Ұлттық тағам түрлері, тапсырмалар, слайд, сахналалық қойылым көрнекілігі, сөзжұмбақ, интербелсенді тақта, видеороликСабақ түрі
Қазақтың ұлттық тағамдары
Қазақ халқында тағам — жай ғана қорек емес, береке мен бірліктің, денсаулық пен тәрбиенің өзегі. «Ас — адамның арқауы», «Ас жүрген жер — береке», «Тату үйдің тамағы тәтті» деген нақылдар да осыны аңғартады. Көшпелі өмір салтын ұстанған халқымыз төрт түлік малды қадірлеп, оны сүт, ет, көлік, киім ретінде ұқыппен пайдаланған. Сондықтан да қазақ дастарханы нәрлі, табиғи әрі қуаты мол тағамдарға бай.
Сабақтың мақсаты
- Білімділік: ұлттық тағам түрлері, олардың пайдасы мен қасиеті туралы түсінік қалыптастыру.
- Дамытушылық: ұлттық тағамдарды дайындау мәдениетін танытып, дұрыс тұтынуға дағдыландыру.
- Тәрбиелік: салауатты өмір салтын ұстануға тәрбиелеу, өз ұлтының тағамдарын қадірлеуге үйрету.
- Көрнекілік: слайд, бейнеролик, сахналық қойылым, сөзжұмбақ, тапсырмалар, интербелсенді тақта.
Ұйымдастыру кезеңі: Жылқы жылы және ұлттық құндылық
Жаңа жыл табалдырығымызды аттады. Қазақтың жыл қайыру дәстүрі бойынша бұл — Жылқы жылы. Сынып ішінде жылқы жылында туған оқушылар да бар: Шыңғыс пен Виктория мүшел жасқа жақындайды.
Жылқының қазақ мәдениетіндегі орны
- Текті жануар, еркіндіктің белгісі.
- Сүті — шипа (қымыз).
- Еті — нәрлі, қуатты ас.
- Елдік рәміздерде де бейнеленген.
Негізгі ой
Батырларымыз «аттан түспей» елін қорғаған. Демек, жылқы да, ұлттық тағам да — халқымыздың өмір салты мен денсаулығын ұйыстыратын тұтас құндылық.
Сахналық көрініс: «Салыстырып көрейік»
Екі оқушының диалогы (қысқартылып, тілдік тұрғыда өңделген).
Ж:
Қалың қалай, Шыңғыс?
Ш:
Жақсы. Америкаға кеткім келіп жүр.
Америка
- Газды сусындар: кола, пепси, спрайт, фанта
- Фаст-фуд: пицца, гамбургер, хот-дог
- Снэк: чипсы, крекер
- Тәттілер: шоколад батондары
Қазақстан
- Сусындар: қымыз, шұбат, айран, сүт
- Ет тағамдары: сорпа, қуырдақ, қазы-қарта, жал-жая
- Ұн тағамдары: бауырсақ, шелпек
- Сүттен: қаймақ, кілегей, қатық, құрт, ірімшік, жент
Ш: Жарқынай, мен жеңілдім. Өзіміздің тағамдар да керемет екен. Мен енді ешқайда бармаймын.
Ж: «Өзге елде сұлтан болғанша, өз еліңде ұлтан бол».
Ұлттық тағамдар: негізгі топтар
Ет тағамдары
- Қазы, қарта, жал, жая
- Қазақша ет, сорпа
- Қуырдақ, әсіп
Сүт тағамдары
- Қымыз, шұбат, айран, сүт
- Кілегей, қаймақ, қатық
- Ірімшік, құрт
Ұн және дәнді дақылдар
- Бауырсақ, шелпек, тандыр нан
- Жент, талқан, сөк
Тақпақтар: дәм мен дәстүрді дәріптеу
Қазақтың ұлттық тағамдары —
Жасымнан жақын маған бәрі.
Теңгермес ем оларға мен,
Ғаламдағы ешбір асты.
Әрі дәрі, әрі дәм —
Жұрт сүйінген, таныған.
Қазыға ас жоқ тең келер,
Дастарқанға өң берген.
Сары қымыз — дәрі де,
Бұрқыраған иісі бар.
Бір ішкеннің жадында
Күні бойы қалар-ау.
Бейнематериалдар және тәжірибе
Бейнероликтер
- Қымыздың жасалуы және пайдалы қасиеті
- Құрттың пайдасы және талқан туралы
Сергіту сәті
«Қазақы дастарқаным» әні орындалып, оқушылар ұлттық тағамды танып-білуге арналған шағын әрекеттер жасайды (мысалы, құрттың дайындалу кезеңдерін көрсету).
Фаст-фуд туралы ой: неге абай болған дұрыс?
Мамандардың айтуынша, фаст-фуд әдеттенуді қалыптастырып, әсіресе балалар мен жасөспірімдердің денсаулығына кері әсер етеді. Гамбургер, чипсы, пицца, қуырылған картоп және газдалған сусындар жиі тұтынылса, артық салмақ, гастрит, әлсіздік сияқты мәселелер туындауы мүмкін.
Қазіргі таңда бигмак, шаурма, сэндвич, чебурек, пицца, чипсы және түрлі газдалған сусындар кең тараған. Алайда олардың құрамы мен сапасы әрдайым бірдей ашық көрсетіле бермейді. Сондықтан табиғи, үйде дайындалған ұлттық тағамдарға басымдық беру — денсаулыққа жасалған нақты қамқорлық.
Ойын: «Кім жылдам?» (топтық жұмыс)
Оқушылар үш топқа бөлінеді және әр топ өз атауын таңдайды: Ет тағамдары, Сүт тағамдары, Ұн тағамдары. Табақта тағам атаулары аралас беріледі. Әр топ өз санатына сәйкес атауларды тез әрі дұрыс іріктеп алуы керек. Жылдам әрі дәл орындаған топ жеңімпаз атанады.
Жұмбақтар: дастарқанның дәмі
Жұмбақ 1
Алға жайып тұз-дәмін,
Келтіреді үй сәнін.
Жұмбақ 2
Қызыл күрең түсі бар —
Тағамдардың асылы.
Жұмбақ 3
Әжем уыстап сығып,
Далада кептірген.
Қатты әрі тәтті дәмін
Кім бар жеп көрген?
Талқылау
Жұмбақтардың жауабын тапқаннан кейін, сол тағамның пайдасы мен дастарқан мәдениетіндегі орнын қысқаша түсіндіру ұсынылады.
Қорытынды және дастарқан дәстүрі
Сабақ соңында ұлттық тағамдардың құндылығы қорытындыланып, «Мерекелі дастарқан» әні тыңдатылады. Соңынан қонақтарды дастарқанға шақырып, қазақы қонақжайлықтың мәні — береке, бірлік, ризыққа құрмет екені атап өтіледі.