Қазақша рефераттар

Өлеңнің метафорасы

Сабақтың тақырыбы: «Өзім туралы» (Қасым Аманжолов)

Бұл сабақта оқушылар Қасым Аманжоловтың өмірі мен шығармашылығына шолу жасап, «Өзім туралы» өлеңінің идеялық мазмұнын, поэтикалық тілін және тәрбиелік мәнін талдайды.

Білімділік мақсат

Ақынның өмірі мен шығармашылығын таныту; қазақ поэзиясына «асыл өлең» арнауды мақсат еткен өлеңдерінің идеялық мазмұнын ұғындыру.

Дамытушылық мақсат

Оқушының өзіндік ой-қиялын еркін дамытып, өз тұжырымын жасауға баулу; шығармашылық жұмыс арқылы таным-түсінігін кеңейту.

Тәрбиелік мақсат

Өлеңдеріндегі тағылым арқылы оқушыларды адамгершілікке, азаматтық биікке ұмтылуға тәрбиелеу; үлгі-өнеге алуға шақыру.

Сабақтың эпиграфы

Дейсіңдер-ау Қасымның несі басым?
Қасым солай болмаса несі Қасым?
Ақынмын деп қопаңдап жүргендердің
Әммесінен Қасымның десі басым.

Мұқағали Мақатаев

Сабақтың түрі мен әдістері

Сабақтың түрі
Жаңа білім қалыптастыру сабағы.
Сабақтың әдісі
Дамыта оқыту технологиясы (деңгейлік тапсырмалар, шығармашылық жұмыс), сұрақ-жауап, түсіндіру.

Қасым Аманжолов туралы қысқаша шолу

Қасым Аманжолов (1911–1955) — жастайынан жоқшылық пен жетімдікті көрген ақын. Қой-қозы бағып, тезек теріп, кісі есігінде телмірген балалық шағы оның мінезін шыңдады: өткір тілді, қажырлы, қайратты, тік мінезді тұлғаға айналды.

Ол «жасық өлең» емес, асыл өлең жазуды өмірінің басты мақсаты етті. Қасым поэзиясы Отанды, туған жерді сүюге, қастерлеуге үндейді; қайсарлыққа, табандылыққа, қаһармандыққа баулиды.

Өлең туралы: тақырып, идея, мағына өзегі

Ескерту

Ақын бұл өлеңді бастапқыда «Сыр» деп атауды да ойлаған.

Тақырып

  • Өмір мен өлім жайлы толғаныс
  • Өлеңнің құдіреті, ақындық мұрат
  • Туған ел мен жердің қасиеті
  • Болашақ ұрпаққа өсиет

Идея

Өмірді, туған жерді, Отанды қастерлеуге шақырады; «Берейін өмірімнен өлең жасап» деген жол арқылы өлеңді де, ақындықты да құрметтеуге үндейді.

Бұл өмірбаяндық өлеңде ақынның қайғы-мұңы мен қуанышы, асқақ арманы, өршіл мақсаты айқын көрінеді. Ақын болашақ жастарға үлкен сенім артып, олардан үміт күтеді.

Өлең жоспары (талдауға бағыт)

  1. 1 Өзі туралы
  2. 2 Өмір мен өлім туралы
  3. 3 Ақындық және оның мақсаты
  4. 4 Болашаққа өсиет
  5. 5 Туған ел, туған жер туралы

Осы жоспар бойынша оқушылар өлеңді бөлімдерге бөліп, мәнерлеп оқиды. Одан кейін дамыта оқыту технологиясы аясында деңгейлік тапсырмалар орындайды.

Деңгейлік тапсырмалар (дамыта оқыту)

I саты — оқушы деңгейі (мұғалім көмегімен)

Құрылым + тіл

Өлең құрылысын талдау

  • Өлеңде қанша шумақ бар? 25 шумақ
  • Неше тармақ бар? 100 тармақ
  • Неше бунақ бар? 3 бунақ
  • Неше буын бар? 11 буын
  • Өлшемі мен ұйқасы 11 буынды қара өлең ұйқасы

Ақынның поэтикалық тілі

Метафора

Өлеңнен метафораларды тауып, мағынасын түсіндіріңдер.

Эпитет

Эпитеттерді анықтап, олардың көркемдік қызметін талдаңдар.

Теңеу

Өлеңнен теңеулерді тауып, дәлелмен көрсетіңдер.

II саты — алгоритмдік

Жүйелеу + дәлел
  1. Ақынның өмір жолы мен шығармашылығын тірек сызба арқылы көрсетіңдер.
  2. «Қасым қандай ақын?» тақырыбына тор құрыңдар.
  3. Ақын шығармалары бойынша тор құрыңдар.
  4. Өлең «Өзім туралы» деп аталғанымен, ақын тек өзі туралы ғана толғанған ба? Дәлелдеңдер.
  5. «Берейін өмірімнен өлең жасап» жолындағы ойды қалай түсінесіңдер?
  6. Ақын болашаққа қандай өсиет айтады?

III саты — эвристикалық

Талдау + интерпретация

Ақынның өлеңдегі көңіл күйін төмендегі тірек сөздер арқылы талдаңдар. Әрқайсысына сай өлең жолдарын тауып оқып, түсінік беріңдер.

1) Қайғы, мұң
2) Шаттық, қуану
3) Берік сенім, үміт
4) Асқақ арман, өршіл мақсат
5) Өсиет, өнеге

IV саты — шығармашылық

Жазылым
  • «Өлді деуге бола ма, ойлаңдаршы…» тақырыбына ойтолғау.
  • Қасым ақынға хат жазу.
  • «Біз неткен бақытты едік, бүгінгі ұрпақ» тақырыбына эссе/ойтолғау.

Қорытынды ой

Қасым Аманжолов идеологияның құлы болып қалған жоқ. Заманның тар қалыбына сыймай, еркін құлаш жая алмаған сәттердегі бұлқынысы, көңіл күйі, ойы мен сезімі оның шығармаларынан анық көрінеді. Соның өзінде Қасым — үлкен ақын, ұлы ақын.

Ол ешкімге еліктемей, жалтақтамай, жамау-жасқау жинамай, өз сөзін өз болмысымен айта білді. Қазақ өлеңінің рухын көтеріп, өлеңге қанат бітірді, ерлік дарытты, поэтикалық формаларды жетілдірді.

Сабақтың қорытынды бөлімі

Музыкалық үзіліс

Ақын өлеңін сазымен орындау (үзінді).

Бағалау

Оқушы белсенділігі мен тапсырма орындалуына қарай бағалау.

Үй тапсырмасы

  • Өлеңді мәнерлеп оқу, үзінді жаттау.
  • Кесте үлгісі бойынша жоспармен жұмыс.
  • Шығармашылық жұмыс: ойтолғау жазу.

Ескерту

Қажет болған жағдайда материалдың толық нұсқасын қарастырып, тапсырмаларды сынып деңгейіне қарай ықшамдап немесе күрделендіріп қолдануға болады.