Логикалық жаттығулар
№177 ЖББ мектеп
Математика пәнінің мұғалімі: Улжалғас Раймбековна
Математика сабағында бастауыш сынып оқушыларының логикалық ойлау және есептеу дағдыларын дамыту
Бастауыш мектептегі оқыту үдерісінің негізгі мақсаты — оқушыларға білім беру ғана емес, сонымен бірге олардың ойлау қабілетін дамыту және белсендіру. Баланың ойлауын дамыту туралы М. Жұмабаев: «Ойлау — жанның өте қиын, терең ісі. Жас балаға ойлау тым ауыр, сондықтан басқыштап іс істеу керек», — деп атап көрсетеді.
Оқулықтағы тапсырмалар мен суреттер баланың қабылдауына дұрыс әсер етіп, оқушының оқуға, білімге деген ынта-ықыласын оятуы тиіс. Оқу материалы балалардың жас ерекшелігін ескере отырып ұйымдастырылса ғана, олардың ойлау қабілетінің дамуына мүмкіндік туады. Сондықтан мұғалім сабақта баланың талабын қуаттандырып, ойын оятып, белсенділігін арттырып, саналы ойлауын және ой-өрісін кеңейтетін орта құруы қажет.
Оқушыны қиындықты жеңуге, төзімділікке баулу — мұғалімнің басты міндеттерінің бірі. К. Д. Ушинскийдің пікірінше, логикалық ойлау — логикалық сөйлеудің негізі, ал логикалық сөйлеуді дамыту — ұстаздың тікелей міндеті.
Логикалық ойлаудың мәні
Логикалық ойлаудың ерекшелігі — қорытындылардың қисындылығы және олардың шындыққа сәйкестігі. Логикаға сүйенген құбылыс түсіндіріледі, себеп-салдар байланысы дәл анықталады, ұғымдар арасындағы қатынастар ашылады.
Ғылыми көзқарастар
Оқушылардың логикалық ойлау қабілеттерін дамыту мәселесі А. В. Запорожец, Л. Н. Венгер, И. С. Якиманская еңбектерінде қарастырылған. Олардың пайымдауынша, логикалық ойлауды дамыту — ойлау операцияларын жүйелі қалыптастыру және ойлау белсенділігі мен өзбеттілікті дамыту.
Логикалық ойлауды дамыту: негізгі бағыттар
- Барлық логикалық ойлау операцияларын (талдау, жинақтау, салыстыру, жалпылау, саралау) арнайы әрі жүйелі түрде қалыптастыру.
- Ойлау белсенділігін және өзбеттілікті дамыту.
- Оқушыны дұрыс ой түюге, дәлелді шешім қабылдауға және оны негіздеуге үйрету.
Бастауыш сынып — баланың логикалық ойлауын дамытудың негізгі кезеңі. Себебі логикалық ойлау кейінірек бейнелік ойлау негізінде қалыптасып, ауқымы кең мәселелерді шешуге және ғылыми білімді меңгеруге жол ашады. Ал оқушының ойлауын дамытып, өздігінен сапалы және дәлелді шешім қабылдай білуге үйрету — математика сабағының маңызды міндеті.
Оқулық тапсырмалары және шығармашылық жаттығулар
Жаңа буын математика оқулығының ерекшеліктерінің бірі — әр сабаққа лайықталған материалдың құрылымдылығы. Тапсырмалар ішіндегі маңызды бағыттардың бірі — балаларды шығармашылық іс-әрекетке бейімдейтін қалыптан тыс, қызықты жаттығулар мен логикалық есептер.
Мұндай жаттығуларды орындау барысында оқушылар объектілерді бақылайды, салыстырады, практикалық жұмыстар жүргізеді, болжам айтады және оны дәлелдеуге талпынады. Ең маңыздысы — математикаға деген қызығушылық пен ішкі уәж қалыптасады.
Педагогикалық қағида
Бұл тапсырмалар арнайы жүйе құрайды. Оларды орындай алмаған оқушыға білім көрсеткіші ретінде төмен баға қою дұрыс емес; ал орындаған оқушыны мадақтау — ынталандырудың тиімді жолы.
Мемлекеттік стандарт: міндетті және мүмкін деңгей
Міндетті деңгей
Бастауыш мектеп көлемінде берік меңгерілуі тиіс негізгі материалдар жиынтығы.
Мүмкін деңгей
Негізгі мазмұнмен үйлесетін, бірақ оқушының математикалық ой-өрісін кеңейтетін, үйреншікті емес түрде ұсынылатын және шығармашылық іс-әрекетпен ұштасатын материалдар.
