М. Ломоносов атындағы орта мектеп КММ Ғылыми зерттеу жұмысы
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі: Балалар — жер шары халқының басым бөлігін құрайтын әлеуметтік топ. Бала дамуы болашақ ересек адамның рухани және практикалық іс-әрекет аймағының қалыптасуына, оның тұлғалық бейнесі мен шығармашылық әлеуетінің дамуына негіз болатын шешуші алғышарттардың бірі.
Біздің елімізде мектепке дейінгі жастағы балаларға қоғамдық тәрбие берудің ықпалы жыл сайын кеңейіп келеді. Балабақшалар ағарту ісіндегі алғашқы буын ғана емес, сонымен қатар басқа оқу-тәрбие мекемелерімен бірге қоғам талаптарына сай баланың тұлғалық қасиеттерін, әлеуметтік бағдарларын дамыту жауапкершілігін де өз мойнына алады.
Баламен жұмыс барысында оның психологиялық ерекшеліктерін, даму заңдылықтары мен механизмдерін білу — педагог үшін негізгі кәсіби талаптардың бірі.
Теориялық негіздер және зерттеулер
Отандық психология мектебі
Отандық психологиялық еңбектер кеңес психологтары Л. С. Выготский, С. Л. Рубинштейн, А. Н. Леонтьев, А. В. Запорожец, П. Я. Гальперин, Д. Б. Эльконин, Л. И. Божович, В. С. Мухина, М. И. Лисина, Х. Т. Шерьязданованың зерттеулеріне сүйенеді.
Шетелдік концепциялар
Балалар психологиясын зерттеген шетелдік психологтардың еңбектері де маңызды орын алады. Олардың қатарына В. Штерн, К. Бюлер, Ж. Пиаже, А. Валлон, Дж. Брунер және басқа авторлардың концепциялары жатады.
Мектепке дейінгі кезеңдегі жетекші іс-әрекет: ойын
Бала тәрбиесімен айналысатын мамандардың жас ерекшеліктеріне сәйкес дамуды жан-жақты білуі — балалардың өмірі мен іс-әрекетін дұрыс ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Бұл, әсіресе, ойыншықтармен және заттармен әрекет ету дағдыларын қалыптастыруға, тіл дамуының алғышарттарын жүйелі құруға тікелей ықпал етеді.
Мектепке дейінгі шақта жетекші іс-әрекет түрі — ойын. Сондықтан баланың ойлауын, тілін, қиялын, есте сақтауын дамыту; қоғамдық мінез-құлық ерекшеліктерін меңгерту; қажетті дағдыларды қалыптастыру көбіне ойын әрекеті арқылы тиімді жүзеге асырылады.
Балабақшаға бейімделу
Баланың балабақшаға келуімен жаңа ортаға бейімделу үдерісі басталады. Кей жағдайларда қиындықтар да туындауы мүмкін. Дегенмен балабақша қызметкерлері баланың жас ерекшелігіне сай ойын әрекетін дұрыс ұйымдастырып, оған сауатты жетекшілік жасаған кезде бұл мәселелердің көпшілігі тиімді шешімін табады.
Педагог тұлғасының маңызы
Педагог ұқыпты, шын мәніндегі өнегелі ұстаз-тәрбиеші болуға тиіс. Ақыл-парасатты, қажырлы, өтірік айтпайтын, қолайсыз іске бармайтын, дүниеқоңыздыққа салынбайтын, өз нәпсісін тыйып ұстайтын адал да шыншыл адам болуы қажет.
В. Н. Татищев
Ақыл-ой дамуы: мәні және көрсеткіштері
Ақыл-ойдың дамуы — бұл бала жасының ерекшеліктеріне, тәжірибесінің молаюына және тәрбиелік ықпалдардың әсеріне байланысты пайда болатын сандық және сапалық өзгерістердің жиынтығы. Мектепке дейінгі шақта білім қоры қарқынды жинақталады: таным процестері жетіледі, бала ақыл-ой әрекетінің қарапайым тәсілдерін меңгереді. Бұл кейінгі барлық іс-әрекет түрлерінің дамуы үшін аса маңызды.
Ақыл-ой дамуы әлеуметтік ортаның ықпалымен жүзеге асады: бала айналасындағылармен қарым-қатынас барысында тілді байланыс құралы ретінде қолданады және сонымен қатар қалыптасқан ұғымдар жүйесін игереді. Ақыл-ойды мақсатты әрі тиімді дамыту оқыту мен тәрбиелеу арқылы қамтамасыз етіледі.
Білімдер жүйесін игеру
Негізгі ұғымдарды түсіну, байланыстарды ажырату, тәжірибені жүйелеу.
Білім қорын жинақтау
Қоршаған орта туралы мәліметтерді тұрақты түрде толықтыру және бекіту.
Танымдық әдістерді меңгеру
Жаңа білім алуға қажетті тәсілдерді игеру және шығармашылық ойлауды дамыту.
Қазіргі педагогика ақыл-ой дамуының негізгі көрсеткіштері ретінде: білімдер жүйесін игеру, олардың қорын жинау, шығармашылық ойлауды дамыту және жаңа білім алуға қажетті танымдық қызмет әдістерін меңгеруді атап көрсетеді.