Бозінген күйі туралы аңызды айтып бер
Сабақтың тақырыбы
Ілияс Жансүгіровтің «Күй» поэмасы (аңыздық негізі: «Бозінген күйі»).
Сабақтың мақсаты
- Поэманың сюжеттік негізіне алынған күй аңызының мазмұнын терең ұғындыру; қобызшы тартқан «Бозінген» күйінің мәнін ашу және орындаушылық шеберлікті пайымдау.
- Шығарманы талдау арқылы оқушылардың сыни ойлау дағдыларын, тіл мәдениетін, шығармашылық және құзыреттілік қабілеттерін дамыту.
- Өнер құдіретін бағалауға, халқымыздың мәдени мұрасын құрметтеуге, қазақтың күй өнері мен күйшілігінің қасиетін сезіне білуге тәрбиелеу.
Сабақтың форматы
- Түрі
- Аралас сабақ
- Әдіс-тәсілдер
- Еске түсіру, сұрақ-жауап, салыстыру, іздену, талдау
- Пәнаралық байланыс
- Музыка
Көрнекіліктер
- Слайдтар
- Интерактивті тақта
- Сызбалар
- Кеспе қағаздар
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылармен танысуға арналған шағын тренинг өткізу.
- Топқа бөлу: «Білімділер», «Алғырлар», «Дарындылар».
- Әр топқа бағалау парағын тарату.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Оқушылар Ілияс Жансүгіровтің өмірі мен шығармашылығына қатысты төмендегі сұрақтар бойынша жауап береді:
- Ілияс Жансүгіров қашан дүниеге келді?
- Қай жерде дүниеге келді?
- Әкесі Жансүгір қандай адам болған?
- 1911 жылы қандай мектепті бітірді?
- Мәскеуге оқуға қашан аттанды?
- Мәскеудегі оқуын қай жылы тәмамдады?
- Қандай мамандық алып шықты?
- Ташкентте қай оқу орнында оқыды?
- Қандай шығармалары бар?
Топтастыру тапсырмасы
Әр топ берілген деректерді жүйелейді (жылдар, орындар, білім жолы, мамандығы, негізгі шығармалары).
Тірек деректер
1894, Алматы өңірі, Ақсу
Білім, еңбек жолы
Мәскеу, журналистика бағыттары
Негізгі шығармалар
«Күй», «Күйші», «Құлагер»
Әдеби контекст
Сәкен–Ілияс–Бейімбет: «Үш бәйтерек»
III. Жаңа сабақ
Сыныппен бірге оқылған поэма бойынша әртүрлі тапсырмалар орындалады. Негізгі өзек — күй аңызы, «Бозінген» бейнесі және өнердің құдіреті.
1-тапсырма: Мазмұнды талдау (топтық жұмыс)
- 1-топ: Поэмада Молықбай қобызшы тартқан ерекше күй туралы не айтылады?
- 2-топ: Күтімде тұрған інгеннің маңғаз, сұлу мүсіні қалай сипатталады?
- 3-топ: «Бозінген» күйі туралы аңызды айтып беріңдер.
Барлығына ортақ тапсырма
Сатылған інгеннің басындағы жағдайды және оның зарын ақын қандай көркемдік тәсілдер арқылы суреттейді? (Ойды қағазға түсіру.)
Күй тыңдау және әсерді талқылау
Қобызбен орындалатын «Бозінген» күйін тыңдап, алған әсерлерін сипаттайды: көңіл күй, бейне, ой, сезім.
Анықтама
Күй
Домбыра, қобыз секілді ұлттық аспаптарда орындалатын музыкалық шығарма.
Анықтама
Күйші
Күйді орындап, халыққа жеткізетін өнер иесі.
Мысалдар
Белгілі күйшілер
Құрманғазы Сағырбайұлы, Дина Нұрпейісова, Қаршыға Ахмедияров, Айгүл Үлкенбаева және т.б.
Ұлттық аспаптар
Домбыра, қобыз, сазсырнай, шаңқобыз, жетіген және т.б.
2-тапсырма: Пікірталас сұрақтары
- «Бозінген» күйінің тарихына ұқсас қандай аңыз-әңгімелерді білесіңдер?
- Күйдің адам денсаулығына немесе төрт түлік малға пайдасы бар деп ойлайсыңдар ма? Неге?
- Поэма саған қалай әсер етті? Қай тұсы ерекше ойландырды?
3-тапсырма: Мәтіннен дәлел табу
- 1-топ: Молықбай күйшінің күй тартуын әсерлі суреттейтін шумақтарды тауып, мәнерлеп оқыңдар.
- 2-топ: Ботасынан айырылған Бозінгеннің халін бейнелейтін шумақтарды тауып оқыңдар.
- 3-топ: Күйдің құдіреті мен қасиетін сипаттайтын шумақтарды үзіндіден табыңдар.
«Ыстық орындық»
Әр топтан бір оқушы «ыстық орындыққа» отырып, қарсы топтардың сұрақтарына жауап береді. Мақсат — мәтінге сүйене отырып, дәлелді ой айту.
Негізгі сұрақ
Молықбай қобызшы туралы не білесіңдер? Ол тарихи тұлға ма?
Молықбай қобызшы туралы дерек
Молықбай Байсақұлы — Жетісу өңіріне танылған өнер иесі: қобызшы, күйші, ақын, өлеңші. Халық жадында ол «заманының өнерпазы», «бармағынан бал тамған» шебер ретінде сақталған. Сонымен бірге бақсылық-тәуіптік дәстүрімен де белгілі болған.
1927 жылы Ілияс Жансүгіров пен Мұхтар Әуезов Молықбайды арнайы іздеп келіп, Амантекше жайлауында кездесіп, орындаған күйлерін тыңдайды. Осы сапардың әсерімен Ілияс «Күй» поэмасын жазып, 1929 жылы «Жаңа мәдениет» журналында жариялайды.
Молықбай Байсақұлы 1857 жылы дүниеге келіп, 1930 жылдың 30 сәуірінде 73 жасында қайтыс болған.