Біз елімізде әлемдік стандарттар деңгейінде сапалы білім беру қызметіне қол жеткізуге тиіспіз деп атап көрсетті
Бастауыш сынып оқушыларының сабаққа қызығушылығын арттырудағы ойынның маңызы
Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беру тұжырымдамасында білім беру жүйесінің барлық деңгейінде қоғам талаптарына сай білімді, кәсіби біліктілігі жоғары, бәсекеге қабілетті тұлға қалыптастыру міндеті айқындалады. Мұндай тұлға қазіргі жылдам өзгеріп отырған әлемде терең білім мен кәсіби дағдыларға сүйеніп еркін бағдарлай білуі, өзін-өзі іске асыруы, өзін-өзі дамытуы және адамгершілік тұрғысынан жауапты шешім қабылдай алуы тиіс.
Н. Ә. Назарбаев 2007 жылғы 28 ақпандағы «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» Жолдауында білім беру реформасының табыстылығының басты өлшемі — еліміздің кез келген азаматы алған білімімен әлемнің кез келген елінде сұранысқа ие маман деңгейіне көтерілуі екенін атап өтті. Сондай-ақ әлемдік стандарттарға сай сапалы білім беру қызметіне қол жеткізу қажеттігін нақтылады.
Қазіргі оқыту үдерісінің талабы
Қоғамның ғылыми-техникалық, әлеуметтік-экономикалық дамуы өсіп келе жатқан ұрпақтың интеллектуалдық, білімдік және тұлғалық қабілеттерін үздіксіз жетілдіруді талап етеді. Сондықтан мектеп тәжірибесіне жаңа технологиялар мен әдіс-тәсілдер кеңінен енгізілуде.
Бүгінгі оқыту тек репродуктивті әдіспен шектелмей, мұғалім мен оқушы арасындағы қарым-қатынасты «тұлға–тұлға» деңгейінде сенім мен өзара құрметке негіздейді. Оқушы дайын білімді ғана меңгеріп қоймай, мақсат қоя алатын, өз пікірін білдіріп, оны дәлелдей алатын деңгейге көтерілуі қажет. Өйткені оқыту үдерісінің өзегі — оқушы.
Неге сабақ ұйымы маңызды?
- Сабақтың нәтижесі оқушыда қалыптасқан дағды мен біліктің, меңгерген білімнің деңгейіне тәуелді.
- Бірсарынды, тек бір әдіспен өткізілетін сабақ қызығушылықты төмендетіп, қабылдауды әлсіретеді.
- Сондықтан оқытуда оқушыны белсенді ететін тәсілдердің бірі — ойын.
Ойын: ұғымы және оқу үдерісіндегі орны
Педагогикада ойын әрекетінің оқу үдерісіндегі орнына арналған зерттеулер аз емес. Ойын — оқу және еңбекпен қатар адамның өміріндегі маңызды әрекет түрі. Ойын ұғымын нақтыласақ, ол — адамның мінез-құлқын өзі басқаруына негізделген, қоғамдық тәжірибені қалыптастыруға бағытталған жағдаяттар арқылы жүзеге асатын іс-әрекет.
Оқу әрекеті
Білімді меңгеру, түсіну, қолдану арқылы дағды мен білікті қалыптастыру.
Еңбек әрекеті
Жауапкершілік, табандылық, нәтижеге бағытталу сияқты қасиеттерді дамытатын әрекет.
Ойын әрекеті
Қызығушылықты оятып, қарым-қатынасты күшейтіп, оқушыны белсенді әрекетке жетелейді.
Ойынның негізгі қызметтері
- Ойын-сауық: қызығушылық оятып, жағымды эмоция тудырады.
- Коммуникативтік: қарым-қатынас мәдениетін, диалог жүргізу дағдысын қалыптастырады.
- Диагностикалық: ойын барысында оқушының өзін-өзі тануына мүмкіндік береді.
- Коррекциялық: тұлғалық қасиеттердің жағымды өзгерістеріне ықпал етеді.
- Әлеуметтендіру: қоғамда өмір сүру нормаларын меңгертіп, әлеуметтік қатынастарға бейімдейді.
