Қазақша рефераттар

Зар заман өлеңін мәнерлеп оқу

Сабақ жоспары (8-сынып • Қазақ әдебиеті)

Шортанбай Қанайұлы: «Зар заман» өлеңін түсіну және бүгінгі көзқараспен талдау

Бұл жоспар ХІХ ғасыр өкілі Шортанбай Қанайұлының өмірі мен шығармашылығын танытып, «Зар заман» өлеңі арқылы тарихи кезеңнің рухын, негізгі тақырып пен идеяны ашуға бағытталған.

Жаңа білімді меңгеру Сыни ойлау Диалогтік оқыту Топтық жұмыс

Сілтеме

  • Қ. Әбдезұлы, Г. Д. Рыскелиева, С. Ч. Тұрсынғалиева — 8-сынып «Қазақ әдебиеті» оқулығы, 100–106-бет.
  • Слайдтар және сабақ жоспары материалдары.

Көрнекіліктер мен ресурстар

  • Интерактивті тақта.
  • Шортанбай Қанайұлы туралы қосымша материалдар.
  • Формат қағаз, фломастер, маркер.

Жалпы мақсат

Оқушылар Шортанбай Қанайұлының өмірі туралы мәлімет алып, «Зар заман» өлеңінің мазмұнын түсінеді; шығарманың негізгі тақырыбы мен идеясын ашып, ақынның ішкі әлемін тануға ұмтылады.

  • Өлеңге бүгінгі заман тұрғысынан қарап, пікір айтуға және өз көзқарасын негіздеп сөйлеуге дағдыландыру.
  • Елжандылықты қалыптастыру, батыл қадам жасай білуге және туған жердің құндылығын бағалауға үйрету.

Міндеттері

  1. 1 Оқушылардың сабаққа қызығушылығын ояту.
  2. 2 Оқушының бұрынғы білімін белсендіру арқылы тақырыпқа кіріктіру.
  3. 3 Ой қорытынды жасауға және өзіндік тұжырым айтуға үйрету.

Мұғалім үшін оқу нәтижелері

  • Оқушылардың сыни ойлауын дамыту және өзгелердің пікірін құрметтеуге дағдыландыру.
  • Әртүрлі жауапты тең қабылдап, сәтті ойды қолдау; олқылықты кемсітпей түзету.
  • Талқылауға белсенді қатысу мәдениетін қалыптастыру.

Күтілетін нәтиже

  • Еркін ойлау дағдысы нығайып, дүниетанымы кеңейеді; рухани өсуіне мүмкіндік туады.
  • Шығармашылық қабілеті ашылып, өз ойын жүйелі жеткізе алады.
  • Шығармадағы тарихи шындықты талдай отырып, бүгінгі Қазақстан–Ресей қатынастары туралы ой қорытады.

Алдын ала тапсырма

Қазақстан мен Ресей халықтарының достығы туралы интернет көздерінен материал жинақтау.

Сабақтың құрылымы

Төмендегі бөлімдер сабақтың логикасын сақтай отырып, оқушы белсенділігін арттыруға және мәтінді терең түсінуге бағытталған.

1) Ұйымдастыру кезеңі

1–5 минут

Мұғалім әрекеті

  • Психологиялық ахуал қалыптастырады, «Шаттық шеңберіне» шақырады.
  • Көңіл күйді сөзбен білдіруді ұйымдастырады: «Өте жақсы!», «Керемет!», «Тамаша!»
  • Елді біріктіретін құндылықтарға сұрақ қояды да, топқа бөлуді «береке», «бірлік», «ынтымақ» сөздері арқылы жүргізеді.

Оқушы әрекеті

  • Көңіл күйін айқындайды, ортаға жағымды атмосфера орнатады.
  • Ел бірлігіне қажет қасиеттер туралы ойын айтады.
  • Сөздер арқылы топқа бөлінеді.

2) Үй тапсырмасын тексеру

2 минут

І тоқсанда өткен тақырыптарға байланысты қысқа сұрақтар беріледі. Әр топ өз жауаптарының санын белгілеп отырады.

3) Қызығушылықты ояту және жаңа тақырыпқа шығу

0,5 минут

Тірек үзінді

Жаңа тәртіп, жаңа заң енді елге,
Бұқара бетбұрысқа көндігер ме?
Бейжай қарап қалмады бұлқынды ел,
Қазағым, бұндай жайды енді көрме.

Осы жолдар арқылы қазақ даласында болған қандай тарихи кезең еске түседі? Сұраққа сүйене отырып, ХІХ ғасырдағы Ресейдің отарлау саясаты кезеңінде өмір сүрген Шортанбай Қанайұлы және оның «Зар заман» өлеңі қарастырылады.

