Қазақша рефераттар

Қызға қырық үйден тыю

Қыз тәрбиесі — ұлт тәрбиесі

Қыз бала тәрбиесі — тек отбасының ғана емес, қоғамның, елдің, ұлттың да болашағына тікелей әсер ететін үлкен жауапкершілік. Қазақ халқының әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрін бойға сіңіре отырып, әдепті, сыпайы, адамгершілігі мол, білімді, жан-жақты жетілген қыз тәрбиелеу — бүгінгі күннің басты міндеттерінің бірі.

Тәрбие түзелмей, елдің көсегесі көгермейді; отбасы түзелмей, болашақ түзелмейді. Жарық пен жылу, от пен суық жоқ жерде тіршілік те жоқ. Сол секілді адамдар арасындағы мейірім мен ұлағатты тәрбие — тіршіліктің тірегі.

Әдеп Инабат Білім Жауапкершілік Ұлттық тәрбие

Қазіргі заман талабы: қыз тәрбиесіне ерекше мән

Қыз баланы тәрбиелеу — ұлтты тәрбиелеу. Әр халықтың өміріндегі шешуші өлшем қыздарға берілетін тәлім-тәрбие арқылы көрінеді. Қазақ ұғымында «қыз» сөзі әдеміліктің, әдептіліктің, жан-жақты сұлулықтың символы ретінде айтылады.

Бесіктегі тәрбие — мінездің іргетасы. Қыздың жүріс-тұрысы, сөзі мен ісі көп жағдайда ана көрген өнеге арқылы қалыптасады: тәрбие құрсақтан басталып, сәби кез, жасөспірім шақ, бойжеткендік кезеңмен сабақтасып отырады.

Ой түйін

Зейнеп Ахметованың пайымынша, қыз баланың міндет-парызы ауыр да ардақты: ол — болашақ ана, шаңырақ ұйытқысы, адал жар, ата-енеге сыйлы келін. Бұл — өмір заңы.

Қыз тәрбиесінің үш кезеңі

«Қыз өсіру — гүл өсірумен тең» дейді халық: гүлді қалай баптап, суарып, айналасын арамшөптен тазаласа, қыз тәрбиесі де жүйелі күтімді қажет етеді. Мектеп жасындағы қыз балалар тәрбиесін шартты түрде үш кезеңге бөлуге болады:

I кезең

Бастауыш сыныптар

Тазалыққа, ұқыптылыққа, жинақтылыққа үйрету; білімге құштарлықты арттыру.

II кезең

5–8 сыныптар

Нәзіктік, ілтипат, үлкенді сыйлау, кішіге қамқор болу, шыншылдық, тұрақтылық сияқты қасиеттерді қалыптастыру.

III кезең

9–11 сыныптар

Қоғамдағы белсенді рөлін ұғындыру; адал достық пен таза махаббатты түсінуге, мәдениетке, тарихқа, отаншылдыққа, отбасының алтын арқауы болуға баулу.

Қазақ қызының көркі: мінез бен мәдениет

«Қыз өссе — елдің көркі» деген сөз бекер айтылмаған. Қазақ қызы — ұлттың айнасы. Қыз баланың тәрбиесіне жеңіл қарауға болмайды: бұл — отбасының абыройы мен қоғамның келешегі.

Сипаттар жүйесі

Әдемі қыз

Баппен сөйлеп, биязы күліп, жақсы мен жаманның жөнін айыра білетін.

Көрікті қыз

Көрген жанды үйіріп, сөйлесе баурап алатын; даралығы бірден көзге ұра бермейтін.

Әсем қыз

Жүзі жылы, өзі ұяң, болмысы нәзік.

Ажарлы қыз

Дене бітімі жинақы, сөзі салмақты, ісі тиянақты.

Шырайлы қыз

Көз жанары өткір, бет әлпеті бал-бұл жанған, өзі шымыр.

Ару қыз

Бет пішіні мен мүсіні келіскен, сөзі де, ісі де жарасымды.

Назар аудартар ой

Әйел затын ерекше бағалап, қарындасты қатты қадірлейтін халықтардың бірі — қазақ халқы. Қызға деген құрмет — ұлттың өзіне деген құрметі.

«Қызға қырық үйден тыйым»: әдептің шекарасы

Халықтық тәрбиеде «тыйым» — қысым емес, қауіптен сақтандыру және мінезді орнықтыру құралы. Ол қыз баланың абыройын қорғап, сөз бен іс мәдениетін қалыптастыруға бағытталған.

Сөз мәдениеті

  • Жарыса сөйлемеу, айқайлап сөйлемеу.
  • Сыпсыңдап, әдепсіз сөз айтпау.
  • Өтірік пен өсекке бармау, ғайбат айтпау.
  • Тарс-тұрс мінез көрсетпеу, орынсыз даурықпау.

Мінез бен әрекет

  • Жалғыз қыдырмау, түнде жалғыз жүрмеу (қауіпсіздік).
  • Үлкеннің жолын кеспеу, құрметті сақтап сөйлеу.
  • Ысырап пен қараулыққа жол бермеу, ұқыпты болу.
  • Тәкаппарлық, мазақ ету, қорлау сияқты әрекеттерден аулақ болу.

Ескерту

Тыйымның түпкі мақсаты — адамды қорлау емес, абыройды сақтау, қауіптен қорғау, кісілікке үйрету. Әр отбасында бұл ұстанымдар заманға сай түсіндіріліп, баланың құқығы мен қадір-қасиеті бірінші орынға қойылуы тиіс.

Өсиет сөз: қызға айтылар ақыл

Қай кезде де түзу болсын сәлемің — қадір тұтар сонда сені бар елің.
Білімді бол, ісмерлікке бейім бол — өміріңе керек болар кейінгі.
Үлкеннің жолын кеспе көлденең, әдептен аспа, шектен шықпа.
Ұятты бол, арды сақта жасыңнан — сонда бақ та серік болар басыңнан.
Мақтан мен желікті қума — қыз көркі қылығымен өлшенер.
Ата-анаңды сыйлау — борышың; биязылық — жарасымың.
Есте сақта: сен — болашақ анасың. Ұлттық әдеп-ғұрыпты жастан үйрен.
Қазақ қызы екеніңді ұмытпа.

Қорытынды

Қыз тәрбиесі — нәзік те терең мектеп. Ол мейірім мен мәдениетті, білім мен жауапкершілікті, ұлттық болмыс пен заманауи ойлауды қатар талап етеді. Әдептілік пен инабат — қыздың көркі ғана емес, қоғамның да еңсесін көтеретін құндылық.