Қандай бала
Сабақтың барысы
Балалар, бүгінгі тәрбие сағатымыз ерекше өтеді: сабақтағы алғырлықтарың мен тапқырлықтарыңды байқау үшін сыныбымызға қонақтар келіп отыр. Қане, барлығымыз өз ойымызды қысылмай ортаға салайық.
Көрініс: «Жаман әдетке жол жоқ»
Ербол: Асқар, екеуміз доспыз ғой, иә?
Асқар: Иә, доспыз.
Ербол: Ешкімге айтпа, менде керемет нәрсе бар.
Асқар: Ол не?
Ербол: Міне, қарашы. (қалтасынан темекі көрсетеді)
Асқар: Ол не болғаны? (шошынып) Қайдан алдың?
Ербол: Әкемнен білдірмей алдым.
Асқар: Әкеңнен? Неге аласың? Темекі — жаман нәрсе, денсаулыққа зиян.
Ербол: Онда не болыпты? Әкем неге тартады?
Асқар: Досым, әкең жас кезінде темекіге әуестенген. Қазір сол қателігін түзете алмай жүр.
Ербол: Дегенмен бір тартып көрсек қайтеді?
Асқар: Жоқ. Мұндай әдеттен аулақ болғанымыз дұрыс. Әйтпесе өзімізге зиян. Одан да ойынымызды жалғастырайық.
Шаттық шеңбері
Жақсылықтан үйреніп,
Боламыз біз жақсы адам.
Жамандықтан жиреніп,
Үлгі аламыз жақсыдан.
Жақсы тілектер
- Қайырлы күн!
- Сабағымызды жақсы оқиық!
- Әрқашан күніміз сөнбесін!
- Аспанымыз ашық болсын!
- Аман болайық!
- Деніміз сау болсын!
- Бәріміз дос болып, тату болайық!
Мақал-мәтелдер мен өлең
Мақал-мәтелдер
Үлкенді сыйласаң, елге сыйлы боласың.
Әдептілік белгісі — иіліп сәлем бергені.
Үлкенге құрмет, кішіге ізет.
«Жақсы болу — өзіңнен»
Жақсы болу — өзіңнен,
Жаман болу — өзіңнен.
Өзіңді өзің ая да,
Өзің үйрен өзіңнен.
Жамандық көрсең біреуден —
«Мен қандаймын?» деп ойла.
Жақсылық көрсең біреуден —
«Мен қандаймын?» деп ойла!
Әдептілік: амандасу мәдениеті
Бір-біріне ізгі лебіз білдіру сәлемдесуден басталады. «Сәлем — сөздің анасы» дейді халқымыз. Сәлемнің мағынасына мән беру — әдептілік пен адамгершіліктің алғашқы баспалдағы.
Амандасудың ережелері
Сабрина: Таныс адам алыс жерден келсе, оған барып амандасқан жөн.
Исмайл: «Ассалаумағалейкум» деп амандасқанда қолғапты шешкен дұрыс.
«Ізгі сөздер» өлеңі
Ұл-қыз сәлем береміз,
Өнегелі өренбіз.
Білер қазақ баласы:
Сәлем — сөздің анасы.
Қозғалмалы ойын: «Автобустағы әдеп»
Ойын барысында балалар автобустағы жағдаятты сахналайды: жүргізуші, бірнеше жолаушы және әже рөлі. Әже базарға алма алуға барады, автобусқа мінгенде оған ешкім орын бермейді.
Талқылау сұрағы
Бұл көрініс дұрыс па, әлде бұрыс па? Неліктен?
- Үлкен кісіге міндетті түрде орын беру керек.
- Сәлемдесу — құрметтің белгісі.
- Орныңнан тұрып: «Сіз отырыңыз» деп ұсыну қажет.
«Не деу керек?» өлеңі
Апаң сенің базардан,
Алма сатып әкелді.
Ең үлкенін, жақсысын,
Саған таңдап әперді.
