Қазақша рефераттар

Ата - аналарға ұсыныс

1-сынып оқушыларының мектепке бейімделу деңгейі

Әр ата-ана баласының мектепке жеңіл бейімделіп, оқу процесі артық қиындық тудырмағанын қалайды. «Сен мектепте қалай оқисың?» деген сұраққа болашақ бірінші сынып оқушылары жиі «Бестікке оқимын» деп сенімді жауап береді. Жетістік ұғымы салыстырмалы болғанымен, мектепте нәтижеге жету — шынымен маңызды. Кейбір балалар жаңа ортаға еш көмексіз-ақ тез үйренеді. Ал басқа балалар үшін мектептің тәртібі мен талаптарына бейімделу оңайға соқпайды.

Мектепке бейімделу деген не?

Психологияда «мектепке бейімделу» — баланың ойлауы мен іс-әрекетінің мектеп ортасына үйлесімді сәйкестенуіне мүмкіндік беретін өзгерістер жиынтығы деп түсіндіріледі. Яғни, бала:

  • 1

    «Істегім келеді» деген ниетін мектептегі «істеу керек» талаптарымен үйлестіруді үйренуі керек.

  • 2

    Кейде қызықсыз көрінетін тапсырмаларды да өз бетімен орындауға дағдылануы қажет.

  • 3

    Мектеп тәртібін сақтауға, өз әрекетімен басқа балаларға кедергі келтірмеуге, мұғалімнің жұмысын қиындатпауға үйренуі тиіс.

  • 4

    Достық қарым-қатынас орнатып, ұнатуына не ұнатпауына қарамастан, басқа балалармен тіл табысуды (ең кемі — байланыс орнатуды) меңгеруі керек.

  • 5

    Мектептегі оқу — оның жұмысы екенін, ал «оқушы болу» — өте маңызды рөл екенін түсінуі қажет.

Балалардың бейімделуі қалай өтеді?

Ата-аналардың бір бөлігі «оқу аса қиын емес» десе, енді бірі «қиын, бірақ шамамыз келеді» деп есептейді. Көп жағдайда үй тапсырмасын орындау кезінде балаларда теріс эмоциялар пайда болуы мүмкін.

Бұған әдетте мына себептер әсер етеді: еңбектен шаршау, эмоционалдық қажу, материалды толық түсінбеу, тапсырманы ұмытып қалу, көшіру кезінде қате жіберу, тапсырманы орындауға құлықсыздық.

Ұйықтар алдында бір бала сергек, ал екіншісі қатты шаршаңқы болуы мүмкін — бұл бейімделу кезеңінің табиғи көріністерінің бірі. Қиындықтарға қарамастан, балалардың көбі мектепке сәтті бейімделеді. Дегенмен, кейбір балаларға арнайы қолдау қажет болады.

Мектепке бейімделудің 4 деңгейі

Кімге көмек қажет екенін анықтаудың бір жолы — бейімделу деңгейін бағалау. Әдетте 4 деңгей ажыратылады: жоғары, орта, төмен және өте төмен.

Жоғары деңгей

Бала мектепті жақсы көреді, оқушы болғанына қуанады. Оқу оған жеңіл, жаңа білімді қызығушылықпен қабылдайды және айналасындағылармен бөлісуге дайын. Тапсырмаларды мектепте де, үйде де ықыласпен орындайды (қатаң бақылаусыз-ақ), сабақта мұғалімді мұқият тыңдайды, белсенділік танытады, кейде бағдарламадан тыс қосымша жұмыс істеуге де қабілетті. Қоғамдық тапсырмаларды жауапкершілікпен атқарады, сыныптастарымен тез тіл табысады.

Орта деңгей

Бала мектепке баруға қарсы емес, сыныптастарымен және мұғалімдермен қарым-қатынасы жаман емес. Материалды меңгеруге шамасы жетеді, бірақ көбіне мектепте де, үйде де ересектердің бақылауын және нақты нұсқауын қажет етеді. Өз бетімен жұмыс істеу дағдысы әлсіз. Бұл деңгейдегі бала үшін кейде білімнен гөрі «оқушы мәртебесі» маңыздырақ болады: жаңаны түсінуден гөрі ережені сақтау қызықты көрінеді. Қызыққанын жақсы орындайды, ал қиындық туындаса — оқу процесі баяулап, тек ересектер көмегімен алға жылжиды.

