Бүгінгі ауа - райы қандай, балалар
Сауат ашу
Тақырып: «Д» дыбысы мен әрпі
Бұл жоспар ойын арқылы жаңа дыбысты меңгертуге, балалардың тілін дамытуға және денсаулыққа қатысты түсініктерін кеңейтуге бағытталған. Сабақ дәстүрлі емес форматта, «миға шабуыл», ойын, сұрақ-жауап және АКТ құралдары арқылы өткізіледі.
Сабақ жоспары
Кіріспе бөлім
- Ұйымдастыру
- Мотивациялық кезең: «Миға шабуыл»
- Сабақтың мақсаты мен міндеттерімен таныстыру
Негізгі бөлім
- Жаңа сабақ
- Демонстрациялық материалмен жұмыс
- Сергіту сәті
- Дәптермен жұмыс
- Дыбыстық талдау
Кіріспе бөлім
1) Ұйымдастыру
Тәрбиешінің кіріспе сөзі
«Сәлеметсіңдер ме, балалар! Кабинетімізге көз жүгіртейік: бүгін бәрі ерекше — бөлмеміз әдемі безендірілген, ашық сабағымызға арнайы қонақтар келді. Қазақ халқы — қонақжай халық. Қонақ келсе төрге отырғызып, құрмет көрсетеміз, солай ма? Онда бәріміз шаттық шеңберіне тұрайық».
«Шаттық шеңбері»
Дос болайық бәріміз,
Жарасып тұр әніміз.
Тыныштықты сақтаймыз,
Атсын күліп таңымыз!
2) Мотивациялық кезең: «Миға шабуыл»
Балалардың ойлауын белсендіру үшін тәрбиеші қысқа сұрақтар қояды:
- Қазір қай жыл мезгілі?
- Қазір қай ай?
- Қараша айын тағы қалай атайды? Неге?
- Бүгінгі ауа райы қандай? Неліктен күз болса да қыс мезгіліне ұқсайды?
- Бүгін аптаның қай күні?
3) Сабақтың мақсат-міндеттерімен таныстыру
«Бүгін сауат ашу сабағында сиқырлы әлемге саяхат жасаймыз. Жаңа дыбыспен, әріппен және оның жазылуымен танысамыз. Сабақ ойын түрінде өтеді: әртүрлі ойын ойнап, жұмбақтар шешеміз, сергіту сәтін жасаймыз. Алда тағы да қызықтар күтіп тұр».
Негізгі бөлім
1) Жаңа сабақ: «Жоғалған заттар» және сиқыршының келуі
Тәрбиеші сабаққа қажет заттар жоғалып кеткенін айтып, балаларды ойландыру арқылы қызықты жағдай тудырады. Сол сәтте сырттан дыбыс естіліп, кабинетке сиқыршы кіреді.
Сиқыршының сөзі
«Мен ертегілер елінде ішім пысып, тәрбиешіңнің заттарын алып кеттім. Кешіріңдерші, енді қайталамаймын. Сендермен бірге сабаққа қатысып, ойын ойнауыма бола ма? Мен жұмбақтар мен ойындар әкелдім. Сабақ соңында сыйлығым да бар».
Тәрбиешінің бағыттаушы сұрақтары
- «Біреудің затын рұқсатсыз алуға бола ма?»
- «Бұл қылық дұрыс па? Неге?»
- «Сиқыршыны кешіреміз бе? Қандай ақыл айтамыз?»
2) Жұмбақ арқылы жаңа дыбысты табу
Сиқыршы: «Сиқырлы дорбамда не бар екенін білгілерің келсе, жұмбақтардың шешуін табыңдар».
Жұмбақ 1
Бала біткен соғады,
Жеңіл шарды домалақ.
Ұрсаң ұшып жоғары,
Жерге түсер домалап.
Жауабы: доп
Жұмбақ 2
Тиіп кетсе ән салған,
Дауысына ел тамсанған.
Жауабы: домбыра
Тәрбиеші: «Енді “доп”, “домбыра” сөздерінің бірінші дыбысын айтайық». Балалар: «Д». Осылайша бүгінгі тақырып анықталады: «Д» дыбысы мен әрпі.
