Аққу күйі комп
Қарағанды облысы, Балқаш қаласы • Музыка пәні мұғалімі: Аралбаева Бибинур Толендыевна
Бейбітшілік пен бақыт белгілері Қазақстан композиторларының шығармаларында
Бұл сабақта музыка арқылы адамзатқа ортақ құндылықтарды — бейбіт өмірді, достықты, мейірімділікті және табиғатқа сүйіспеншілікті — сезіндіру көзделеді. Ән мен күй тыңдау барысында оқушылар тыңдай білу, талдау жасау, мәнерлеп орындау сияқты дағдыларын дамытады.
Сабақтың мақсаты
- Өткен тақырыпты қайталау және білімді бекіту.
- Жаңа тақырып бойынша жаңа әнмен танысу, жаттау және мәнерлеп орындау.
- Күй тыңдау барысында тыңдалым мәдениетін қалыптастыру және талдау жасау.
- Вокалдық және хорда ән айту әдіс-тәсілдерін дамыту.
- Патриоттық сезімді тәрбиелеу, табиғатқа сүйіспеншілікті ояту.
Қолданылған музыкалық шығармалар
Ән
«Сакура»
Жапон халық әні. Ғ. Жұбанованың «Хиросима» балетінде қолданылады.
Күй
«Аққу»
Композитор: Нұрғиса Тілендиев.
Ән
«Ақ көгершін»
Композитор: Ахмет Жұбанов.
Сабақтың көрнекілігі
Портреттер
Ғ. Жұбанова, А. Жұбанов, Н. Тілендиев.
Бейнелік материалдар
Аққу, тырна, ақ көгершін суреттері.
Техникалық құралдар
Музыкалық орталық, пианино, проектор, бейнежазбалар.
Аудиоматериалдар
Дискілерге жазылған музыкалық шығармалар.
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
Оқушылармен амандасу. Дауысқа арналған қысқа музыкалық жаттығулар орындау. Сабақтың тақырыбы мен мақсаттарын хабарлау.
2) Өткен тақырыпты бекіту
Тыңдалым тапсырмасы
Мұғалім «Сакура» әуенін орындайды. Оқушылар әуеннің таныстығын, атауын және мазмұнын анықтайды: ән не туралы, жапон халқының қай дәстүрімен байланысты?
Шығарма контексті
«Сакура» әні Ғ. Жұбанованың «Хиросима» балетінде кездеседі. Балет ұғымы түсіндіріліп, шығармадағы негізгі ой талқыланады.
Тарихи шындық және аңыз
1945 жылдың тамызында АҚШ Жапонияның екі қаласына атом бомбасын тастап, мыңдаған адам жазықсыз қаза тапты. Жапон аңызы бойынша тырна құсы — арманды орындап, бақыт пен жақсылық әкелетін қасиетті құс: қағаздан мың тырна жасаған адамның тілегі қабыл болады. «Хиросима» балетінде Юки есімді қыз ата-анасына қағаздан тырналар жасап сыйлайды, бірақ олардың саны мыңға жетпей қалады; қасіретті жарылыстан Юки анасы екеуі қаза болады.
Негізгі ой
Композитордың жеткізгісі келген ой — атом жарылысы адам өміріне орны толмас қайғы әкеледі. Сондықтан әлемде атом қаруы қолданылмасын, мәңгілік бейбітшілік орнасын деген үндеу жатыр.
Рәміздік әрекет
Жапонияда жыл сайын қасіретті күн еске алынып, балалар қағаздан ақ тырна жасап, бейбіт өмір, бақыт, ұзақ ғұмыр тілейді. Мұғалім қағаз тырнаны көрсетіп, тақтаға іледі.
3) Жаңа сабақ
Бейбітшілік рәміздері әр халықта әртүрлі
Әлем халықтары бейбіт өмірді аңсайды және оны құстар бейнесімен де білдіреді: үнді халқында — тауыс, жапон халқында — тырна, ал көптеген елдерде бейбіт өмірдің ортақ рәмізі — ақ көгершін.
Ақ көгершін және Жастар фестивальдары
ХХ ғасырдың ортасында прогресшіл жастар бейбітшілік үшін, атом жарылыстарына қарсы қозғалыс бастады. Дүниежүзілік жастар фестивальдары өтіп, оның рәмізі ретінде ақ көгершін таңдалды. Осы рәмізге арналған көптеген шығармалар жазылды, соның ішінде әндер де бар.
«Ақ көгершін» әнімен жұмыс
Бүгін Ахмет Жұбановтың «Ақ көгершін» әнімен танысамыз. Тақтаға ақ көгершін бейнесі ілінеді. Оқушылармен бірге мәтін оқылып, өлеңнің идеясы сипатталады. Әуені тыңдалып, жаттау және мәнерлеп орындау жұмыстары жүргізіледі.
Қазақ мәдениетіндегі аққу бейнесі
Қазақ халқында аққу — сұлулықтың, тазалықтың және бақыттың нышаны. Аққуға арналған көптеген әндер мен күйлер бар. Бүгін аққуға арналған күй тыңдаймыз. Тақтаға аққу бейнесі ілінеді.
Нұрғиса Тілендиев туралы қысқаша
Нұрғиса Тілендиев — дарынды композитор, дирижер, домбырашы-күйші. Ол фольклорлық-этнографиялық «Отырар сазы» оркестрін құрып, ұзақ жылдар бас дирижері болды. Оның мұрасында көптеген әндер, күйлер, романстар, поэмалар бар.
Күйді тыңдау және талдау
- Күйдің көңіл күйі қандай?
- Қай бейнелерді елестетеді, нені суреттейді?
- Екпін мен динамикада өзгерістер бар ма, олар қандай ойды береді?
4) Қорытынды
Сабақ соңында оқушылар бүгін не білгенін және не үйренгенін қорытындылайды: қандай жаңа шығармалармен танысты, олар қандай құстардың бейнесімен байланысты болды (тырна, ақ көгершін, аққу).
Құстар бейнесі нені білдіреді?
Бақыт
Жүрекке жылу беретін үміт пен қуаныш.
Достық
Бірлік пен сыйластыққа бастайтын құндылық.
Бейбітшілік
Соғыссыз, алаңсыз өмір сүру мұраты.
Әділеттілік
Адал шешім мен тең мүмкіндікке ұмтылыс.
Жақсылық
Ізгі ниет пен мейірімнің көрінісі.
Сұлулық
Тазалық пен нәзік үйлесімнің символы.
Адалдық
Сенімге берік, шынайы болмыс.
Тазалық
Рухани және табиғи пәктікке құрмет.
Шығармашылық тапсырма
Мұғалім ақ қағаздан тырна жасаудың тәсілін көрсетеді. Оқушылар жеке парақтан тырна жасап, дайын жұмыстарын бір-біріне жылы тілектермен сыйға тартады.
5) Бағалау және үй тапсырмасы
Оқушылардың сабаққа қатысуы, тыңдалымдағы белсенділігі және орындаушылық дағдылары бағаланады. Үй тапсырмасы сынып деңгейіне сай беріледі (ән мәтінін қайталау, тыңдалған күй туралы қысқаша пікір жазу немесе бейбітшілік рәміздері туралы шағын ой-толғау дайындау).