Физика сабағында ойын элементтерін кіріктіре отырып шығармашыл тұлғаны қалыптастыру

Физика сабағында ойын элементтерін кіріктіріп, шығармашыл тұлғаны қалыптастыру

Қазіргі кезеңде шәкірттердің білімінде формализм элементтері әлі де кездеседі: көп жағдайда физиканы игеру тек оқулық материалын оқумен шектеледі. Ал шын мәнінде, физикада оқушылар табиғат заңдарын түсініп, оларды өмірмен байланыстыра білуі тиіс.

Нақты мысалдар арқылы алған білімнің маңызды практикалық мәселелерді шешуге қажет екенін көрсету — пәннің маңызын ашудың негізгі жолы. Білімнің өмірлік құндылығын түсіну теория мен практиканы жақындастырады, қызығушылықты арттырады және білімдегі формализмді азайтады.

Оқу мақсаты түсінікті болғанда ғана белсенділік артады

Оқу үдерісін шәкірт мұғалім қойған мақсаттарды түсінетіндей әрі қабылдайтындай етіп құру қажет. Ең маңыздысы — шәкірт сол мақсаттың белсенді жүзеге асырушысы болуы керек. Ынта мен қызығушылықтың болуы сабақтағы белсенділікті күшейтіп, білім сапасын көтереді және оқудың пайдасын саналы түрде түсінуге ықпал етеді.

Ойын — тек көңіл көтеру емес, оқу құралы

Шәкірттердің ықыласын, ынтасын және қызығушылығын арттырудың тиімді тәсілдерінің бірі — сабақта ойындарды қолдану. Ойын, білім алу және еңбек — адамның негізгі іс-әрекеттері. Ойынды тек алданыш немесе ермек деп қабылдау қате. Мектеп жасындағы балалар «ойын жасынан өтіп кетті» деу де негізсіз: ойын оқытуда да, тәрбиелеуде де ықпалды құрал бола алады.

Ойындағы оқиға мен жағдаят сабаққа әртүрлілік береді, қызықты етеді, эмоциялық әсер қосады. Дұрыс ұйымдастырылған ойын жағдайында оқушылар ақпарат алмасады, ақылдасады, дәлел келтіреді, бірін-бірі бағалайды. Бұл — оқу әрекетін табиғи түрде жандандыратын орта.

Топтық ойын: «мұғалім—оқушы» үлгісін кеңейтетін жүйе

Ойын қолданылған сабақтарда оқушылардың белсенділігі артады. Бұл көбіне ойынның топтық түрде өтуімен байланысты. Топтық жұмыс дәстүрлі «мұғалім—оқушы» байланысын күрделендіріп, «мұғалім—топ—оқушы» жүйесін қалыптастырады; соның нәтижесінде «оқушы—оқушы» өзара әрекеті де күшейеді.

Мұндай ортада оқушылар білмейтінін жасыруға тырыспайды: пікір алмасады, дәлелдейді, қателеседі, өз ойларын ортаға салып негіздейді, есептің жауабын бірге шығарады, тексереді, қателерін түзетеді. Нәтижесінде оқу материалы жылдам әрі сапалы меңгеріледі, қиындықтар бірлесіп шешіледі.

Бұл тәсіл барлық балалардың алға жылжуына жағдай жасайды: білім деңгейі жоғары оқушылардың қарқыны тежелмейді, ал білімі төмендеу оқушыларға қолдау мен ынталандыру пайда болады.

Тәрбиелік әсер: жауапкершілік пен қарым-қатынас мәдениеті

Физика сабақтарында ойынды ұйымдастырғанда оқушылардың бір-біріне көмектесуіне, бірлесуіне мүмкіндік беретін жағдай жасау маңызды. Сонда сабақ тек білім беріп қана қоймай, тәрбиелік қызмет те атқарады.

Осындай сабақтардың нәтижесінде оқушыларда қарым-қатынас мәдениеті, тәртіптілік, топқа және бір-біріне жауапкершілік сезімі, менмендік пен жалқаулықтан арылу сияқты қасиеттер қалыптасады.

Ойын мен ғылыми жұмыстың ұқсастығы

Атақты француз ғалымы Луи де Брайль ойындардың өзінде ғылыми жұмысқа ұқсас ортақ элементтер көп болатынын атап өтеді. Екі жағдайда да бастысы — мақсаттың қойылуы, қиындықтың болуы, оны жеңу және жаңалық ашудың қуанышы. Сондықтан ойын жасқа қарамастан адамды өзіне тартады.

Мұғалімнің рөлі және ойынның «формалдылыққа» айналмауы

Мұғалімнің негізгі мақсаты — сабақтың мақсатымен қолданылатын ойынның мақсатын үйлестіріп, ойынды сабақта да, сабақтан тыс уақытта да орынды қолдана білу. Ойын оқушы мен мұғалімнің шынайы қызығушылығы болғанда ғана нәтижелі өтеді; ешбір ойынды формалды түрде «ойнап шығуға» болмайды.

Дидактикалық ойынның екі қыры бар: бір жағынан, ол нақты дидактикалық міндеттерді шешеді (құбылысқа жалпы сипаттама беру, ерекшеліктерін анықтау, ұқсастық пен айырмашылықты табу, бақылау дағдысын дамыту); екінші жағынан, ол — ойын. Оқушының назары алдымен ойынға ауады да, оқу мақсатының орындалуы табиғи түрде жүзеге асады. Сондықтан ойын сабаққа да, жай ермекке де ұқсамай, қызықты әрі мәнді жұмыс ретінде ұсынылуы қажет.

Ұйымдастыру: командалар, тең мүмкіндік, ынтымақтастық

Ойынды өткізу үшін топты командаларға бөлуге болады. Команда құрамын оқушылардың қалауымен жасақтауға мүмкіндік болғанымен, топтардың аралас әрі шамалас деңгейде болғаны дұрыс. Ойынды ұйымдастыруда мұғалімнің рөлі ерекше: педагогикалық ынтымақтастық болғанда нәтиже жоғары болады.

Ойын идеясы көбіне мұғалімнен бастау алады. Дегенмен физика пәніне арналған ең жақсы ойын құрастыру бойынша топта немесе колледжде оқушылар арасында байқау ұйымдастыру пайдалы. Оқушының ойын құрастыруы — ерекше құнды жұмыс: белгілі бір тақырыпқа ойын ойлап табу үшін оны терең меңгеру қажет. Сондықтан мұғалім бұл еңбекті міндетті түрде бағалап, қолдауы тиіс.

Әдістерді түрлендіру: шаршатпай, қызықтыра оқыту

Қазіргі мұғалім әрбір сабаққа, тақырыпқа және әр топтың ерекшелігіне сай оқытудың әдістері мен формаларын таңдай білуі керек. Сонымен бірге оқушыларды өзіндік жұмысқа үйрету, ізденісін ұйымдастыру және тәрбиелік мақсатқа жету үшін материалды кеңейтіп ұсынатын тиімді формаларды қолдану маңызды.

Бір сабақтың өзінде әдістерді кезектестіріп отыру — оқушыларды шаршатпай, материалды қызықты әрі түсінікті жеткізудің маңызды шарты.