3) Демонстрациялық материалмен жұмыс
Тәрбиеші балалармен бірге «д-д-д» деп дыбыстайды да, дыбыстың дауысты емес екенін талқылайды: дыбысты айтқанда ауа кедергіге ұшырайды, сондықтан ол — дауыссыз.
Сұрақтар
- «Бидай» сөзінде д дыбысы қай жерде: басында, ортасында, соңында?
- «Велосипед» сөзінде қай жерде орналасқан?
- «Домбыра» сөзінде ше?
Қорытынды: «д» дыбысы сөздің басында да, ортасында да, соңында да кездеседі.
4) Сергіту сәті
Даңғыраны ұр қатты,
Дәл қайтала ырғақты.
Дүрсілдетіп даланы,
Поезд кетіп барады:
Ду, ду, ду, ду, ду, ду (2 рет қайталау)
5) Әріпті жазуға даярлық және дәптермен жұмыс
Тәрбиеші «Д» әрпінің баспа түрін тақтада көрсетеді, ауада жаздырып үйретеді, кейін дәптерге көшіруге бағыттайды. Жазу кезінде әріптің неше элементтен тұратыны саналады.
Қосымша сұрақ: «Әріптің жоғарғы бөлігі қандай геометриялық пішінге ұқсайды?» — тіктөртбұрыш.
Талқылау
«Неліктен әріптердің бас (үлкен) және кіші түрлерін жазамыз? Үнемі тек бір түрімен ғана жазуға бола ма?» Балалар өз ойларын айтады, қажет болса сиқыршы бағыттап көмектеседі.
6) «ДОП» сөзін жазу және дыбыстық талдау
Балалар «ДОП» сөзін жазады және дыбыстық талдау жасайды: дыбыстарды ретімен айтып, дауысты мен дауыссызды ажыратады.
Бекіту бөлімі: ойындар
1-ойын: «Шарларға әріптерді орналастыр»
Тәрбиеші шарлардың түстерін талдатып, сауат ашуда қолданылатын белгілеулерді еске түсіреді. Балалар кеспе әріптерді тиісті түсті шарларға орналастырады: дауыссыздар — көкке, дауыстылар — қызылға.
Көрнекілігі: шарлар, кеспе әріптер (өткен әріптер санына сәйкес).
2-ойын: «Сиқырлы кілемше»
Мақсаты
- Берілген дыбысқа сөз ойлау.
- Дауысты мен дауыссызды ажырата білу.
- Сөздік қорды молайту және тапқырлыққа баулу.
Ойын барысы
Балалар кезекпен кубикті әріптері бар кілемшеге лақтырады. Кубик түскен әріпті атап, сол дыбысы бар сөздерді айтады. Мысалдар: «А» — ат, ай, арба; «Д» — доп, дәрігер, дәу.
3-ойын: «Дәрігер қабылдауында» (сюжеттік-рөлдік ойын)
«Д» дыбысы белгіленген көк шарды ұстаған дәрігер топқа келеді. Балалар амандасып, дәрігердің кім екенін анықтайды. Денсаулыққа қатысты сөздер арқылы «Д» дыбысын бекітеді.
Тілдік бекіту
Дәрігер сұрайды: «Денсаулық, дәрігер, дәрі, дәріхана, дәрумен, дені сау» сөздері қай дыбыстан басталады? Балалар: «Д».
Дәрігердің кеңестері
- Қол мен бетті таза ұстау, қолды жиі жуу.
- Тісті күніне екі рет тазалау.
- Тамақты уақытылы ішу.
- Түскі уақытта 1–2 сағат тынығып, ұйықтау.
- Ұқыпты, таза жүру.
- Теледидарды көп көрмеу (көзге зиян).
Мақал-мәтел
«Денсаулық — зор байлық».
«Дені саудың — жаны сау».
Қорытынды
Қайталау сұрақтары
- Бүгін қандай дыбыспен таныстық?
- Ол дауысты ма, әлде дауыссыз ба? Неге?
- Бүгінгі ашық сабаққа кімдер келді?
- Сабақтың қай бөлігі ұнады? Неліктен?
- Қай ойын есте қалды?
- Бүгін кімнің жауабы ұнады?
Сыйлық тарату
Сиқыршы сабаққа белсенді қатысқан балаларды мақтап, сиқырлы дорбасынан сыйлықтарын таратады. Балалар сабақ соңын жылы лебізбен аяқтайды.