Қосымша және жергілікті көріністер
Күнделікті сабақ жоспары (Қазақ тілі, 5-сынып)
Бұл жоспар 5-сыныпқа арналған сабақтардың мазмұнын жүйелейді және сызбадағы көріністерді орындауға байланысты негізгі ұғымдарды қалыптастыруға бағытталған.
Тақырыптар тізімі
- 6. Қосымша және жергілікті көріністер
- 7. Нәрсенің негізгі екі көрінісі бойынша оның үшінші негізгі көрінісін салу
- 8. Нәрсенің негізгі екі көрінісі бойынша оның үшінші негізгі көрінісін салу (жаттығу)
- 9. Беттердің қиылысу сызықтарын көріністе кескіндеу
- 10. Нәрсенің өлшемдерін сызбаға түсіру
Сабақ №41
Қосымша және жергілікті көріністер
Білімділік
Қосымша және жергілікті көріністерді шығарып алуға, көріністерді сызбада дұрыс орналастыруға үйрету және дағдыландыру.
Дамытушылық
Теорияны тәжірибелік жұмысқа ұштастыру; ой-өрісті, білімді, шығармашылық қабілетті, сабаққа қызығушылықты және шеберлікті дамыту.
Тәрбиелілік
Кеңістік ойлауды кеңейту; сызбаны ұқыпты, таза орындауға, шапшаңдық пен шыдамдылыққа тәрбиелеу.
Көрнекіліктер
Сабақтың өту барысы
- 1 Ұйымдастыру кезеңі
- 2 Үй тапсырмасын тексеру
- 3 Жаңа тақырыпты түсіндіру
- 4 Тапсырмаларды орындау
- 5 Сабақты бекіту
- 6 Үй тапсырмасын беру
Теориялық бөлім: қосымша және жергілікті көріністер
Күрделі тетікбөлшектің кейбір элементтері негізгі көріністерде бұрмаланып проекциялануы мүмкін. Мысалы, 107-а суреттегі тетікбөлшекті қарастырайық. Оның бас және үстіңгі көріністері 107-ә суретте берілген. Горизонталь проекцияда (үстіңгі көріністе) тетікбөлшектің оң жақ бөлігі бұрмаланып түседі.
Негізгі мәселе
«Бұл бөлікті негізгі көріністердің бірінде бұрмаланбай көрсетуге бола ма?» деген сұраққа тек нәрсенің пішінін мұқият талдау арқылы жауап беріледі.
Талданған жағдайда тетікбөлшектің бұл бөлігі ешбір негізгі көріністе нақты шамасын сақтамайды: барлық негізгі көріністерде бұрмаланады.
Демек, бұрмаланбаған кескін алу үшін бұл бөлікті басқа жазықтыққа проекциялау қажет. Жаңа π4 жазықтықты негізгі көріністерде бұрмаланып кескінделетін бөліктің жағына параллель етіп орналастырады (107-а сурет). Бұл жаңа жазықтық қосымша проекциялар жазықтығы деп аталады.
Қосымша көрініс қалай алынады?
- Тетікбөлшек қосымша проекция жазықтығына тік бұрыштап проекцияланады.
- Содан кейін қосымша жазықтық негізгі проекциялар жазықтығымен беттестіріледі.
- Алынған проекция тетікбөлшектің қосымша көрінісі деп аталады.
Маңызды талап
Қосымша көріністе негізгі көріністерде бұрмаланған бөлік нақты шамасында проекциялануы керек.
Қарау бағыты нұсқамамен көрсетіліп, үстіне белгі қойылады. Белгі орыс әліпбиінің бас әріптерімен жазылады: А, Б, … Қосымша көріністің үстіне де нұсқама салынып, әріптік белгі жазылады (108-а сурет).
Орналастыру және белгілеу ережелері
Проекциялық байланыс
Қосымша көріністі негізгі көрініспен проекциялық байланыста орналастыруға болады (108-ә сурет). Бұл жағдайда қарау бағытын нұсқамамен көрсетудің және әріптік белгі қоюдың қажеті жоқ.
Бұрып кескіндеу
Қосымша көріністі бұрып көрсетуге болады. Мұндай жағдайда бұрылу белгісі қолданылады (108-б сурет).
Бұрылу белгісінің шарты
Нұсқамамен жабдықталған, диаметрі 6 мм-ден кем емес шеңбер пайдаланылады. Нұсқаманың қанаттары өзара тік бұрыш құрауы тиіс.
Жергілікті көрініс ұғымы
Кейде тұтас көріністің орнына нәрсенің қажетті шағын бөлігінің проекциясын көрсету жеткілікті болады. Нәрсенің бізге керек бөлігінің проекциясы жергілікті көрініс деп аталады.
Жергілікті көрініс артық әрі көлемді салуларды болдырмайды. Сол себепті техникалық тетікбөлшек сызбаларында ол жиі қолданылады (109-сурет).
Жергілікті көрініс те қосымша көрініс сияқты белгіленеді. Дегенмен оларды шатастырмау маңызды: қосымша көрініс негізгі проекциялар жазықтықтарына параллель емес жазықтықта салынады, ал жергілікті көрініс негізгі көріністің де, қосымша көріністің де бір бөлігі ретінде берілуі мүмкін (108-суретте екі түрі де кездеседі).
Үй тапсырмасы
- 1 109-суретте кескінделген дененің сол жақ және оң жақ көріністерін сыз.
- 2 Олардың жергілікті көріністен айырмашылығына назар аудар.
- 3 109-суреттегі нәрсенің тікбұрышты изометриясын тұрғыз.
Ескерту: тапсырмаларды орындауда дәлдік пен сызбаны таза ұстау талап етіледі.
Толық нұсқасын қарау