Жаңа сабаққа әзірлік
Бұл сабақ жоспары айтыс өнерінің аса көрнекті өкілі — Жамбыл Жабаевтың өмірі мен шығармашылығын танытуға бағытталған. Сабақ құрылымы оқушының білімін толықтырып қана қоймай, әдеби талдау, салыстыру, зерттеу дағдыларын дамытуды және ұлттық құндылықтарды құрметтеуді көздейді.
Сабақ тақырыбы
Айтыс шебері — Жамбыл
Сабақ типі
Жаңа сабақ, танымдық сабақ
Пәнаралық байланыс
- Тіл
- Халықтық педагогика
- Тарих
Сабақтың мақсаты
Білімділік
- Айтыскер ақын Жамбылдың өмір жолын таныту.
- Айтыс ақыны ретінде танылуы мен айтыстарындағы әлеуметтік мәселелердің көтерілуін түсіндіру.
- Жамбылдың айтыстағы ақындық шеберлігі туралы мағлұмат беру.
Дамытушылық
- Оқушылардың әдеби дүниетанымын кеңейту.
- Қосымша деректер арқылы пәнге қызығушылығын арттыру.
- Өзіндік пікір айту дағдыларын дамыту.
Тәрбиелік
- Ақын бойындағы ізгі қасиеттерден үлгі алуға тәрбиелеу.
- Адамның жан дүниесін тани білуге баулу.
- Көркем әдебиетті сүйіп оқуға, өлең талдауға дағдыландыру.
- Елін, жерін құрметтеуге тәрбиелеу.
Сабақ әдістері мен көрнекіліктері
Сабақ әдістері
Көрнекіліктер
- Ілестірме қағаздар
- Тест тапсырмалары
- Ақын өмірі туралы буклет
- Тірек сызбалар
- Нақыл сөздер
- Фото-слайдтар
- Көркем әдебиеттер
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру
- Психологиялық дайындық жүргізіледі.
- Сынып үш топқа бөлінеді; әр топ жетекшісі топтың сабаққа дайындығын тексереді.
- Сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарланады.
II. Үй тапсырмасын тексеру
- Ілияс Жансүгіровтің өмірі мен шығармашылығы туралы жазылған жұмыстар оқылады («Ілияс Жансүгіров — қазақ өнерінің жыршысы»).
- Екі нұсқада тест тапсырмалары таратылып, орындалады.
III. Ой ашар (жаңа сабаққа дайындық)
1) Жамбылдың «Зілді бұйрық» өлеңі мәнерлеп, жатқа оқылады. Өлең мазмұнының 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліске байланысты жазылғаны түсіндіріледі.
2) Айтыс өнері, оның даму кезеңдері, айтыс ақындары және Жамбылдың айтыстары туралы ой-пікірлер ортаға салынады.
IV. Мағынаны тану (жаңа сабақ)
Тақтада ілінген көрнекіліктер мен тірек сызбалар арқылы сабақ мазмұны жүйелі түрде түсіндіріледі.
1) Жамбылдың өмірі
Халықтың мұң-мүддесін қорғаған, қазақ халқының жарқын болашағын армандаған бұқарашыл бағыттағы Абай, Махамбет, Сүйінбай, Шернияз секілді ақындар мектебінің ірі өкілдерінің бірі — жыр алыбы Жамбыл.
Қазақ халық поэзиясының әйгілі тұлғасы 1846 жылдың ақпан айында қазіргі Жамбыл облысындағы Жамбыл тауының бөктерінде дүниеге келгені айтылады.
2) Шығармашылығы
Жамбыл шығармашылығын шартты түрде төрт бағытқа бөліп қарастыруға болады. Кедейліктің тауқыметін көп көрген ақын алдымен халыққа қолжетімсіз байлықты, үстем топтың мінезін әшкерелейді. Мұндай сарындар «Сәт сайланарда», «Мәңке», «Шалтабайға» сияқты өлеңдерінде жиі ұшырасады.
Малы көп бай жылайды қар жауғанда,
Бәрін тастар ниеті малға ауғанда.
Жерден алтын тапқандай кедейлер жүр,
Әйелі шелек толы сүт сауғанда.
Сонымен қатар ақынның бірқатар өлең-жырлары соғыс жылдарында майдандағы жауынгерлерге рух беріп, ерлікке үндейтін қуатты үн ретінде танылғаны атап өтіледі.
3) Айтыстың асқан шебері
Жамбылдың даңқы ең әуелі айтыс өнері арқылы шыққан. Ол өз тұсында небір жүйрік, дүлдүл ақындармен айтысып, талайын сөзден тосылдырған. Алғашқы айтыстары көбіне ойын-тойларда өткені айтылады.
Жамбыл жастық дәстүрін сақтап, Айкүміс, Бұрым, Сара секілді қыздармен де айтысқа түскен. Төмендегі жолдар ақынның сөз саптау мәнерін аңғартады:
Сыртың бір сұлу жан екен,
Сыпайы көзге көрінген.
Сыр мінезің бар екен,
Сөйлесуге ерінген.
Қамқа камзол киінген,
Қас-қабағың керілген.