Не деп барып жеу керек?
— Рахмет, сізге деу керек.
Сергіту сәті
Кәне, балалар, орнымыздан тұрып, бой сергітіп алайық.
Бала, бала, балақан,
Қане, қайсы алақан?
Саусақтарың әйбәт,
Былай-былай ойнат.
Күндей жайнап алақан,
Қолымызда жалау бар.
Жалауымыз жайнап,
Би билейміз ойнап.
Қонақ: «Әдемі қыз» және тапсырмалар
Сыныпқа қонаққа бастауыш сынып оқушысы — Әдемі қыз келеді. Ол балаларға суреттер арқылы тапсырмалар ұсынады: жақсы әдеттерді қызыл қалташаға, жаман әдеттерді қара қалтаға орналастыру.
Суреттер бойынша талдау
Жағдаят 1
Ұл мен қыз ағаш отырғызып жатыр. Бұл — жақсы іс.
Қызыл қалташа: жақсы әдет
Жағдаят 2
Бала отырғызылған ағашты сындырып жатыр. Бұл — жаман әрекет.
Қара қалта: жаман әдет
Жағдаят 3
Бала ағашқа шығып, құстың ұясын бұзып жатыр. Бұл — жаман қылық.
Қара қалта: жаман әдет
Жағдаят 4
Бала құстарға ұя жасап, талға іліп қойды. Бұл — қамқорлық.
Қызыл қалташа: жақсы әдет
Үйде көмектесу — ізеттілік
Әдемі қыздың екінші тапсырмасы: «Ата-анаңа қалай көмектесесің?» — деген сұраққа жауап беру.
Жарас: Үлкеннен бұрын сөйлемеу, алдын кеспей құрметтеу керек.
Айнұр:
Кім үлкенді сыйласа,
Кім үлкенді тыңдаса,
Үлкен болған кезінде,
Сыйлы болмақ өзі де.
Гүлжайна:
Апам үшін күнде мен,
Отын-ағаш жарамын.
Су құямын гүлге де,
Дүкенге де барамын.
Амина:
Сыпырамын үй ішін,
Жуам ыдыс-аяқты.
Апам бірақ мен үшін,
Оқымайды сабақты.
Әдемі қыз: Сендер өте тәрбиелі екенсіңдер: жақсы мен жаманды ажырата білесіңдер, үлкенді сыйлайсыңдар. Рахмет!
Қорытынды ой
Жақсы бала қандай?
- Таза жүректі, әдепті.
- Үлкенді тыңдайтын, құрметтейтін.
- Кішіге қамқор, мейірімді.
Үміт:
Жақсылыққа құштармыз,
Жақсы адам болып шығамыз.
Таза сәби жүректен,
Қабылдаңыз мың алғыс.
Көліктегі әдеп
Қоғамдық көлікте егде адамдарға орын береміз, сәлемдесеміз, құрмет көрсетеміз. Ұл балалар аталарды көргенде «Ассалаумағалейкум» десе, апа-әже, апайларды көргенде «Сәлеметсіз бе?» дегені дұрыс.
Әдеп — күнделікті өмірдегі ұсақ әрекеттерден көрінеді: орын беру, алғыс айту, көмектесу, сыпайы сөйлеу.
Абайдың өсиеті
Бес нәрседен қашық бол,
Бес нәрсеге асық бол.
Адам болам десеңіз,
Өсек, өтірік, мақтаншақ,
Еріншек, бекер мал шашпақ —
Бес дұшпаның, білсеңіз.
Талап, еңбек, терең ой,
Қанағат, рақым — ойлап қой.
Осы нақылды мәңгі есімізде сақтайық: жақсыдан үйреніп, жаманнан жиренейік. Әрқашан білімге ұмтылып, еңбекқор болып, өтірік айтпай, мақтаншақ болмай, тәрбиелі азамат пен азаматша болып өсейік.