Қырдың жас түлегі
Сабақ тақырыбы мен жалпы бағыты
Тақырып: «Қырдың жас түлегі» (Сапарғали Бегалин), презентациямен.
Мақсат: оқушыларды Шоқан Уәлиханов бейнесімен таныстыру; автордың негізгі идеясын ашуға жағдай жасау; шығармашылық жұмыстар арқылы байланыстырып сөйлеуін және шығармашылық ойлауын дамыту.
Сабақ түрі
Аралас сабақ
Әдіс-тәсілдер
Сұрақ-жауап, талдау, ізденіс
Көрнекіліктер
Суреттер, карточкалар, ребус, слайд
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
Психологиялық дайындық: оқушыларға парақша таратылады. Әрқайсысы күлімдеп тұрған күннің бейнесін салып, бір-біріне жылы тілегін білдіреді.
II. Үй тапсырмасын сұрау
Өткен сабақ: Әмірхан Абдулиннің «Ақкөл жағасында» әңгімесі.
- Әңгіме кім туралы?
- Балалар Ахмет Байтұрсынұлын қалай қарсы алды? Ел ішінде оны қалай атаған?
- Ақкөл жағасындағы балалар не істеді?
- Ахмет Байтұрсынұлы неге риза болды?
- А. Байтұрсынұлының сөзі мен іс-әрекетінен оның қандай адам екенін байқадыңдар?
- Неліктен бұл әңгіме «Ақкөл жағасында» деп аталады?
III. Үй тапсырмасын пысықтау
«Ассоциация» құрастыру: А. Байтұрсынұлы кім? (ортаға суретін қоюға болады).
IV. Мақсат қою кезеңі
Ребус шешу: «Қырдың жас түлегі».
Бүгін Сапарғали Бегалиннің «Қырдың жас түлегі» атты әңгімесімен танысамыз.
Жаңа сабақ: кіріспе және мазмұндық өзек
Сапарғали Бегалин туралы
Сапарғали Бегалин (1895–1983) қазіргі Шығыс Қазақстан облысы, Абай ауданында туған. Қазақтың көрнекті жазушысы.
Балаларға арнап 20-дан астам кітап жазып, қазақ балалар әдебиетінің дамуына елеулі үлес қосты.
Шығармаларының қатарында: «Сәтжан», «Көксегеннің көргендері», «Шоқан асулары», «Алтай аңызы» және басқа да еңбектер бар.
Шоқан Уәлиханов туралы
Шоқан (шын есімі — Мұхаммед Қанафия) Шыңғысұлы Уәлиханов — Абылай ханның шөбересі. Әкесі Шыңғыс ел билеуші аға сұлтан болған.
Ол — ғұлама ғалым, саяхатшы, этнограф. Небары 30 жасқа жетпей-ақ көптеген ғылыми еңбектер жазып, Орта Азия халықтарының тарихы мен мәдениетін зерттеді.
Шоқан Қазақстан аумағымен шектелмей, Құлжаға (Қытай жері) және Ыстықкөл өңіріне (Қырғыз елі) экспедицияларға қатысып, тың деректер жинады.
«Иә, иә, сен қырдың түлегісің. Қыран қырды аңсамай тұра ма?!»
— Сапарғали Бегалин
Оқулықпен жұмыс
- Мәтінді мәнерлеп оқу.
- Мәтінді 4 бөлікке бөліп, әр бөлімге тақырып қою.
- Теріп оқу: негізгі ойды дәлелдейтін сөйлемдерді табу.
Сөздік жұмысы
- Қырдың жас түлегі
- Қазақ елінде туып-өскен зерек бала.
- Қамау көше
- Тұйық көше.
- Кадет корпусы
- Патша үкіметі дәуіріндегі әскери оқу орны.
- Жатақ
- Жатақхана.
Сергіту және қызығушылықты ояту
«Кім шапшаң?»
Намыс, ерлік, батырлық, оқу және білім туралы мақал-мәтелдер айтқызу:
- Білекті бірді жығады, білімді мыңды жығады.
- Аққуды атуға болмайды, досыңды сатуға болмайды.
- Батыр туса — ел ырысы, жауын жауса — жер ырысы.
- Ойнап сөйлесең де, ойлап сөйле.
Шоқанға мінездеме
Түсінгендерін тексеру және қорытынды
VI. Түсінгендерін тексеру
Конверттің ішінде тапсырмалар беріледі. 3–4 оқушы шығып, сұрақтарға жауап береді:
- Шоқан нені аңсады?
- Әңгімеде Шоқан оқыған сынып не себепті түгел жазаланды?
- «Қорқақ бар — қораға кірме» дегенді қалай түсінесің?
- Анатолийдің қылығы дұрыс па?
- Егер сен офицердің орнында болсаң, не істер едің?
- Мәтіннен Шоқанның еліне деген сағынышы суреттелген тұсты әңгімелеп бер.
VII. Қорыту
Оқушылардың жауаптары арқылы әңгіменің негізгі ойы жинақталады: Шоқанның білімге құштарлығы, әділдікке ұмтылысы және туған жеріне деген сағынышы.
VIII. Үй тапсырмасы
- Мәтінді түсініп оқу.
- Шоқан Уәлиханов туралы қосымша мәлімет әкелу.
IX. Бағалау
Оқушылардың сабаққа қатысуы, мәтінмен жұмыс сапасы, пікір айтуы және тапсырмалардағы белсенділігі бойынша бағаланады.