Оқушыларды біліміне қарай бағалау
Мүйіз өңдеу
Мал мен аңның жүн-терілерімен қатар, олардың мүйіздері мен тұяқтары да тұрмыста кеңінен пайдаланылған. Халқымыздың көне қолөнер мұраларының ішінде мүйізден жасалған әсем бұйымдар айрықша орын алады. Әрбір мүйіз өрнек ата-бабаларымыздың еңбегі мен ел салтының шежіресіндей.
Мүйіз сүйекке қарағанда жонуға, июге, қалыпқа салуға, кесуге, тесуге және шегелеуге ыңғайлы. Сондықтан ол ұсақ әшекейден бастап, тұрмыстық және қару-жараққа қатысты бөлшектерге дейін түрлі мақсатта қолданылған.
Оқу мақсаттары
Жалпы мақсат
Оқушыны тәрбиелеу, ұлттық құндылықтарға құрметін қалыптастыру.
Білімділік мақсат
Алған білімін кеңейту, қызығушылығын арттыру.
Тәрбиелік мақсат
Ұлттық өнерге тәрбиелеу.
Дамытушылық мақсат
Дүниетанымын дамыту, ой қорытуға дағдыландыру.
Сабақ ресурстары
Көрнекіліктер
- Компьютер, интерактивті тақта, электронды оқулық
- Дидактикалық және қосымша материалдар
- Тірек-сызбалар, газет-журналдар
Жабдықтар
- Тақта, бор
- Компьютер, теледидар
- Диафильм, бейнетаспа, үнтаспа
Сабақ түрлері
Аралас, жарыс, сайыс, семинар, конференция, дебат.
Сабақ типтері
Жаңа сабақ, білімді тексеру, қайталау, пысықтау, бекіту, бағалау.
Пәнаралық байланыс
Өмірмен, тарихи деректермен, қоршаған ортамен байланыстыру.
Сабақ әдістері
Түсіндіру, баяндау, сұрақ-жауап, талдау, жинақтау, ой қозғау, хабарлау.
Жаңа тақырып: мүйізді ұқсату өнері
Неге мүйіз кең қолданылған?
Мүйіз сүйекке қарағанда өңдеуге икемдірек: оны қыздырып июге, қалыпқа келтіруге, жонуға, кесуге және тесуге болады. Сол себепті мүйізден ожау, құты, түйме, тарақ, түйреуіш, қобдиша, семсер мен пышақ саптары, шақша, қаламсап және басқа да көптеген бұйымдар жасалған.
Негізгі тәсіл
Мүйізді ұқсатудың негізгі әдісі — қыздыру немесе қайнатып балқыту. Балқыған мүйізді шебер қажетінше иіп, қалыпқа салып, жонып, кесіп, өрнектей алады.
Құрал-жабдық ерекшелігі
Қолданылатын құралдар сүйек пен ағаш шеберлерінің құралдарына ұқсас. Дегенмен мүйіз өңдеуде әр түрлі мәнердегі қалыптар көбірек пайдаланылады.
Тарақ жасау үлгісі (қысқаша технология)
- 1 Ірі қара мүйізін тарақ өлшеміне келетіндей етіп бөліп, қысқыға салып жалпақтай түзету.
- 2 Шапқы және пышақпен жұқартып жону, кейін екі тақтайдың арасына бекіту.
- 3 Тістерін арнайы пышқымен шығару: ірі тіс пен ұсақ тіс үшін пышқының екі түрі қолданылады (бірі қалың, бірі жұқа).
- 4 Ұсақ тістер сынбауы үшін тарақты тақтайға қысып, тақтаймен тұтас кесу.
- 5 Дайын бұйымды егеу, ысқылау, қажет болса бояп көркемдеу.
Қиюластыру және әшекей
Мүйізді оюлап басқа материалдарға қиюластыру да, басқа заттарды оюлап мүйізге жапсыру да оңай. Сондай-ақ алтындалған не күмістелген шегелермен, алтын-күміс құрсаулармен бекітуге икемді.
Қандай шикізат пайдаланылады?
Сиыр, серке, қошқар, тау теке, құлжа мүйіздері, жылқы тұяғы, түйенің табан мүйізі қолданылады. Әсіресе семіз, жас малдың мүйізі өңдеуге қолайлы.
Өрнек шығару мүмкіндігі
Ортасын қуыстап немесе екі қабаттап беттестіріп, жұқартылған мүйізді ширатып, гүл, жапырақ, қауырсын, қанат бейнесінде өрнектеуге болады.
Түйе табан мүйізінен құты-шақша жасау (қысқаша сипаттама)
Түйенің мүйіз табанынан жасалған оқ-дәрі салғыш құты немесе шақша өте әдемі шығады: әбден кепкенде көк ала мәрмәр секілді жылтырайды. Қайнатылып тазартылған табан мүйіз көкшіл, мөлдір, жұмсақ пластинкаға ұқсайды. Оны қалыпқа келтіріп, қайшымен оюлап қиып, шеттерін мықтармен шегелеуге немесе жуан тарамыспен беттестіріп тігуге болады. Кейін ішіне құм толтырып кептіріп, аузына жез не күміс қаптырма орнатып, тығынын да мүйізден әсемдеп жасайды. Мұндай сәнді құтылар кіселі белдіктің салпыншақтарында тағылған.
Жасалатын бұйымдар
Тұяқ пен мүйізді балқытып, түзетіп, қалыпқа салып пышақпен тілмелеу арқылы тарақ, түйме және басқа да ұсақ-түйек заттар жасалады. Кейде түйме балқыған мүйізден қалыппен ойылып алынып, өрнекті қысқымен бедерленіп, үскімен тесіліп көз шығарылады.
- Шай сауыт, шөміш, шақша
- Табақ, тарақ, түйме
- Пышақ сап, балта сап
- Кебеже әшекейі, есік әшекейі және ою-өрнек элементтері