Ойынның төрт басты қыры
Еріктілік
Ойын нәтижеге ғана емес, ең алдымен үдеріске қызығу үшін, баланың өз қалауымен қабылданады.
Шығармашылық
Импровизация мен белсенді әрекет арқылы шығармашылық қабілетті дамытады.
Эмоциялық серпін
Бәсекелестік пен қызығушылық эмоциялық көтеріңкі көңіл-күй қалыптастырады.
Ереже мен логика
Түзу немесе жанама ережелер ойынды реттеп, әрекеттің логикалық мазмұнын ашады.
Ойынның бастауыш сынып оқушысына әсері
Ойын — баланың өміртанымындағы алғашқы қадамдардың бірі. Ол арқылы оқушы көптеген мәлімет алып, тәжірибесін кеңейтеді, білімін жетілдіреді. Ойын сырттай қарапайым көрінгенімен, ол көбіне ұжымдық әрекетке сүйенеді.
Сыныптағы ойынның практикалық нәтижелері
- Ереже сақтау арқылы логикалық ойлау мен тәртіп мәдениеті қалыптасады.
- Өзара сыйластық пен сенім артады: әр оқушы қарсыласының мүмкіндігін ескеруді үйренеді.
- Ұялшақтық пен қорқыныш әлсірейді: ойын оқушыны белсенді ортаға қауіпсіз енгізеді.
- Тілдік материал тезірек меңгеріледі; оқушы өзін сабаққа толық қатысушы ретінде сезінеді.
- Нәтижеге жету үшін сөзбен қатар мимика мен қимыл (ым-ишара) да қолданылады.
Әсіресе ақыл-ой ойындары ережені қатаң сақтауды талап етеді. Мұндай ойындар баланың тапқырлығын, байқағыштығын, зейінін арттырып қана қоймай, ерік-жігері мен сезім мәдениетін де дамытады.
Бастауыш сыныпта қолданылатын ойын түрлері
Ойын-сабақ
Сабақ мазмұнын ойын құрылымына енгізу.
Ойын-жаттығу
Дағдыны бекітуге бағытталған қысқа ойындар.
Сергіту ойындары
Шаршауды азайтып, назарды қайта жинақтау.
Дидактикалық ойындар
Оқу мақсатына тікелей қызмет ететін ойындар.
Сөздік ойындар
Сөздік қорды байытып, тіл мәдениетін дамытады.
Логикалық есеп ойындары
Талдау, дәлелдеу, шешім қабылдау қабілетін жетілдіреді.
Ұлттық ойындар
Тәрбиелік мазмұны жоғары, құндылықтарды меңгертуге және ұжымдық әрекетті нығайтуға ықпал етеді.
Ойынға қойылатын талаптар
- Баланың өз қабілетін көрсетуіне мүмкіндік беру.
- Жарыса білуге, әділ бәсекеге дағдыландыру.
- Білік пен дағдыны қалыптастыру үшін білімді өздігінен ізденуге жағдай жасау.
- Ойын барысында жаңа білім, білік, дағдыға жетелейтін «қайнар көздерді» ашу.
- Жеткен нәтиженің (жеңістің) меңгерілген білім, білік, дағдылармен сәйкес келуін қамтамасыз ету.
Қорытынды ой
Сабақты бір ғана әдіспен үнемі жүргізу оқушыларды жалықтыратыны анық. Ал сабақ барысында ойын элементтері жүйелі қолданылса, оқушылар мазмұнға мұқият болып, материалды тезірек қабылдайды. Ұлы Абайдың «Ойын ойнап, ән салмай, өсер бала бола ма?» деген пікірі де баланың өміріндегі ойынның маңызын терең аңғартады.
Бастауыш сынып оқушылары психикасының дамуына ойын әрекетінің шешуші рөл атқаратынын көптеген ғалымдар атап өткен. Олардың қатарында Ж. Аймауытов, М. Жұмабаев, Ш. Құдайбердіұлы, С. Торайғыров және басқа да зерттеушілер бар.