Ұлыстардың құрылуы
Сабақ тақырыбы
Монғолдардың Қазақстан жерін жаулап алуы
Білімдік мақсат
XIII ғасырдың басындағы Монғол империясының құрылуы мен қоғамдық құрылысы, басқыншылық саясаттың зардаптары, сондай-ақ жаулап алушыларға қарсы халықтардың күресі туралы жан-жақты түсінік қалыптастыру.
Тәрбиелік мақсат
Елжандылыққа тәрбиелеу, тәуелсіздікті құрметтеуге баулу.
Дамытушылық мақсат
Өздігінен жұмыс жүргізу дағдыларын жетілдіру, ой-өрісті дамыту.
Көрнекіліктер
- Карта
- Кино дерек
- Мультимедиа
Сабақ түрі
Ойын-сабақ
Сабақ әдістері
- Тірек кесте
- Сұрақ–жауап
- Жеке жұмыс
- Кино дерек мәліметін талдау
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру
Сабақтың мақсат-міндеттері таныстырылады, сыныптың дайындығы тексеріледі.
II. Үй тапсырмасын сұрау (Ой қозғау)
Алдыңғы тақырып бойынша қысқа сұрақтар арқылы білім еске түсіріледі.
1) Қожа Ахмет Ясауи қай қалада дүниеге келген?
Жауабы: Сайрам.
2) Әлемге белгілі ғалым Әл-Фараби қай жылдары өмір сүрген?
Жауабы: 870–950 жж.
3) Түрік тілін алғаш зерттеген ғалым кім?
Жауабы: Махмұд Қашқари.
4) Жазба әдебиеттің көрнекті өкілі, Қарахан мемлекеті кезеңінде өмір сүрген ақын кім?
Жауабы: Ахмет Иүгінеки.
5) Қожа Ахмет Ясауидің қандай шығармасын білесіңдер?
Жауабы: «Диуани хикмет».
6) «Диуани лұғат ат-түрік» еңбегінің авторы кім?
Жауабы: Махмұд Қашқари.
III. Жаңа сабақты түсіндіру (баяндау)
Тақырып мазмұны жоспар бойынша түсіндіріледі.
- 1 Монғол империясының құрылуы
- 2 Монғол империясының қоғамдық құрылысы
- 3 Монғолдардың Қазақстанды жаулап алуы
- 4 Жаулап алудың зардаптары
- 5 Ұлыстардың құрылуы
IV. Жаңа сабақты меңгерту
А) Ұғымдардың мәнін ашу
- Жасақ (Яса)
- Заңдар жинағы.
- Құрылтай
- Жылына бір рет өтетін кеңес.
- Барунғар
- Оң қанат.
- Күл
- Орталық қанат.
- Мыңбасы
- Бір мың әскердің басқарушысы.
- Жүз
- Бірнеше ұлыстың бірігуі.
- Хан
- Тайпа көсемі, мемлекет билеушісі.
- Ұлыс
- Бөліп берілген жерлер.
Ә) Хронология мен оқиғаларды сәйкестендіру
«Сандар сөйлейді»: жылдар мен тарихи деректерді байланыстырыңдар.
- 1162 — Есугейдің қаза табуы.
- 1171 — Темучин монғол тайпаларының билеушісі болды.
- 1220 — Шыңғысхан мен оның ұлы Жошының қаза табуы.
- 1189 — Темучиннің дүниеге келуі.
- 1227 — Темучиннің Шыңғысхан атануы.
- 1206 — Отырардың жау қолына өтуі.
Ескерту: Берілген жылдар мен оқиғалар мәтін бойынша ұсынылған күйінде сақталды.
V. «Кім тапқыр?» ойыны (пысықтау)
Оқушылар ұпай жинау арқылы сұрақтарға жауап береді: 10 / 20 / 30 ұпай.
10 ұпай
Шыңғысханның ең үлкен ұлы кім?
Жауабы: Жошы.
Монғол мемлекетінің құрамында қандай тайпалар болды?
Жауабы: Найман, керей, жалайыр.
«Жасақ» (Яса) заңы неше бөлімнен тұрады?
Жауабы: Екі бөлімнен тұрады.
20 ұпай
Шыңғысханның әкесі кімдердің қолынан қаза тапты?
Жауабы: Татарлардың қолынан.
1218 жылы қай қала монғолдарға соғыссыз берілді?
Жауабы: Баласағұн қаласы.
Шыңғысхан қашан және қай жерде дүниеге келді?
Жауабы: 1162 ж., Монғолиядағы Кендітау аймағында, Онон өзені жағасында, Болдоң деген жерде.
30 ұпай
Монғол мемлекеті қанша түменге бөлінді?
Жауабы: 95 түменге.
Монғол мемлекетінің орталығы болған қала қайсы?
Жауабы: Қарақорым.
Шыңғысхан Қазақстан жерін неше ұлысқа бөлді?
Жауабы: Үш ұлысқа бөлді.
VI. Бағалау
Оқушылардың жауаптары мен белсенділігіне қарай бағалау жүргізіледі.
VII. Үй тапсырмасы
§21 — танымдық кестені толтыру: «Жаулап алудың зардаптары».
| Қалалар | Елді мекен | Мәдениеті | Шаруашылығы |
|---|---|---|---|
| — | — | — | — |
Кестеге нақты мысалдар мен қысқа тұжырымдар енгізіңдер.