Бұл жұмыс міндетті деңгей материалын кеңейтіп, тереңдетуге қызмет етеді, әрі математика курсының маңызды тарауларын кейін тиімді меңгеруге негіз қалайды.
Логикалық ойындар мен тапсырмалар: үлгілер
Логикалық ойындар, ребустар, сөзжұмбақтар
Баланың жас ерекшелігі мен зейініне сай ұйымдастырылған логикалық ойындар (ребус, сөзжұмбақ, әзіл-есеп, жұмбақ-есеп) ой-өрісті кеңейтіп, ерік-жігер мен мінезді қалыптастырады, сабаққа қызығушылықты арттырады.
2-сынып
Үстелде 3 қияр, 2 сәбіз және 5 апельсин тұр. Үстелдегі барлық көкөніс нешеу?
2-сынып
Айбек пен Торғын әрқайсысы 10 жаңғақтан терді. Айбек Торғынға 4 жаңғағын берді. Торғынның жаңғағы қаншаға артық болды?
2-сынып
Екі стақанға бірдей су құйдың. Біреуін табаққа төңкердің. Қай стақанда су көп?
Логикалық сұрақ-тапсырмалар
- 1) Бір отбасындағы екі ағайынды жігіттің әрқайсысының 1 апасы және 1 қарындасы бар. Бұл отбасында қанша бала бар? Жауабы: 4
- 2) Қарындашты тең етіп екіге бөлгенде, неше қарындаш шығады?
- 3) Автобус оңға бұрылғанда, ішіндегі жолаушы қай жаққа бұрылады?
Логикалық жаттығулар
Айжан мен Маржан — Асқар мен Мұраттың қыздары. Айжан Асқардың қызынан үш жас кіші. Әрқайсысының әкесінің атын анықта.
Велосипед дөңгелегінде 8 шабақ бар. Барлық шабақтардың арасында неше аралық болады?
Екінші сынып оқушылары екі-екіден жұптасып тұр. Сәкен мен Дәурен — алдыңғы жақтан санағанда 7-жұп, артынан санағанда 4-жұп. Сыныпта қанша оқушы бар?
Қызықты әзіл-есептер
Олжас пен Жандос жасырынбақ ойнады. Олжас кәрі еменнен 12 қадам солға, 5 қадам оңға, 4 қадам солға, 11 қадам оңға жүрді. Олжас қайда тығылды?
Дорбадағы 10 асықты 10 бала бір-бірлеп алды. Сонда бір асық дорбада қалды. Бұл қалай?
4-сынып
10 жастағы Арман шашын тақырлап алдырып тастады. Егер шашы айына 1 см өссе, 20 жасқа келгенде шашының ұзындығы қандай болады?
Теңдеу құруға арналған есептер
«Барлығы қанша қарға?»
Келеді ұшып екі қарға,
Топ достарын ертіп талға.
Болды елу әлгі жиын,
Санағанда демей қиын.
Болмаңыздар әбігер,
Шешімі табылар бәрібір.
Теңдеу: 2 + x = 50
Жауабы: x = 48 қарға
«Кетті бірге нешеуі?»
Кездесіп бір топ аңменен,
Болды 30 бас малменен.
Олар кетті қоштасып,
Үш түлкімен достасып.
Теңдеу: x + 3 = 30
Жауабы: x = 27 бас мал
Логикалық есептердің ортақ қасиеттері
- 1) Шешу жолы бірден көрінбейді. Шешімге жету көбіне байқап көру және қателесу арқылы іске асады; жеке жағдайларды тексеру негізгі шешімге бастайтын бағыт береді.
- 2) Пәнге қызығушылық пен белсенділікті арттырады. Сюжеттің әдеттен тыс құрылуы баланы есепті міндетті түрде шығаруға ынталандырады.
- 3) Ойлау заңдылықтарын түсінуге сүйеніп құрастырылады және сол заңдылықтарды қолдануға үйретеді.
Оқушылардың логикалық ойлауын дамытуға қажетті педагогикалық әрекеттер
- Есептер мен жаттығуларды талдау іскерліктерін қалыптастыру.
- Сызба және графикалық модель арқылы есеп объектілері арасындағы байланыстарды түсіндіру.
- Есептегі нақты затты алмастыру, яғни модельдеу және жалпылау тәсілдерін қолдану.
- Пәнге деген қызығушылық пен сүйіспеншілікті арттыру.
- Сыныпта оңтайлы психологиялық ахуал қалыптастыру.
Осындай жүйелі іс-әрекеттердің нәтижесінде қоғам талап ететін ойлау қабілеті жоғары, өз ойын жүйелі әрі ашық жеткізе алатын, ортаға еркін бейімделетін және еңбек үдерісіне белсене араласатын тұлға қалыптасады.