Мұғалжар ауданы
Сабақтың тақырыбы
Ғажайып қала — Ақтөбе
Сабақтың мақсаты
Ақтөбе қаласының көрікті жерлерімен таныстыру және оқушылар бойында ұлтжандылық қасиеттерді қалыптастыру.
Сабақтың барысы
- I Ақтөбе келбеті
- II Қазақстан жеріндегі «Тәж-Махал»
- III Туризмге үлесі
Негізгі ой
Ақтөбе — табиғаты, тарихы, сәулеті және мәдени орындары тоғысқан аймақ. Әр аудан — өңірдің өзіндік болмысы мен бай мұрасын айқындайды.
I бөлім. Ақтөбе келбеті
Аудандар шолуы: география, тарих, табиғи нысандар
Әйтеке би ауданы
Ақтөбе облысының солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Аудан аумағы — 36,9 мың км². Әкімшілік тұрғыдан 15 ауылдық округке бөлінеді, 37 елді мекен бар. Аудан орталығы — Комсомол, ол Ақтөбе қаласынан 320 км қашықтықта. Аудан аумағы арқылы Ақтөбе–Астана теміржолы өтеді.
Алға ауданы
Батыр баба рухы жебеген өңір
Ақтөбе қаласынан оңтүстікке қарай 45 км жерде орналасқан. Аудан көлемі — 7,5 мың км². Әкімшілік орталығы — Алға қаласы. Аудан арқылы теміржол және Ақтөбе–Астрахань автожолы өтеді. Территориясымен оңтүстіктен солтүстікке қарай Елек өзені, сондай-ақ Үлкен Қобда саласы Сарықобда өзені ағады.
Ырғыз ауданы
Тарихы терең, ізі сайрап жатқан өлке
Ырғыздың іргетасы 1845 жылы қаланып, бастапқыда Орал әскери бекінісі деп аталған. 1868 жылы бекініс негізінде Ырғыз уезі құрылып, содан бері қала Ырғыз өзенінің атауымен Ырғыз аталды. Аудан солтүстігінде Қостанай, шығысында Қарағанды, оңтүстігінде Қызылорда облыстарымен шектеседі.
Байғанин ауданы
Жем мен Сағыз бойындағы кең өлке
Ақтөбе облысының оңтүстік-батысында орналасқан. Жер көлемі — 6 миллион гектар. Солтүстік-шығысында Мұғалжар, оңтүстік-шығысында Шалқар ауданымен, оңтүстігінде Қарақалпақстанмен шектеседі. 1928 жылы дербес аудан болып бөлінгенге дейін Ақтөбе губерниясы, Орал облысы, Темір уезі құрамында болған. 1940 жылға дейін Табын ауданы аталып келді.
Мәртөк ауданы
Ақтөбе облысының солтүстігінде орналасқан. Солтүстігінде Ресей Федерациясының Орынбор облысымен, оңтүстік-батысында Қобда, оңтүстік-шығысында Алға, солтүстік-шығысында Қарғалы ауданымен шектеседі. Аудан аумағында екі ақбалшық кеніші бар: Ақсу және Қаратоғай.
Мұғалжар ауданы
8 тау, 10 өзен және мол қазына
Жері таулы-қырқатты. Шығысында Мұғалжар тауы, батысында Орал тауының үстірттері созылып жатыр. Абсолюттік биіктігі 250–630 м аралығында. Негізгі өзендері: Жем, Елек, Темір, Ақсу. Көлдері: Қамыстыкөл, Қаракөл, Сабындыкөл, Саркөл.
Темір ауданы
Мұнайлы мекен
Мұғалжар, Байғанин, Ойыл, Қобда аудандарымен шектеседі. Іргесі бекініс ретінде қаланып, кейін ірі сауда орталығына айналған Темір 1962–1963 жылдары аудан орталығы болды. 1972 жылдан бастап аудан орталығы — Шұбарқұдық.
Шалқар ауданы
Зәмзәм судың отаны
Табиғаты шөлейтті болғанымен, өзен-көлге бай. Негізгі нысандардың бірі — Шалқар қаласы маңындағы Шалқар көлі және Ескі Шалқар. Ағынды көл теңіз деңгейінен 164,2 м биіктікте орналасқан. Су деңгейі өзгеріп тұрады, суы — тұщы.
Қобда ауданы
Қобыланды батыр мекені
1933 жылы құрылған. 1921–1930 жылдары Ақтөбе губерниясы уезі құрамында болған. Солтүстік-батысында Ресеймен шектеседі. Ақтөбе қаласынан 110 км қашықтықта орналасқан.
Хромтау ауданы
Хром кенімен танылған өңір
Аудан орталығы — Хромтау. Қаланың іргетасы 1940 жылы қаланып, 1967 жылы қала мәртебесін алған. Мұғалжар тауының солтүстік бөлігі мен Торғай үстіртінің бір бөлігін қамтиды.
Ойыл ауданы
Ойыл жәрмеңкесімен әйгілі
1918 жылы Алашорда кезеңінде облыс орталығы болған. 1921 жылы аудан мәртебесін алды. Ақтөбеден 270 км қашықтықта орналасқан. XIX ғасырда Ойыл жәрмеңкесі жылына екі рет жұмыс істеген.
II бөлім. Қазақстан жеріндегі «Тәж-Махал»
Ақтөбенің Ақ мешіті
Ақ мешіт — салтанаты келіскен, айрықша сәулетімен көз тартатын бірегей ғимарат. Мамандардың пікірінше, Еуразия кеңістігінде бұл үлгіге ұқсас мешіт сирек кездеседі.
Мешіттің алтын жалатқан үлкен күмбезі, сондай-ақ төрт мұнаралы (шағын күмбездерімен үйлескен) композициясы бар. Қабырғалары ақ мәрмәрмен қапталған, терезе өрнектері алтын түстес реңкпен әсемделген.
III бөлім. Туризмге үлесі
Даланың тастай таңбасы
Ақтөбе даласы — тарихи шежірені тасқа қашап қалдырған кеңістік. Бұл өңірде әртүрлі атаумен белгілі ерекше тастар мен белгілер жиі ұшырасады: Сынтас, Ізтас, Азбартас, Үйтас, Таңбалытас, Көштас, Меңгіртас, Балбалтас, Құлыптас, Сандықтас, Қойтас, Бестас, Бесіктас, Үштас және т.б.
Бірі — үнсіз тұрса да сыры бардай әсер қалдырса, енді бірі — жұмбағын келер ұрпаққа аманаттағандай көрінеді.
Елбасы атындағы саябақ
Ақтөбе қаласындағы Президент Нұрсұлтан Назарбаев атындағы орталық мәдениет және демалыс саябағының жалпы аумағы — 42 гектар. Бұл орын бұрыннан қала тұрғындары мен қонақтарының сүйікті мекені болған.
Жаңғыру
Аумағы қоршалып, кіреберісі жаңартылды, көпжылдық ағаштар отырғызылды.
Субұрқақ
Саябақтың дәл ортасында үлкен субұрқақ орнатылған.
Тутұғыр
Биіктігі 91 метр тутұғырда көк байрағымыз желбірейді.
Көл және көпір
Оң жақ бөлігінде жасанды көл бар, ал оның үстіндегі әсем көпір саябақ көркін арттыра түседі.
Қорытынды ой
Ақтөбе — аудан-ауданына дейін тарихы мен табиғаты қабаттасқан, сәулеті мен мәдени кеңістігі қатар дамыған өңір. Көрікті орындарды танып-білу туған жерге деген сүйіспеншілікті күшейтіп, елге қызмет етуге жігер береді.