Үйде: сабақтың бірнеше сағатқа созылып кетпеуін қадағалау пайдалы. Мектепте: мұғалімнен баланы ынталандыру үшін қосымша назар аударуын өтінуге болады.

Төмен деңгей

Бала мектепке немқұрайлы немесе теріс көзқараста болуы мүмкін. Сабақта тұйық, «жоқ сияқты» көрінеді немесе керісінше, жиі тәртіп бұзады. Оқу материалын толық меңгермейді, өз бетімен жұмыс істеуі қиын әрі құлықсыз. Үй тапсырмасын анда-санда ғана орындайды, ол да көбіне бақылау мен қысым арқылы. Жаңа материалды түсіну үшін мұғалім мен ата-ананың көмегі жиі қажет: бірнеше рет түсіндіру, қайталау, көбірек уақыт бөлу. Қоғамдық жұмыстарды ықылассыз атқарады, сыныпта достары болмауы мүмкін.

Өте төмен деңгей (қауіпті)

Бұл деңгей бала үшін де, ата-ана мен мұғалімдер үшін де күрделі. Ең ауыр жағдайда бала өзінен не талап етіліп тұрғанын мүлде түсінбеуі мүмкін. Дегенмен, жеке жұмыс барысында ересектермен қарым-қатынасқа түсіп, нұсқауды қабылдай алады. Сондықтан бастапқы кезеңде мұғаліммен жеке жұмыс ұйымдастыру маңызды.

Егер балада бейімделудің төмен немесе өте төмен деңгейінің белгілері байқалса, көмектесіңіз. Әйтпесе мектеп неврозының қаупі артады. Көмек сұраудан ұялмаңыз: мұғалімдер мен психологтар қолдау көрсете алады.

Ата-аналарға ұсыныстар

  1. 1

    Баланы жайлап оятыңыз: оянғанда ол сіздің күлген жүзіңізді көріп, еркелеткен дауысыңызды естісін. Таңертең ұсақ-түйекке бола асықтырмаңыз; алдын ала ескерткен болсаңыз да, қателіктері үшін кінәламауға тырысыңыз.

  2. 2

    Баланы мектепке таңғы ассыз жібермеңіз: үзілістегі тамақтануға дейін оған көп жұмыс істеуге тура келеді.

  3. 3

    Қоштасарда ескерту мен ұрысуға емес, сәттілік тілеуге мән беріңіз.

  4. 4

    «Бүгін қандай баға алдың?» деген сұрақты жиі қайталамауға тырысыңыз. Мектептен кейін баланы сабырмен қарсы алып, бірден көп сұрақ қоймай, босаңсуына мүмкіндік беріңіз.

  5. 5

    Бала ренжулі болып, бірақ үндемей жүрсе, сұрақпен қыспаққа алмаңыз. Жайланған соң өзі айтады.

  6. 6

    Мұғалім ескерту айтқанын ести сала ұрысуға асықпаңыз. Мүмкін болса, мұғаліммен баланың қатысуынсыз сөйлесіңіз.

  7. 7

    Мектептен келген бетте сабаққа отырғызуға асықтырмаңыз: күш жинауға 2–3 сағат қажет. 1-сынып оқушысына күндіз 1,5 сағаттай ұйықтап алу пайдалы. Сабақ дайындауға ең тиімді уақыт — 15:00–17:00 аралығы.

  8. 8

    Барлық тапсырманы бір отырыста орындатпаңыз: 15–20 минут жұмыстан кейін 10–15 минут үзіліс қажет.

  9. 9

    Сабақ орындағанда үстінен төніп тұрмаңыз: өзіне жұмыс істеуге мүмкіндік беріңіз. Көмек керек болғанда сабыр сақтап, байыппен сөйлеп, қолдап, мақтап отырыңыз.

  10. 10

    Егер бала басы ауыратынын, қатты шаршағанын немесе көңіл күйі төмен екенін айтса, назар аударыңыз. Бұл көбіне қажудың және сабақта қиналудың негізгі белгілері болуы мүмкін.