Дарынды және талантты балаларға қатысты міндеттер - білім саласында ойлауды, талқылауды және мұқият жоспарлауды талап ететін едәуір күрделі мәселе
Қызылорда облысы • Жаңақорған ауданы • Құттықожа ауылы
№164 орта мектеп
Курбаназарова Дариха Налибаевна
Қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі
Дарынды жас — еліміздің болашағы
Тәуелсіз Қазақстанның тұңғыш Президенті Н. Ә. Назарбаевтың «Қазақстан–2030» стратегиялық бағдарламасында және кейінгі жолдауларында білім беру жүйесінің алдында тұрған жауапты міндет айқындалды: жастарды заман талабына сай оқыту және тәрбиелеу. Сондықтан тәуелсіз қазақ елінің өсіп-өркендеуі мен гүлденуі — дарынды жастарды тәрбиелеумен тікелей байланысты; бұл міндет бүкіл ұстаз қауымына зор жауапкершілік жүктейді.
Негізгі ой
Баланы оқытудың мақсаты — оны әрі қарай мұғалімнің көмегінсіз-ақ дамуға қабілетті ету.
Эдгард Хаббард
Өзгермелі қоғам жағдайындағы білім жүйесінің ерекшелігі — оқушыны тек біліммен қаруландыру ғана емес, сонымен бірге өздігінен білім алуды дамыту арқылы үздіксіз, дербес өрлеуіне мүмкіндік жасау. Бұл — қазіргі білім берудің басты бағыты.
Қабілет, дарындылық, талант: айырмашылығы неде?
Бір сыныпта оқитын балалардың танымдық қарқыны бірдей болмайды: біреуі материалды бірден меңгерсе, екіншісіне түсіну үшін көбірек уақыт пен күш қажет. Сол сияқты бір адам кәсіби шыңға жетсе, енді бірі барынша талпынса да орта деңгейде қалуы мүмкін. Бұл — қабілеттердің даралығын көрсететін заңдылық.
Дарындылық
Жеке адамға тән жалпы және арнаулы қабілеттердің өзара байланысып, іс-әрекетте өзгелерден ерекшеленіп көрінуі.
Талант
Дарындылықтың жоғары деңгейде дамыған, тұрақты нәтижеге айналған түрі.
Данышпандық
Дарындылық пен таланттың одан әрі тереңдеп, жаңа сапаға көтерілуінен туатын сирек құбылыс.
Ескертпе: адамзат тарихында «данышпан» атанған тұлғалар өте аз екені жиі айтылады.
Балалардың дарындылық қасиеті бірден жарқырап көріне бермеуі мүмкін. Бұған темперамент, мінез ерекшеліктері және өзге де факторлар әсер етеді. Сондықтан оқушылардың қабілеті мен дарындылығын дер кезінде байқап, дұрыс бағытта тәрбиелеу — білім беру жүйесін жетілдірудегі негізгі міндеттің бірі.
Дарынды баланы қолдау не үшін маңызды?
- Дарынды бала — ел болашағы мен қоғам дамуы үшін стратегиялық маңызы бар ресурс.
- Талантты тұлға шығармашылық тапқырлықпен еңбек етіп, қоғамға нақты пайда әкеледі.
- Қоғамның болашағы тек саяси көшбасшыларға емес, қанша дарынды, талантты ұрпақ өсіп келе жатқанына да байланысты.
Дарынды оқушыға тән жиі кездесетін ерекшеліктер
- Шапшаң ойлайды, тез шешім қабылдайды.
- Көп көлемдегі білімді тез меңгереді және ұзақ уақыт сақтайды.
- Түсінігі жоғары, сезімтал.
- Алға қойған мақсатына жетуге табанды болады.
- Түйсігі ерте дамиды, моральдық қасиеттері бай.
- Қиялы ұшқыр, батыл әрекетке бейім.
Мектеп тәжірибесі және жүйелі қолдау
Оқушылардың қабілеті мен дарындылығын уақтылы анықтау және дамыту — білім беру жүйесін жетілдірудегі негізгі міндет. Шығармашыл мұғалім жоғары нәтижеге қол жеткізу үшін оқушыға қолайлы орта қалыптастыруға ұмтылады. Дарынды және талантты балалармен жұмыс — ойлауды, талқылауды, әрі мұқият жоспарлауды талап ететін күрделі бағыт.
Тәсілдер мен бағдарламалық негіз
Әртүрлі теориялар мен стратегиялар оқытудың мазмұнын нақтылау үшін тиісті бағдарлама аясында қолданылады. Тәжірибені талдау оқушылардың қажеттіліктерін қанағаттандыруда мектептің төменгі буында жалпы мектептік саясатты күшейтіп, орта буында кеңейтілген мектептік тәсілді жүйелі түрде енгізген жағдайда нәтижелердің жоғары болатынын көрсетеді.
Нұсқаулық, 72-бет
Жаңаша көзқарасқа жетелеген тәлім
Жаңа бағдарламамен жұмыс барысында өмірге, білімге деген көзқарасымның жаңаруына тренерім Ұлбала Хамитқызының еңбегі айрықша ықпал етті. «Жақсы істің басында — жақының жүрер қасында» дегендей, мектептегі тәжірибе кезеңінде сабақтарымды жаңаша жоспарлауға және жаңа форматта өткізуге бағыт-бағдар берді.
Ұстаным
Жаман мұғалім ақиқатты өзі айтып береді, ал жақсы мұғалім оқушыны ізденуге жетелейді.
Ж. Дистервег
Жаңа формадағы сабақ түрлерін жоспарлау, деңгейлік тапсырмаларды әзірлеу және ұсыну, күрделі тапсырмаларды орындату барысында оқушыны жігерлендіру — нәтижеге ықпал ететін маңызды тетіктер екенін тәжірибе арқылы тереңірек түсіндім.
Қорытынды ой
Дарынды балаларды ерте кезеңнен танып, қабілетін ұштау — ұстаздың кәсіби борышы ғана емес, елдің ертеңіне жасалған инвестиция. Оқушыны өздігінен дамуға үйрететін орта қалыптасқанда, таланттың мүмкіндігі ашылып, қоғам игілігіне айналады.