Қазақша рефераттар

Наурыз үлкен мейрам

Тәрбие сағаты: Наурыз – Ұлыстың ұлы күні

Бұл материал Наурыз мерекесіне арналған тәрбие сағатының (мерекелік ертеңгіліктің) мазмұнын жүйелеп, ықшамдап ұсынуға арналған. Мәтін редакцияланып, грамматикасы түзетілді және құрылымы айқындалды.

Мақсаты

Наурыз мейрамы туралы түсініктерін кеңейту; балалардың ойлау, қабылдау, зейін қабілеттерін дамыту; мерекелік көңіл күйін көтеру; елге сүйіспеншілікке және салт-дәстүрді құрметтеуге тәрбиелеу.

Міндеті

Ата-баба салты бойынша Наурыз мерекесін қастерлеуді үйрету, ұлттық құндылықтарға қызығушылықты арттыру.

Көрнекіліктер

  • Наурыз мерекесіне арналған суреттер
  • Шарлар
  • Слайд-презентация

I. Кіріспе бөлім

Жүргізуші қатысушыларды қарсы алып, мерекелік ертеңгіліктің басталғанын хабарлайды және Наурыздың мәнін қысқаша таныстырады.

1-слайд

Жүргізушінің сөзі (үлгі)

Сәлеметсіздер ме, құрметті ата-аналар, балалар, ұстаздар!

Бүгінгі Наурыз мейрамына арналған «Наурыз – Ұлыстың ұлы күні» атты мерекелік ертеңгілігімізді бастауға рұқсат етіңіздер!

Балалар, міне, Наурыз да келді. 22 наурыз — жыл басы. Наурыз — үлкен мереке. Құрметті қонақтар, балалар! Наурыз құтты болсын!

Наурыз — бақыттың бастамасы, ұлылықтың ұйытқысы, жақсының жаршысы, ынтымақтың белгісі. Өмірге нұр, сезімге гүл сыйлаған, халық қастерлейтін күн.

Енді кішкентай бүлдіршіндеріміз Наурызға дайындаған тақпақтарын ұсынады.

II. Негізгі бөлім

Бұл бөлімде балалар тақпақ айтады, жүргізуші Наурыздың тарихы мен дәстүрлерін түсіндіреді, ал көріністер слайдтар арқылы сүйемелденеді.

2–12-слайд

Тақпақтар

Балалар орындауы

1-бала

Армысыңдар, халайық,
Бармысыңдар, халайық.
Наурыз тойын жұп жазбай,
Жылда қарсы алайық.

2-бала

Әнім де саған, биім де,
Құт қонақ — өзің үйімде.
Қуаныш сыйлар еліме,
Күлімде, Наурыз, күлімде!

3-бала

Күн менен түн теңеледі,
Жер шуаққа кенеледі,
Соны тойлар ел енді.

Наурыз туралы қысқаша түсіндірме

Наурыз шығыс күнтізбесінде жаңа жылдың басы деп саналады. 21–22 наурызда күн мен түн теңеледі. «Наурыз» сөзі парсы тіліндегі «нау» (жаңа) және «руз» (күн) сөздерінен шығып, «жаңа күн», «жаңа жыл» ұғымын білдіреді.

Дайындық дәстүрі

Адамдар Наурызға дайындалып, үйін жинап, ыдыстарын сүтке, айранға немесе таза суға толтырып қояды. Бұл — «үйіміз құт-берекеге толы болсын» деген ниет.

Құттықтау

Мереке таңертең ерте адамдардың бір-бірімен амандасуынан басталады. Екі қолмен амандық-саулық сұрасып, Наурызға байланысты ақ тілектер айтады:

«Наурыз құтты болсын! Ақ мол болсын! Ұлыс оң болсын!»

Тазалық пен игілік

Адамдар аулаларын, бастаудың басын тазалап, бұлақтың көзін ашады. «Бұлақ көрсең — көзін аш» деген нақыл осы әдеттен қалған.

7-бала

Нәзік үнмен сылдырлап,
Бұйра бұлақ еркелеп,
Арнасымен ағады,
Жерге нәрін берем деп.

Ағаш егу — аманат

Бұлақ басына жас көшет отырғызып, түбіне сүт себеді. «Бір ағаш кессең, он ағаш отырғыз» — елдікке үндейтін өнеге.

8-бала

Наурыз тойы — салтымыз,
Көгерсін — деп халқымыз,
Көшеге тал егеміз.

Дастархан және бата

Наурыз көже пісіріліп, әр үйде мерекелік дастархан жайылады. Наурыз көжеден тойып ішу — «келесі жылға дейін тоқшылық болсын» деген ниет. Үлкендер бата береді — ол игі тілек.

