Сабақтағы диалогтық әңгіменің оқушылардың когнитивті дамуына әсерінің мәнін, мазмұнын ашып көрсету
Кіріспе
Бұл зерттеу жұмысы сабақта диалогтік әңгімені тиімді пайдалану арқылы оқушылардың өз ойларын, идеяларын негіздеп, дәлелді түрде жеткізуіне қолдау көрсетуге бағытталады.
Зерттеу жұмысының мақсаты
Сабақта диалогтік әңгімені қолдану арқылы оқушылардың пікірін нақтылап, ой қорытуына және өз көзқарасын дәлелдеуіне көмектесу.
Өзектілігі
Қазіргі білім беру жүйесінде жаңа оқыту технологияларын енгізу, үздіксіз ізденіс пен тәжірибе жинақтау, мұғалімнің кәсіби дамуын жүйелі қолдау және орта білім беруді әлемдік деңгейге көтеру қажеттілігі сындарлы (конструктивті) оқытуға негізделген тәсілдердің маңызын арттырып отыр.
Зерттеудің нысаны
Кембридж бағдарламасына сүйене отырып, «Оқыту мен оқудағы жаңа тәсілдер» модулі негізінде Қазақстан тарихы пәнінен 6-сыныпқа арналған жаңа форматтағы сабақ жоспары.
Зерттеудің міндеттері
- Сабақтағы диалогтік әңгіменің оқушылардың когнитивті дамуына ықпалының мәні мен мазмұнын ашып көрсету.
- Диалогтік әңгімелесудің зерттеушілік, топтық және әңгіме-дебат түрлерін қолдануда мұғалімге қойылатын талаптарды айқындау.
- Диалогтік әңгімені қолдану арқылы оқушылардың когнитивті дамуын жетілдіруге арналған авторлық сабақ үлгісін әзірлеу.
Зерттеу мақсаты
Сабақта диалогтік әңгімені пайдалану мәселелерін талдап, оны іс-тәжірибеге енгізудің тиімді жолдарын көрсету.
Дереккөздер және теориялық негіз
Сындарлы (конструктивті) оқыту
Орта білім беру жүйесінде әлемдік жоғары деңгейге қол жеткізген кең таралған әдістемелердің бірі — сындарлы (конструктивті) теориялық оқуға негізделген тәсіл. Бұл бағыттың ықпалы білім беру зерттеулерінде жиі аталады (Hattie, 2009).
Негізгі ой: білім алушы жаңа білімді дайын күйінде қабылдамай, тәжірибесі мен өзара әрекет арқылы құрастырады.
Білімнің қоғамдық өзгерістермен байланысы
Өнеркәсіптік революциядан кейін білім алу әр адамның құқығы ретінде таныла бастады. Дегенмен, ХХ ғасырдың басында Дж. Дьюи (1990) қоғам өзгергенімен, мектеп құрылымы мен оқыту тәсілдері сол күйінде қалуы мүмкін екенін сынға алды.
Дьюи белсенді сабақ жүргізуді, табиғат пен жаратылыстану ғылымдарын, өнер мен тарихты тәжірибеге сүйеніп оқытуды, ал таза ауызша және бейнелемелі сабақтарды екінші қатарға ысыруды ұсынды. Сонымен бірге мектептің рухани атмосферасын жаңартуды, тәртіпті қайта қарауды, дәлдік пен өзін-өзі басқаруды енгізуді қоғамдағы «ауқымды революция» үшін қажет деп санады (Dewey, 1990).
Дьюи идеяларының бүгінгі өзектілігі
Бір ғасыр бұрын айтылғанына қарамастан, Дьюидің көптеген тұжырымдары қазір де маңызды: оқушы мен мұғалім арасындағы өзара қарым-қатынастың сапасы, сыныптағы психологиялық ахуалды өзгерту, өзін-өзі басқаруды қолдау және демократиялық оқытуды қалыптастыру.
Бұл ықпалды Карл Роджерс, Джером Брунер сияқты америкалық психологтардың еңбектерінен, сондай-ақ британдық теоретик Лауренс Стенхауздың зерттеулерінен байқауға болады.
Карл Роджерс: оқушыға бағдарланған оқу
Карл Роджерс (1994) оқытуда қатысушы ретінде тәжірибе алудың маңызын ерекше атап, жеке тұлғаға бағдарланған ұстанымдар жүйесін дамытты. Оның идеялары бүгінгі таңда кең таралған оқушыға бағдарланған оқыту және тәжірибелі оқыту ұғымдарымен үндес.
Роджерс өз қорытындыларын оқушылармен тікелей кері байланысқа сүйене отырып негіздеді. Оның еңбектерінде сыныпта белсенді әрі жағымды орта қалыптастыруға ұмтылатын мұғалімдерге арналған нақты бағдарлар сипатталады.
Джером Брунер: жаңалық ашу арқылы оқыту
Джером Брунер (1962) оқытуға эксперименттік, яғни жаңалық ашу жолымен оқыту идеясын енгізіп, оқушы тәжірибесінің сабақта міндетті түрде қолданылуы керек екенін жаңа қырынан дәлелдеді.
Ол оқу үдерісі мен оқу пәнін бір-бірінен бөліп қарастыруға болмайтынын атап өтті. Сонымен бірге Брунер оқытуды тек оқушы қызығушылығымен шектеу жеткіліксіз екенін, керісінше қызығушылықтың өзі де қалыптасып, ынталандырылуы қажет екенін айтты.
Мұғалімнің рөлі: белсенділікті қолдау, оқу тәжірибесін байыту, оқушының танымдық қызығушылығын жүйелі түрде дамыту.