Менің анам сын есім түрлерін қатыстырып жазу
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
Пән / Сынып
Қазақ тілі, 4-сынып
Тақырып
Дара және күрделі сын есім
Сабақтың түрі
Жаңа білімді меңгерту
Көрнекі құралдар
- Интербелсенді тақта
- Қима қағаздар
- Оқулық
Қолданылған әдістер
Дамыта оқыту технологиясының әдістері.
Сабақтың мақсаты
1) Білімдік мақсат
Дара және күрделі сын есімнің негізгі белгілерін меңгерту.
2) Дамытушылық мақсат
Сөздің лексикалық және грамматикалық қырларын ұштастыра отырып, дара және күрделі сын есімнің өзіне тән қасиеттерін терең меңгерту және оқушылардың сөйлеу дағдыларын дамыту.
3) Тәрбиелік мақсат
Жануарға қамқорлық сезімін ояту, еңбекқорлыққа баулу.
I. Ұйымдастыру
Психологиялық дайындық
Қазақ тілім — өз тілім, ана тілім,
Абай, Мұхтар сөйлеген дана тілім.
Қастерлейді ұл-қызым мәңгі сені,
Болашағым, бақытым — дара тілім.
Балалар, кемеңгер ғұламаларымыз сөйлеген тіл — туған тіліміз қазақ тілі. Ендеше сабағымызды бастайық.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Тірек білімді еске түсіру
- Сын есім дегеніміз не?
- Сын есім қандай сұрақтарға жауап береді?
- Сын есімдер құрамына қарай қалай бөлінеді?
- Сын есім қандай сөз табымен байланысты?
III. Жаңа тақырыпты меңгерту
Салыстыру арқылы қорытынды шығару
Тақтадағы екі бағандағы сөйлемдерді оқып, қалың қаріппен берілген сын есімдерді салыстырайық.
1-баған
- Мәреге торы ат бірінші келді.
- Менің анам ажарлы кісі болатын.
- Бақшада үлкен қызанақтар өсіп тұр.
2-баған
- Мәреге торы ала ат бірінші келді.
- Менің анам аса ажарлы кісі болатын.
- Бақшада үлкен-үлкен қызанақтар өсіп тұр.
Бірінші бағандағы сын есімдер бір сөзден құралған, ал екінші бағандағысы екі сөзден құралған.
Қорытынды: сын есімдер дара және күрделі болып келеді. Әртүрлі жаттығу мен тапсырманы мұқият орындау арқылы бұл белгілерді нақты меңгересіңдер.
Оқулықпен жұмыс (ауызша)
«Боксшылар» мәтінін оқыңдар.
- Неліктен «боксшы» деп аталады?
- Бокс спорттың қай түріне жатады?
- Қандай боксшыларды білесіңдер?
- Мәтіннен сын есімдерді тауып, дара және күрделі түрлерін салыстырыңдар.
Мәтіннен кездесетін сын есімдер (үлгі):
егіз, көмірдей қара, жылтыр, тықыр жүнді, әдемі, үлкен, кішкентай, көрші.
Ереже: күрделі сын есімдер көбіне жеке жазылады.
Сергіту сәті және 3-жаттығу
- Өлеңді мәнерлеп оқыңдар.
- Қошқарды сипаттайтын сын есімдерді атаңдар.
- Күрделі сын есімдер неше сөзден құралғанын анықтаңдар.
- Өлеңнің 1-шумағын көшіріп жазып, сын есімдердің астын сызыңдар.
Еске сақтау: күрделі сын есімдер бірнеше сөздің тіркесуі арқылы да жасалады, яғни сөз тіркестерінен құралады.
Деңгейлік тапсырмалар
Әр қатар берілген тапсырмаларды орындайды. Мақсат — дара және күрделі сын есімдерді ажырату және орынды қолдану.
I қатар
1) Топтастыру
Берілген сын есімдердің дарасын бір бөлек, күрделісін бір бөлек жазыңдар:
ұзын, сары ала, ақылды, қызыл қоңыр, ауыр, қара ала, жұмсақ, кішкене-кішкене, биік, қызыл сары, жарық, жайлы.
2) Сәйкестендіру
Зат есімдерге алдымен дара, содан соң күрделі сын есім таңдап жазыңдар:
көйлек, қария, дала.
3) Сипаттама
Жанындағы сыныптасыңа қысқаша сипаттама жаз.
II қатар
1) Топтастыру
Берілген сын есімдердің дарасын бір бөлек, күрделісін бір бөлек жазыңдар:
жақсы, дөңгелек, сары, жұмсақ, терең, ақ күмістей, қара ала, ақ ниетті, аласа, тұщы, шыныдай мөлдір, мейірімді, ойлы-қырлы.
2) Сәйкестендіру
Зат есімдерге алдымен дара, содан соң күрделі сын есім таңдап жазыңдар:
алма, түйе, қар.
3) Сипаттама
Мектепке сипаттама жаз.
III қатар
1) Топтастыру
Берілген сын есімдердің дарасын бір бөлек, күрделісін бір бөлек жазыңдар:
ұзын, ақ мамықтай, жуас, өте ащы, тұнық, аса сыйлы, ақ боз, қатал, шыдамды, білімді, көктемгі, әдемі, биік.
2) Сәйкестендіру
Зат есімдерге алдымен дара, содан соң күрделі сын есім таңдап жазыңдар:
кітап, мектеп, бөлме.
3) Сипаттама
Қазақстан еліне сипаттама жаз.
Сергіту сәті: «Мен қандаймын?»
Әр оқушы өз есімінің бірінші әрпіне сәйкес сын есім қосып айтады.
Мысал:
- А — ақылды
- Қ — қадірлі
- Т — таза
Рефлексия: «Кім жылдам?»
Мұғалім бір дыбысты таңдайды. Оқушылар сол дыбыстан басталатын дара сын есімді табады.
Келесі оқушылар сөз тіркестендіріп, оны күрделі сын есімге айналдырып жазады.
Үлгі
- А: ақылды → өте ақылды
- Қ: қадірлі → аса қадірлі
- Т: таза → тап-таза
Қорытынды бөлім
Бүгін не үйрендік?
- Сын есімдердің түрлері: дара және күрделі.
- Қалай жасалатыны және жазылу ерекшелігі.
- Сын есімдерді ойды толық, түсінікті, әсерлі жеткізу үшін қолдану.
Сөздік қор мол болуы үшін әдеби кітаптарды көп оқып, сөйлегенде әр сөзді орынды әрі тиімді қолдануға дағдылану қажет.
Ережені жинақтау
Дара сын есімдер (үлгі):
жасыл, биік, қалың, таулы, ащы, кең, таза.
Күрделі сын есімдердің жасалуы
1) Қосарлану арқылы
түп-тұнық, қызылды-жасылды, үлкен-үлкен.
2) Сөз тіркестері арқылы
қызыл ала, орта бойлы, қалың қарағайлы, кең пейілді.
Үй тапсырмасы
1) Жаттығу
130-бет, 5-жаттығу.
2) Эссе
«Менің анам» тақырыбында дара және күрделі сын есімдерді қатыстырып жазу.
3) Ереже
Ережені жаттау.
Бағалау
Оқушылардың сабаққа қатысуы, жауаптарының нақтылығы және тапсырмаларды орындау сапасына қарай бағаланады.