9-бала

Бата беріп атамыз,
Бата беріп апамыз,
Тәтті болып жасалған,
Наурыз дәмін татамыз.

Айтыс және мерекелік қойылым

Бұл күні мерекелік қойылымдар өтеді. Соның бірі — айтыс. Айтыста жылылық пен суықты, жақсылық пен жамандықты, қыс пен жазды салыстырып, сөз сайысы жасалады.

10-бала

Наурыз тойы — береке,
Наурыз тойы — жыр-аңыз.
Қызық думан — мереке,
Қызық думан құрамыз.

Ұлттық ойындар

Жастар мен балалар жиналып, «Алтыбақан» тебеді және өзге де ұлттық ойындар ойнайды.

11-бала

Сәнді көктем нұрымен,
Наурыз тойы жырымен,
Көңіл гүлдей жайнасын.

Жаңа күнді қарсы алу

Барлық адамдар жаңа күнді қарсы алып, жаңа шыққан күнге тағзым етеді. Бұл — табиғаттың жаңаруын, өмірдің қайта түлегенін қадірлеу белгісі.

5-бала

Наурызым — ғажап туысың,
Ұлыстың ұлы күнісің.
Жылыттың жердің жүрегін,
Жүрегі елдің жылысын.

6-бала

Наурызым — тойлы, нұрлы күн,
Мерейің асып тұр бүгін.
Жерімнің жүзін жылыттың,
Елімнің сақта бірлігін.

III. Қорытынды бөлім

Бұл бөлімде ата-аналарға арналған сұрақ-жауап, балалармен ұлттық ойындар, сондай-ақ жыл қайыру туралы қойылым ұсынылады.

13–23-слайд

Ата-аналарға сұрақ-жауап

Ата-аналар екі топқа бөлінеді. Төмендегі сұрақтар арқылы ұлттық таным, дәстүр, тағам және мерекелік ұғымдар бекітіледі.

  1. 1. Қыдыр ата қай күні адамдар арасына келеді? Жауабы: 21 наурыз.
  2. 2. Наурыз көже қалай жасалады? Жауабы: 7 немесе 9 түрлі тағамнан.
  3. 3. «Наурызша» деген қандай мағына береді? Жауабы: Наурыз айында жұп-жұқа қиықша қырбық қардың жаууы.
  4. 4. Ұлттық тағамдарды атаңыз. Жауабы: бесбармақ, бауырсақ, қазы-қарта, жал-жая, құрт, ірімшік, сүзбе, айран, қатық, қаймақ, май, т.б.
  5. 5. Наурыз айында ұшып келетін көктем құсы қалай аталады? Жауабы: наурызкөк.

Қосымша сұрақтар

  1. 6. Көктемнің алғашқы гүлдері қандай? Жауабы: бәйшешек, жауқазын, қызғалдақ.
  2. 7. Қазақтың қандай дәстүрлері бар? Жауабы: тұсау кесер, шілдехана, бесік тойы, сырға салу, құда түсу.
  3. 8. Киіз үйдің құрылысы қандай бөліктерден тұрады? Жауабы: шаңырақ, уық, кереге.
  4. 9. Қандай тыйым сөздер бар? Жауабы: босағаны керме, есікті теппе, табалдырықты баспа, нан қоқымын шашпа, малды теппе.
  5. 10. Қандай ұлттық ойындар бар? Жауабы: алтыбақан, арқан тартыс, аударыспақ, қыз қуу, ат жарыс, теңге алу, ақсүйек, тоғызқұмалақ.

Балалармен ойындар

  • Арқан тартыс
  • Теңге алу
  • Қол күрес

Қойылым: «Жыл басына таласқан хайуанаттар»

Балалар беттеріне маска киіп, ертегі желісі бойынша сахнаға шығады. Қойылым экраннан көрсетіліммен сүйемелденеді. Жыл иесі ретінде мешін бейнесі шығып, құттықтау сөзін айтады. Соңынан шашу шашылып, балалар орындарына отырады. Кейін сөз ата-аналарға беріледі.

Қорытынды құттықтау

Жүргізуші: Наурыз – Ұлыстың ұлы күні құтты болсын! Ақ мол болсын! Жаңа жыл бақ-береке, молшылық әкелсін! Осымен ертеңгілігіміз аяқталды. Баршаңызды мерекелік дастарханға, Наурыз көжеден дәм татуға шақырамыз.

Автор/құрастырушы

Шығыс Қазақстан облысы, Күршім ауданы

Психологиялық-педагогикалық түзеу кабинетінің педагог-психологы

Сақпанова Меруерт Рашқановна