Шыңғыснама еңбегінде баяндалатын дерек
XVI–XVII ғасырлардағы тарихи шығармаларға конспект
Бұл конспект XVI–XVII ғасырлардағы маңызды тарихи еңбектерді және олардың қазақ тарихын, Моғолстан мен оған іргелес өңірлерді зерттеудегі деректік мәнін жинақтап береді.
Мұхаммед Хайдар Дулати және “Та’рих-и-Рашиди”
Мұхаммед Хайдар Дулатидің 1541–1546 жылдары Кашмирде парсы тілінде жазылған еңбегі — “Та’рих-и-Рашиди”. Бұл шығарма Моғолстан мен оған іргелес аймақтардың тарихын баяндайтын аса құнды дереккөз саналады.
Шыққан тегі
Дулатидің арғы атасы — Жетісуды билеген әмірші Поладшы Дулати. Хайдар Дулати — оның жетінші ұрпағы.
Тілдік және ғылыми дайындығы
Мұхаммед Хайдар Дулати араб және парсы тілдерін жетік меңгерген. Ол Жамал Қарши, Рашид ад-Дин, Жувейни, Әбдіразақ Самарқандидің еңбектерін зерттеп, өз еңбектеріне арқау еткен.
Өтеміс қажы және “Шыңғыснама”
Өтеміс қажының “Шыңғыснама” еңбегі XVI ғасырдың ортасында жазылған. Бұл еңбекте Жошы хан әулетінің тарихы баяндалады.
Масуд ибн Усман Кухистани және “Тарих-и Абулхайр-хани”
XVI ғасырдың 40-жылдары Масуд ибн Усман Кухистанидің “Тарих-и Абулхайр-хани” еңбегі жазылды. Онда көшпелі өзбектер ханы Әбілхайырдың тарихы баяндалады.
Шах Махмұд Шорас және “Тарих” (“Хроника”)
Шах Махмұд Шорастың “Тарих” (“Хроника”) шығармасында Бұйдаш, Хақназар, Тәуекел, Есім, Жәңгір хандар туралы маңызды тарихи деректер келтірілген.
Әбілғазы Бахадур хан және шежірелік еңбектер
Әбілғазы Бахадур хан 1661 жылы “Түрікмен шежіресін”, 1665 жылы “Түрік шежіресін” жазған. Бұл еңбектер шежірелік сипатта жазылып, түрік дәуірінен бастап Шыңғыс ұрпақтарының тарихын баяндайды.
Сонымен қатар, кейінгі дәуірлердегі Орта Азия мен Қазақстан, Таяу Шығыс елдерінде болған ірі тарихи оқиғалар да қамтылады.
Қадырғали Жалайыри және “Жылнамалар жинағы”
Қадырғали Жалайыри тұтқында отырып жазған “Жылнамалар жинағы” еңбегін орыс патшасы Борис Годуновқа сыйға тартып, қамқорлық көрсетуін өтінген.
Еңбектегі негізгі деректер
- Қазақ халқының қоныстанған жерлері, қалалары және қала мәдениеті.
- Қазақ хандығы мен қазақ хандарының өмірбаяндық шежірелері.
- Қазақ хандығының ішкі және сыртқы жағдайы, заң-ереже жүйесіне қатысты ғылыми құнды мәліметтер.