Бидің драматургиялық түйіні бидің аяғы
Би қойылымдары мен жұмыстану арқылы балалардың танымдық қабілеттерін жетілдіру
Қазіргі уақытта мектепке дейінгі тәрбие бүкіл қоғамдық, жалпы халықтық іс болып отыр. Себебі қоғам өміріндегі өзгерістер жан-жақты дамыған, білімді, парасатты адам тәрбиелеп өсіруді талап етеді.
Бүгінгі таңда мектепке дейінгі кезеңде балалардың ақыл-ой қабілеттерін жан-жақты дамыту және тәрбиелеу мәселесіне ерекше мән берілуде. Өйткені дәл осы кезеңде баланың танымдық қабілеттерін дамыту мүмкіндіктері мол.
Баланың ақыл-ой ерекшеліктері жаратылысынан шығармашылық пен ізденгіштікке бейім. Алайда бұл қасиеттерді дұрыс бағытта дамытуға ықпал ететін жағдайлар әртүрлі. Сондықтан баланың танымдық қабілеттерін дамыту және оның бағыттарын айқындау ең алдымен жас және дара ерекшеліктерін ескере отырып тәрбиелеуге байланысты.
Сахналық би арқылы логикалық ойлауды дамыту
Өз тәжірибемде балалардың логикалық ойлау қабілеттерін қызықты сахналық би қойылымдары арқылы дамытуға басымдық бердім. Мектеп жасына дейінгі балаларға сахналық билерді үйрету бағытында бүгінде көптеген би жетекшілері түрлі қойылымдар дайындап жүр.
Дегенмен бидің астарын ашып, көрерменге мағынасын жеткізу үшін көп ізденіс пен еңбектің қажет екені белгілі. Балаларға арналған сапалы би қойылымы хореографтың ой-өрісіне, эстетикалық талғамына, педагогикалық және психологиялық дайындығына, тәлім-тәрбиесі мен біліміне тікелей байланысты.
Негізгі қағида
Би қойылымы басынан аяғына дейін жүйелі тәсілдерге сүйенеді: ой, музыка, қимыл және сахналық кеңістікті дәл ұйымдастыру бір-бірімен үйлескенде ғана тұтас көркем дүние қалыптасады.
Би қоюдың құрылымдық жүйесі
Үлкенді-кішілі қойылым болсын, кез келген биді құрастыруда белгілі бір жүйе сақталады. Төмендегі құрамдастар бірін-бірі толықтырып, бидің мазмұнын ашуға қызмет етеді.
1) Би драматургиясы
Би драматургиясы — қойылымның іргетасы. Бұл бөлімде «нені көрсетеміз, нені айтамыз?» деген ой нақты айқындалады. Мағынасы түсінікті, бағыты анық драмалық ой көрерменге әсерлі жеткізіледі.
2) Саз (музыка)
Қай би қойылса да, оның болашағы көп жағдайда дұрыс таңдалған музыкалық материалға байланысты. Драмалық ойды ашуда әуен жетекші рөл атқарады: ол көңіл күйді, ырғақты, мінезді және жалпы атмосфераны қалыптастырады.
3) Қимыл (дене, қол, бет-пішін)
Қимыл — бидің тілі. Дене пластикасы, қол қимылы, бет-әлпет мимикасы бірлікте жұмыс істегенде ғана ой күрделеніп, көркем бейне нақтыланады. Ең маңыздысы — қимыл мен әуеннің үндестігі: көрермен музыка мен қозғалысты қатар қабылдағанда, драмалық ой тереңдей түседі.
4) Сахна кеңістігіндегі қозғалыс
Драмалық ойды музыка және би қимылдарымен үйлестіре отырып, сахна кеңістігінде дұрыс қозғалыс табу қажет. Қойылымның композициясы сахнада логикалық әрі көркем құрылым ретінде көрінуі тиіс.
5) Ракурстар (көрініс суреттері)
Әртүрлі ракурс — сахналық суреттердің әсерін күшейтетін тәсіл. Орналасу, бұрылыс, топтық құрылымдар көрерменге анық әрі тартымды көрінуі үшін қозғалыстардың «суреті» дәл құрылуы керек.
Қойылымның басталуы, дамуы және түйіні
Би қойылымының басталуы — көрерменнің бірден бағдар алуына көмектесетін кезең. Көрермен бишінің қай уақытты, қай ел-жерді, қай халықты немесе қай мезгілді бейнелейтінін түсінуі керек. Бұл көбіне киім үлгісі, музыкалық әуен және сол халыққа тән би қимылдары арқылы айқындалады.
Одан кейін балалар белгіленген сахналық суретке сай кеңістікте қимылдарды орындап, қойылымның дамуына өтеді. Келесі кезеңде музыка мен қимылдың үйлесімі күшейіп, ракурстар мен динамика ең жоғары деңгейіне жетеді.
Қойылымның драматургиялық түйіні — бидің аяқталуы. Алайда әсерлі финал өздігінен тумайды: ойды басынан бастап дұрыс өрбітіп, логикалық және эмоциялық тұрғыдан жинақтап келіп түйіндеу қажет. Сонда ғана би тұтас дүние ретінде көрерменге толық әрі есте қаларлық әсер қалдырады.
Түйін
Сахналық би — баланың қимыл мәдениетін ғана емес, ойлау жүйесін, байқампаздығын, эмоцияны түсінуін және өзіндік тәртіп пен жауапкершілігін қатар дамытатын тиімді құрал. Қойылым жүйелі құрылғанда, танымдық қабілеттерді жетілдіруге ықпалы арта түседі.