Бірінші турға кезек берсек, екі топ өздерін таныстырып өтсе
Химиядан сыныптан тыс жұмыс: интеллектуалды олимпиада
Бұл материал 9–10-сынып оқушыларына арналған химия пәні бойынша сыныптан тыс өткізілетін интеллектуалды олимпиада-білім сайысының сценариі мен мазмұнын ұсынады. Сайыс командалық форматта өтіп, білімді жылдам тексеруге, логикалық ойлауды дамытуға және пәнге қызығушылықты арттыруға бағытталған.
Жүргізушілердің кіріспе сөзі
1-жүргізуші
Сәлеметсіздер ме, құрметті ұстаздар мен оқушылар!
2-жүргізуші
9 және 10-сынып оқушылары арасындағы интеллектуалды олимпиада-білім сайысына қош келдіңіздер!
Сайыс ережелері мен турлар
I тур — Таныстыру
Екі топ өздерін таныстырады. Әр топқа 20 ұпай беріледі.
II тур — «Иә» / «Жоқ»
Берілген 10 сұраққа «иә» немесе «жоқ» деп жауап беріледі. Әр дұрыс жауапқа 20 ұпай.
III тур — 6 ұяшық
Команда 6 ұяшықтың бірін таңдап, берілген сұраққа жауап береді. Әр дұрыс жауапқа 30 ұпай.
IV тур — Ставка
Әр топ ұпайына ставка қойып жауап береді: дұрыс болса ұпай қосылады, қате болса шегеріледі.
Әділқазылар алқасы
Жүргізушілер сайыс басталар алдында әділқазылар алқасын таныстырады.
II тур: «Иә» / «Жоқ» сұрақтары
1-топқа арналған сұрақтар
- 1.Мүсәтір спирті — аммиактың судағы ерітіндісі ме? Иә
- 2.Периодтық жүйені Ломоносов ашты ма? Жоқ
- 3.Судан екі есе жеңіл металл — калий ме? Жоқ
- 4.Фосфор «өмір мен ой элементі» деп атала ма? Иә
- 5.Элемент таңбаларын ұсынған ғалым — Аррениус па? Жоқ
- 6.Топ бойынша жоғарыдан төмен қарай бейметалдық қасиет арта ма? Жоқ
- 7.Бір элементтің бірнеше жай зат түзу қасиеті аллотропия деп атала ма? Иә
- 8.Электр шамдарының жіңішке сымдары вольфрамнан жасала ма? Иә
- 9.Натрий тұздары жалынды сары түске бояй ала ма? Иә
- 10.Сілтілік металдарға темір жата ма? Жоқ
2-топқа арналған сұрақтар
- 1.Электролиттік диссоциация теориясын ашқан ғалым — Аррениус па? Иә
- 2.Кремний қышқылдарының тұздары карбонаттар деп атала ма? Жоқ
- 3.Алғашқы көмекке пайдаланылатын бейметалл — йод па? Иә
- 4.Азот молекуласы полюссіз ковалентті байланыс түзеді ме? Иә
- 5.Заттар және олардың бір-біріне айналуы туралы ғылым — физика ма? Жоқ
- 6.Химия тарихында «ұлы заңды» ашқан — Менделеев пе? Иә
- 7.Зат массасының сақталу заңын ашқан ірі орыс ғалымы — Ломоносов па? Иә
- 8.Ең қиын балқитын металл — алтын ба? Жоқ
- 9.Адам бойының өсуіне әсер ететін химиялық элемент — мырыш па? Иә
- 10.Темекі құрамына кіретін улы зат — никотин бе? Иә
Өткізу барысы
- Жүргізуші сұрақты оқиды.
- Команда «иә» немесе «жоқ» деп жауап береді.
- Дұрыс жауапқа 20 ұпай қосылады.
III тур: 6 ұяшық (30 ұпай)
Әр команда алты ұяшықтың бірін таңдайды. Таңдалған ұяшықтағы сұраққа дұрыс жауап берген командаға 30 ұпай беріледі.
1-ұяшық
Дәрігерлер беретін анттың авторы кім?
Жауап: Гиппократ
2-ұяшық
Қант қызылшасы мен картоп түсіміне ерекше әсер ететін тыңайтқыш элемент?
Жауап: Калий
3-ұяшық
Жүйкені тыныштандыратын дәрі-дәрмек құрамына кіретін элемент?
Жауап: Бром
4-ұяшық
Спирттің сумен қосылысы тақырыбында докторлық диссертация қорғаған орыс химигі-ғалым?
Жауап: Д. И. Менделеев
5-ұяшық
Теңіз орамжапырағы (ламинария) құрамындағы, адам өмірі үшін маңызды элемент?
Жауап: Йод
6-ұяшық
Тамақтан уланғанда таблетка түрінде қолданылатын зат. Оны қайыңды ауасыз ортада қыздыру арқылы алып, әрі қарай өңдейді. Бұл қандай дәрі?
Жауап: Активтелген көмір
Шағын үзіліс
Жүргізушілер көрермендерге ән немесе шығармашылық номер ұсынып, одан кейін ойынды жалғастырады.
IV тур: ставка қою (тәуекел кезеңі)
Бұл турда әр топ белгілі бір ұпайға ставка қояды. Жауап дұрыс болса — ұпай қосылады, қате болса — шегеріледі.
Сұрақ 1
0,9% ерітіндісі «физиологиялық ерітінді» деп аталады және көп қан жоғалтқанда көктамырға құйылады. Тұрмыста тағам дайындауға да қолданылады. Бұл заттың химиялық атауы қандай?
Жауап: Натрий хлориді
Сұрақ 2
Сүйекті қаптайтын (негізгі) элемент?
Жауап: Кальций
Сұрақ 3
Натрий гидрокарбонатының тұрмыстық атауы?
Жауап: Ас содасы
Сұрақ 4
Қан қысымын өлшейтін аспап қалай аталады?
Жауап: Тонометр
Сұрақ 5
Элементті табыңыз және оның қазақша, орысша, латынша атауларын атаңыз. Өзі ауыр металға жатады. Балалар бұл металдан құйылған сақамен ойнайды.
Сұрақ 6
Қарын сөлінің құрамындағы қышқыл?
Жауап: Тұз қышқылы
Сұрақ 7
Жер бетінде химиялық таза темір бар ма? Бар болса, ол қайдан шыққан?
Жауап: Метеорит темірі
Сұрақ 8
Заттың жылы, салқын, ыстық күйін сипаттайтын шама қалай аталады?
Жауап: Температура
Сұрақ 9
Қоршаған ортаның ластануын зерттейтін ғылым?
Жауап: Экология
Қорытынды және марапаттау
Сайыс соңында әділқазы мүшелері нәтижені қорытындылап, жеңімпаз командаларды марапаттайды.