Қазақша рефераттар

Мұхиттардың атауы

Сабақтың барысы

І. Ұйымдастыру

Сабаққа дайындық, сыныптың назарын шоғырландыру және алдыңғы білімді белсендіруге бағытталған қысқа кіріспе ұйымдастырылады.

ІІ. Үй тапсырмасын тексеру: «Теңге ілу» ойыны

Оқушылар «теңгелерде» жасырылған сұрақтарға жауап береді. Бұл бөлім негізгі ұғымдарды қайталап, жаңа тақырыпқа табиғи көпір жасайды.

  1. 1) Гидросфера дегеніміз не? — Су қабығы.
  2. 2) Гидросфераның құрамына нелер жатады? — Мұхиттар, теңіздер, өзендер, көлдер, жер асты сулары, батпақтар, мұздықтар, су буы, бұлақтар, қайнарлар.
  3. 3) Табиғатта су неше күйде кездеседі? — Үш күйде.
  4. 4) Физикалық картадан гидросфераның қандай бөліктерін көруге болады? — Өзендер, көлдер, мұхиттар, теңіздер, мұздықтар.
  5. 5) Мұхит суының басты қасиеттері қандай? — Температурасы мен тұздылығы.
  6. 6) Судың мұхиттан құрлыққа, құрлықтан мұхитқа үздіксіз ауысу процесі қалай аталады? — Дүниежүзілік су айналымы.

Мұхит деген не?

Мұхит — Жер бетінің шамамен 3/4 бөлігін алып жатқан орасан зор су кеңістігі. Глобусқа қарағанда көгілдір түстің басым болуы да осыны дәлелдейді.

Бұл біртұтас су кеңістігі Дүниежүзілік мұхит деп аталады; оның ауданы шамамен 361 млн км². Дүниежүзілік мұхит өзара жалғасып жатқан төрт мұхиттан тұрады, сондықтан оның кез келген нүктесінен келесі нүктесіне құрлыққа шықпай-ақ жетуге болады.

Материк (континент)

Мұхиттар мен теңіздер қоршап жатқан ірі құрлықтар материктер немесе континенттер деп аталады. Дүние жүзінде алты материк бар.

Арал

Құрлықтың барлық жағынан су қоршаған бөлігі арал деп аталады. Картадан Гренландия, Мадагаскар, Исландия аралдарын табып көріңіз.

Түбек

Құрлықтың су кеңістігіне терең сұғына кіріп тұрған бөлігін түбек деп атайды.

Мұхит атауларының шығу төркіні

Тынық мұхит

1520–1521 жылдары Фернан Магеллан дүниежүзін айналу саяхаты кезінде бұл мұхитты алғаш рет кесіп өтіп, сапар барысында қатты дауылға ұшырамағандықтан, оны «Тынық мұхит» деп атаған. Алайда шын мәнінде бұл — ең құбылмалы, дауыл жиі болатын мұхиттардың бірі.

Атлант мұхиты

Бір болжам бойынша, ежелгі еуропалықтар батыста алып құрлық бар деп сеніп, оны «Атлантида» атаған. Кейін «су астына батып кеткен Атлантида орналасқан айдын» деген түсінік қалыптасып, мұхит «Атлант» атауын иеленген деген жорамал бар.

Үнді мұхиты

Атауы португалдық теңізші Васко да Гаманың осы мұхит арқылы жүзіп өтіп, Үндістанға барған сапарымен байланыстырылады.

Солтүстік Мұзды мұхит

Солтүстікте орналасуы және бетінің көп бөлігін мұз басып жатуы себепті осылай аталған.

Мұхит бөліктері

Бұғаз — мұхиттың (немесе теңіздің) тар әрі енсіз бөлігі. Бұғаз арқылы мұхиттар мен теңіздердің сулары өзара араласады. Бұғаздардың ені әртүрлі болады.

IV. Сабақты бекіту

1) Семантикалық карта (нысандарды жіктеу)

Төмендегі нысандарды дұрыс санатқа орналастырып көріңіз (мұхит, теңіз, шығанақ, түбек, арал, бұғаз).

  • Калифорния — шығанақ
  • Тынық — мұхит
  • Аляска — шығанақ
  • Сары — теңіз
  • Лабрадор — түбек
  • Мадагаскар — арал
  • Гибралтар — бұғаз
  • Аравия — түбек
  • Кіші Азия — түбек
  • Мозамбик — бұғаз
  • Отты Жер — арал

2) «Ең, ең, ең…»

Географиядағы ірі көрсеткіштерді есте сақтауға арналған қысқа қорытынды:

Ең үлкен материк
Еуразия
Ең үлкен мұхит
Тынық
Ең терең шұңғыма
Мариан
Ең үлкен арал
Гренландия
Ең үлкен түбек
Араб
Ең үлкен ішкі теңіз
Жерорта теңізі
Ең үлкен шығанақ
Гвинея
Ең үлкен бұғаз
Дрейк

V. Қорытынды

Мұхит астында адамды таңғалдыратын сан алуан тіршілік иелері өмір сүреді. Асқан үйлесіммен жаратылған бұл әлемнің құпияларын ғылым әлі де кезең-кезеңімен ашып келеді.

Мұхит суларының араласпау сияқты күрделі құбылыстарын түсінуге талпыныс жасау — әлемде әлі де ашылмаған жұмбақ сырлар мен ғажайып құпиялардың көп екенін аңғартады.