Ұлы Отан соғысы басталар кезде балалар соғыс ойынын көп ойнаған дейді қариялар
Білім, адам жаны және мектеп психологының орны
Адам өмірі, ішкі жан дүниесінің әсемдігі, психологиясының қалыптасуы және қоғамның өркендеп-гүлденуі ең алдымен білімнің даму деңгейіне байланысты. Осы үдерісте ұстаздар қауымының сенімді тірегі әрі көмекшісі — мектеп психологы: ол білімге ұмтылған әр баланың ішкі әлемін түсініп, танымдық даму жолына ықпал етіп, өмірге психологиялық тұрғыдан даярлауға жәрдемдеседі.
Бұл — мектеп психологының жұмысы бүгінгі күні мектепке де, балаға да, мұғалімге де, ата-анаға да ауадай қажет екенін дәлелдейді. Педагогикалық ұжым психологпен тікелей байланыс орнатып, баланың мінез-құлқын, эмоциялық күйін, қарым-қатынас мәдениетін зерттеп, түрлі бағытта мақсатты жұмыстар жүргізе алады.
Неге психологсыз болмайды?
- Баланың жан дүниесін, ішкі сырын, жеке бас тәртібін түсіну үшін.
- Ата-ана, ұстаз және бала арасындағы қарым-қатынасты сауықтыру үшін.
- Балалардың өзара байланысында туатын келіспеушілік пен қақтығысты өркениетті шешу үшін.
- Оқушыны өмірлік қиындықтарға психологиялық тұрғыдан дайындау үшін.
«Әрбір тұлға — жұмбақ»
Абайдың «Мен бір жұмбақ адаммын, оны да ойла» деген ойы әр адамның ішкі әлемі күрделі екенін еске салады. Әрбір тұлға — жұмбақ. Сол жұмбақтың кілтін тауып, жүрек кілтін аша білу, әр жүректің құпиясын танып, сөзбен де, тыңдаумен де демей білу — мен таңдаған мамандықтың тылсым да жауапты қыры.
Қазақта «Тән ауруы жазылар, жан ауруы жазылмайды» деген сөздің астарында үлкен мән бар. Бүгін тәннің дертіне дәрігер шипа іздесе, жанның жарасын психолог маман емдеуге ұмтылады. Адамның жүрегіндегі мұңды сезіп, ойына үңіліп, дұрыс жол көрсете білу — тек кәсіптік білік емес, адамға деген мейірім мен ізгіліктен туатын қасиет.
Халық даналығы — жан ғылымының мектебі
Қазақ халқы жан әлемінің заңдылығын ерте таныған. Бұған мақал-мәтелдердегі терең ой дәлел: «Ауруын жасырған ауырмай өледі», «Жақсы сөз — жарым ырыс», «Қалған көңіл — шыққан жанмен бірдей». Мұндай сөздер адамның ішкі күйі мен қарым-қатынастың күшін айқын көрсетеді.
Сондықтан әрбір оқушы бала кезінен досын, ұжым мүшелерін, өзі өмір сүретін ортадағы адамдарды құрметтеуді үйренуі қажет. Құрмет — тәрбие бастауы, ал сыйластық — ұжымның тірегі.
Отбасы тәрбиесі: қиындық пен жауапкершілік
Бүгінгі отбасындағы әр баланың тәрбиесі күрделі. Кейде ата-ана баласын көзінің ағы мен қарасындай көріп, байқамай өзімшілдікке бейімдеп өсіреді. Бірақ бала — қоғам мүшесі. Қоғам мүшесі ешқашан жалғыз болмауы тиіс: оның достары, ортамен байланысы, ортақ жауапкершілігі болады.
Қасымның оқиғасы
Қасым есімді оқушы құрдастарын менсінбей қарайтын. Себебі ата-анасы оны «жалғыз қуанышымыз» деп ерекше дәріптеген, ал ол мұны «басқалар үшін де солаймын» деген қате сенімге айналдырған. Тесттер мен түрлі әңгімелер көп нәтиже бермеді.
Бір күні Қасым қатты ауырып, ауруханаға түсті. Алғашында сыныптастары баруға құлықсыз болды. Оқушылармен түсіндіру жұмыстары жүргізілген соң, балалар палатаға кезектесіп кірді. Сол сәтте Қасымның көзі жайнап кетті — ол өзін жалғыз емес екенін сезінді.
Кейін ата-анасына Қасымды достарымен туыстай араласып, бауырдай сыйласып, достық сезімін дамытуға баулу керектігі түсіндірілді. Көп адамның өмірін өзгерткен достық туралы мысалдар айтылды.
Өмірді сүю және сөздің қуаты
Мұқағали ақын: «Дәрігер, рахмет! Мен әзірге өлмеймін, кешіре гөр! Жүрегімді пышағыңа бермеймін…» деп өмірді сүйсе, Қорқыт баба өлімнен қашып, мәңгілік ғұмыр іздеді. Ендеше біздің жастарымыз неге «өлім ауылының» есігін ашуға асығады? Бұл сұрақ әр үйдің, әр мектептің алдындағы ортақ жауапкершілікті еске салады.
Баланы қорқыту емес, жігер беру
Дана халық «Ойнап сөйлесең де, ойлап сөйле», «Жақсы сөз — жарым ырыс» деп, жақсы сөйлеуге тәрбиелеген. Бірақ кейбір ересектер баланы «Балам өліп қалса қайтеміз?» деген үрейлі сөзбен қорқытады. Бұл — баланың ішкі қауіпсіздігін әлсіретеді.
Керісінше, балаға «Ол үлкен, сен кішісің — сыйла; ол сенің досың — құрметте; адам қиындықпен күресе білуі керек; сен мықтысың» деп рух беретін сөз қажет. Сөз — тәрбиенің ең нәзік те ең ықпалды құралы.
Қариялар «Ұлы Отан соғысы басталар алдында балалар соғыс ойынын көп ойнаған» дейді. Сол ойыннан от шыққанын неге ұмытамыз? Бала көргенін ойнайды, естігенін қайталайды, сезінгенін мінезге айналдырады.
Бақытты баланың қарапайым формуласы
Баланың бақытты болуы, жақсы азамат болып қалыптасуы — ең алдымен ата-анаға байланысты. Кейбір әкелер жұмыстан кейін уақыт тауып, демалыс күндері баласын ертіп таза ауада серуендеп, табиғатты қорғауға үйретеді. Кейбір аналар ас үйде қызымен бірге ас әзірлеп, арасында ән айтып, сырласады. Осындай ортадан бала үлгі алып, рухани өседі.
Бала өздігінен «жақсы бала» болып қалыптаспайды. Оның санасын оятып, жүрегіне әсер ететін сөзбен ұқтыру қажет. Баланың жасына, қызығушылығына қарай ұжымы туралы әңгіме өрбітіп, достық пен жауапкершілікке баулу маңызды.
Балаға күн сайын керек үш нәрсе
Махаббат
«Сені жақсы көремін» деген анық сезім және тұрақты қамқорлық.
Жақсы сөз
Қолдау, мақтау, сабырлы түсіндіру — сенім қалыптастырады.
Мейірімді көзқарас
Қабылдау мен түсіну — баланың ішкі қауіпсіздігін күшейтеді.
Қорытынды ой
Отбасы мен мектеп — қоғам игілігінің іргетасы. Жақсы тәрбие ортада өз нәтижесін береді: ел алдында ойып алар орны бар азамат осындай шағын орталарда өсіп, жетіледі. Жантанушы ретінде толық адамға айналар тұлғаға жол көрсететін жан болғаныма қуанамын.