Жазғы күн тоқырауы кезінде күннің түсетін орны қай ендік

Мақсаттар

1) Негізгі түсінік

Оқушыларға климат ұғымын түсіндіру; климаттың географиялық ендікке тәуелділігін, мұхит пен теңіздің, жер бедерінің әсерін және адамның ықпалын нақты мысалдар арқылы көрсету.

2) Экологиялық сауат

Климатқа адамның әсерін талқылай отырып, экологиялық білім мен жауапкершілікті қалыптастыру.

3) Бекіту және есте сақтау

Климаттың анықтамасын және Жердің климаттық белдеулерін жүйелі түрде түсіндіріп, оқушылардың есте сақтау қабілетін дамыту.

Сабақтың құрылымы

Ұйымдастыру → Үй жұмысы → Белсенді тапсырмалар → Жаңа тақырып → Қорытынды

1) Ұйымдастыру және үй тапсырмасы

Сабақ басында сыныптың дайындығы тексеріледі, кейін үй тапсырмасы сұралады.

2) «Миға шабуыл» ойыны

Астрономиялық ұғымдарды еске түсіріп, күн тоқырауы мен күн теңелуі туралы білімді жылдам пысықтау.

«Миға шабуыл»: жылдам сұрақтар

Бұл бөлім оқушылардың өткен тақырыптар бойынша түсінігін жандандырып, жаңа сабаққа логикалық көпір құрады.

1. Жер Күнді неше жылда бір рет айналады?
2. Жазғы күн тоқырауы қашан болады?
3. Жазғы күн тоқырауы кезінде Күн сәулесі Жерге қай параллельге тік түседі?
4. Күзгі күн теңелуі қашан болады?
5. 23 қыркүйекте Күн қай ендікке тік түседі?
6. Қысқы күн тоқырауы қашан болады?
7. Ең қысқа күн мен ең ұзақ түн қашан болады?
8. Көктемгі күн теңелуі қашан болады?
9. Солтүстік полюсте полярлық күн қашан басталады?
10. Жер шарында қанша жылу белдеуі бар?

«Білімдер сайысы»: топтық жұмыс

Әр топтан үш оқушы шығып, тапсырмаларға жауап береді. Мақсат — дәлелдеп сөйлеу дағдысын және картамен, модельдермен жұмыс істеу қабілетін дамыту.

1-тапсырма: глобус пен фонарь арқылы модельдеу

Жер осі Күнге қанша градус көлбеу орналасқан?
Жазғы күн тоқырауында Күн сәулесі қай ендікке тік түседі?
Осы кезде Солтүстік жарты шарда полярлық күн бе, әлде полярлық түн бе? Дәлелде.

2-тапсырма: жылу белдеулері

Жер шарында неше жылу белдеуі бар? Жауабыңды дәлелде.
Ең ыстық белдеу қайсы?
Неліктен екі суық белдеу бар?
Қай белдеуде жылдың төрт мезгілі айқын байқалады?

3-тапсырма: картадан Қазақстанды табу

Қазақстан қай жылу белдеуіне жатады?
Елімізде жылдың төрт мезгілі айқын байқала ма?
Көктемгі күн теңелуі кезінде қазақ халқында қандай мейрам аталып өтеді?

4-тапсырма: Күннің Жерге әсерін түсіндіру

Күн Жерге тек жарық қана бере ме?
Күн сәулелері Жерге көлбеу түскенде жер беті қалай жылынады?
Күн тоқырауын қалай түсінесің?

Жаңа тақырыпқа кіріспе (актуалдандыру)

Жаңа сабаққа өтпес бұрын мұғалім оқушылардың күнделікті бақылауына сүйенетін сұрақтар қояды:

Жер Күнді қанша уақытта бір рет айналып шығады?
Қыстағы ауа райы күздегі ауа райынан қандай белгілерімен ерекшеленеді?

Климат: негізгі ұғымдар

Климатты қалыптастыратын факторлар

Климат белгілі бір аумақта ұзақ уақыт бойы қалыптасатын ауа райы жағдайларының жиынтығы. Оны бірнеше өзара байланысты факторлар анықтайды:

Географиялық ендік (Күн радиациясының түсу бұрышы мен мөлшері)
Мұхит пен теңіздің әсері (ылғал, температураны жұмсарту)
Жер бедері (таулар, жазықтар, биіктік белдеулік)
Адамның әсері (антропогендік өзгерістер, экологиялық салдар)

Климаттық белдеулер

Жер бетінде климаттық жағдайлар белдеулер түрінде таралады. Олар негізгі және өтпелі белдеулерге бөлінеді.

4 негізгі белдеу

Экваторлық
Тропиктік
Қоңыржай
Полярлық

3 өтпелі белдеу

Субэкваторлық
Субтропиктік
Субполярлық

Негізгі ой: климаттың таралуы тек Күн сәулесіне ғана емес, климат түзуші факторлардың жиынтығына — географиялық ендікке, жер бедеріне және ауа массаларының қозғалысына — тәуелді.

Бекіту сұрақтары

Түсінік деңгейі

Климат дегеніміз не?
Климат элементтеріне нелер жатады?

Жүйелеу

Климатты қалыптастыратын қандай факторлар бар?
Жердің қандай климаттық белдеулері бар?

Үй тапсырмасы және бағалау

Үй тапсырмасы

§ 36. Климат тақырыбын оқу, негізгі ұғымдарды конспект жасау.

Бағалау

Сабақ бойындағы жауап беру белсенділігі, дәлелдеу сапасы, топтық жұмысқа қатысуы және қорытынды сұрақтарға жауаптары бойынша бағаланады.