Жануарлардың тіршілігі
Тақырып
Жануарлардың тіршілігі. Жануарлардың тіршілігіне не қажет?
Мақсаттар
- Оқушыларды жануарлар топтарымен таныстыру, қысқаша мәлімет беру және олардың тіршілік етуіне қажетті жағдайларды анықтау.
- Оқушылардың танымын кеңейту, материалды тез қабылдауына көмектесу, өз пікірін айтуға дағдыландыру.
- Қоршаған ортаны және жануарларды қорғауға, аялауға тәрбиелеу; сөздік қорын байыту.
Әдіс-тәсілдер
Көрнекілік
«Жануарлар тіршілігі. Жануарлардың тіршілігіне не қажет?» тақырыбындағы слайд-презентация.
I. Мотивациялық кезең
Өткен білімді еске түсіру және жаңа тақырыпқа қызығушылық ояту.
Формат: сұрақ-жауап, жұмбақ
1) Сұрақ-жауап
- Өсімдіктің тірі ағза екенін дәлелде.
- Өсімдіктің мүшелері мен олардың қызметін түсіндір.
- Күзде жапырақ неліктен сарғаяды?
- Шырынды және құрғақ жемістерге мысал келтір.
- Өсімдікке не қажет?
- Өсімдіктердің көбею түрлері қандай? (тұқым, түйнек, пиязшық)
2) Жұмбақтар
Мұхиттағы алып, фонтанда балық.
Жауабы: Кит
Өз үйі — қақпаны, шыбындарды аңдып жатады.
Жауабы: Өрмекші
Үсті-басы жолақ, құйрығы шолақ.
Жауабы: Зебра
Орманда жоғары жерлерге қонады. Тұмсығын балға етіп ағашты соғады.
Жауабы: Тоқылдақ
II. Операциялық кезең
Негізгі мазмұн: жануарлар топтары және тіршілік ету шарттары.
1) Слайд-шоу мазмұны
1.1. Жануарлардың топтары
- Сүтқоректілер
- Құстар
- Жорғалаушылар
- Қосмекенділер
- Балықтар
- Бунақденелілер
1.2. Тіршілікке қажетті жағдайлар
Бұл факторлар жануарлардың өсуіне, көбеюіне және ортаға бейімделуіне тікелей әсер етеді.
1.3. Сүтқоректілер
Сүтқоректілер — жануарлардың салыстырмалы түрде шағын тобы. Олар құрлықта да, суда да тіршілік ете алады. Басқа жануарлармен салыстырғанда миы жақсы дамыған. Құрлық пен теңіздегі ең ірі сүтқоректілер — піл мен кит.
Сурет тапсырмасы
1 сүтқоректінің суретін салу
Рекордтар (қызықты деректер)
| Атауы | Рекорд иегері |
|---|---|
| Ең ірі кеміргіш | Су шошқасы (капибара) |
| Ең ірі аю | Поляр аюы (шамамен 500 кг) |
| Ең ұйқышыл сүтқоректі | Ұйқышыл тышқан |
| Ағашта тіршілік ететін ең ауыр сүтқоректі | Орангутан (90 кг-ға дейін) |
1.4. Құстар
Құстар — омыртқалы жануарлар. Қауырсындары жылуды сақтауға және ұшуға көмектеседі. Олар артқы екі аяғымен жүреді, ал алдыңғы аяқ-қолдары қанатқа айналған. Құстардың барлығы жұмыртқа салады.
Сурет тапсырмасы
1 құстың суретін салу
Ұзақ өмір сүретін құстар
Сібірлік ақ тырна, какаду және қаз — шамамен 80 жылға дейін өмір сүре алады.
Құс жұмыртқалары
- Түйеқұс ең үлкен жұмыртқа салады: ұзындығы шамамен 20 см. Бір жұмыртқадан 24 омлет дайындауға болады.
- Ең кішкентай жұмыртқаны колибри салады: ұзындығы шамамен 1 см.
Ақыл-ой қабілеті
- Қарғалар мен көгершіндер қарапайым сандарды қоса алады.
- Тотықұстар мен қарала торғайлар адамның сөзін ұқсатады; кейбір тотықұстар заттарды атап, санай алады.
1.5. Жорғалаушылар мен қосмекенділер
Қосмекенділердің көпшілігі суға тәуелді тіршілік етеді. Ал жорғалаушыларды құрғақ шөлейттен де, батпақты жерлерден де, орманды аймақтардан да кездестіруге болады.
Сурет тапсырмасы
1 жорғалаушы және 1 қосмекендінің суретін салу
Ғажайып фактілер
- Ірі қолтырауынның салмағы 450 кг-ға дейін жетеді және 100 жылдан артық өмір сүруі мүмкін.
- Ең ұзын жорғалаушылар — жыландар. 1912 жылы табылған өлі питонның ұзындығы 10 м болған.
- Ең ауыр жылан — анаконда: салмағы 200 кг-ға дейін жетеді.
1.6. Балықтар
Балықтар — судағы тіршілікке бейімделген жануарлар. Ғалымдар олардың 22 000-нан астам түрі бар деп есептейді.
Сурет тапсырмасы
1 балықтың суретін салу
Ең үлкен балық
Кит акуласы 18 метрге дейін өседі. Салмағы 15 тоннаға жетсе де, ұсақ организмдермен қоректенеді.
1.7. Бунақденелілер
Бунақденелілер кез келген ортада тіршілік ете алады және қорек талғамайды. Басында көздері, аузы және екі мұртшасы болады. Көпшілігінің қанаты бар.
Сурет тапсырмасы
1 бунақденелінің суретін салу
Бунақденелілер туралы сандар
Қоңыздар
400 000
Көбелектер
165 000
Құмырсқалар
140 000
Шыбындар
120 000
2) Сергіту сәті
Қысқа қимыл-қозғалыс жаттығулары арқылы оқушылардың назарын қайта шоғырландыру.
3) Мәтінді оқу
Мәтінді тізбектей оқу және негізгі ойды анықтау.
4) Тапсырма: жануарлардың қорегі
Төмендегі жануарлардың қайсысы азықтың қай түрімен қоректенетінін сәйкестендір.
Жануарлар
- Тиін
- Қанқыз
- Құр
- Жұлдызқұрт
- Ит
- Тауық
Қорек түрлері
- A) Ағаш, бұта жапырақтары
- Ә) Бидай, жүгері дәндері
- Б) Өсімдік бітесі
- В) Қарағайдың, шыршаның бүрі
- Г) Қарағай мен шыршаның қылқан жапырағы
- Д) Ет
5) «Қызыл кітап» туралы
Қысқаша түсінік беру: «Қызыл кітап» — саны азайған немесе жойылып кету қаупі бар жануарлар мен өсімдіктер туралы ресми дереккөз. Сабақта ондағы кейбір жануарларды көрсету ұсынылады.
III. Рефлексия
Оқушының өз оқуын бағалауы және келесі қадамды анықтауы.
Ойлан
Сабақтан өзіңе қандай құнды ақпарат алдың?
Нақтыла
Қай жері түсініксіз болды?
Жоспарла
Тағы нені білгің келеді?
IV. Бағалау
Оқушылардың жауаптары, белсенділігі және тапсырмаларды орындауына қарай қалыптастырушы бағалау жүргізіледі.
V. Үй тапсырмасы
- Мәтінді оқу, мазмұнын айту.
- Жануарлар туралы жұмбақтар тауып, шағын кітапша жасау.