4) Мағынаны тану: өз бетінше оқу және бағытталған сұрақтар

9 минут

І топ — «Әдебиетшілер»

Сызба құрып, Шортанбай Қанайұлының кім екенін, өміріне қатысты негізгі деректерді жүйелейді.

ІІ топ — «Тарихшылар»

Шортанбай өмір сүрген дәуірдің сипатын анықтайды; «заман» тақырыбына қатысты жазған шығармаларына шолу жасайды.

ІІІ топ — «Зерттеушілер»

Шортанбай шығармаларын зерттеген ғалымдарды атайды; не себепті бұл кезең ақындары «зар заман ақындары» атанғанын түсіндіреді.

Талқылауға арналған жетекші сұрақтар

  • Ақын өткен заманның келбетін бізге қалай жеткізеді?
  • «Заманның тарлығы» өлеңнің қай жолдарында байқалады? Өз сөзіңмен түсіндір.
  • Заман тарлығын жеткізу тәсілінен халықтың қандай күй кешкенін байқайсың?

5) Топтық жұмыс: өлеңді талдау

9 минут

Өлең үш бөлікке бөлініп, әр топ өз бөлігін оқып, талдап, постер түрінде қорғайды.

Талдау жоспары

  • Өлеңді мәнерлеп оқу.
  • Тақырыбы.
  • Ақынның негізгі ойы (идеясы).
  • Негізгі түйінге қатысты жеке пікір.

Тілдік және мазмұндық жұмыс

  • Көркемдегіш құралдар: эпитет, теңеу (мысал келтіру).
  • Түсініксіз сөздердің мағынасын ашу.
  • Өлең желісіне сай тақырып таңдап, дәлелдеу.

Ереже

Топтың әр мүшесі белсенді қатысып, ортақ нәтижеге үлес қосады.

6) Бейнебаян және пікірталас

5 минут

Қазақстан мен Ресей мемлекеттері арасындағы қарым-қатынастың 20 жылдығына арналған бейнематериалдан үзінді көрсетіледі. Оқушылар көргенін сипаттап, екі ел арасындағы байланыс туралы пікір қалыптастырады.

Сұрақтар

  • Бейнеүзіндіден не байқадыңдар?
  • Қазақстан мен Ресей арасындағы қарым-қатынас қандай сипатта көрсетілді?

7) Сергіту сәті: құндылықты қимылмен көрсету

2 минут

Әр топ халықтар достығының үзілмеуіне қажет құндылықтарды қимыл-әрекет арқылы бейнелейді, «достастық символын» жасайды.

8) Шығармашылық жұмыс: жастар жобасы

7 минут

Тәуелсіз ел жастары ретінде Қазақстанның әлемдік деңгейде танылуына ықпал ететін өз жобасын ұсыну. Әр топ ортаға шығып, жобасын қорғайды.

Бұл жұмыс ізденісті күшейтіп, өз бетінше шешім қабылдауға және сенімді сөйлеуге мүмкіндік береді.

9) Ой толғаныс: қысқа жазба

7 минут

Тақырып 1

Біз — қандай қиындық көрсе де іргесі сөгіліп кетпеген елміз.

Тақырып 2

Қазақстан мен Ресей достастығы — берік әрі мығым.

Тақырып 3

Қазақстан — болашағы жарқын мемлекет.

Оқушылар берілген тақырыптардың бірін таңдап, өз ішкі түйінін қысқаша жазады.

10) Бекіту сұрақтары

1 минут
  • Бүгін біз қандай шығармамен таныстық?
  • Бұл өлеңнің бұрынғы өлеңдерден ерекшелігі неде?
  • Ақынның ішкі жан дүниесі қалай көрінеді?
  • Неліктен сол дәуір ақындары «зар заман ақындары» аталды?

11) Бағалау

3 минут

Бағалау парағы таратылады. Топ басшысы өз тобының сабаққа қатысуын саралап, критерийлер негізінде бағалайды.

Бағалау парағы (негізгі өлшемдер)

  • Талқылауға қатысу белсенділігі
  • Дәлелді жауап және мәтінмен жұмыс
  • Топтық жұмыстағы үлес
  • Шығармашылық тапсырма сапасы

12) Үй тапсырмасы

0,5 минут
  1. 1 «Зар заман» өлеңін мәнерлеп оқу.
  2. 2 «Ресей халқының қазақ даласына қоныстануының пайдасы болды ма?» тақырыбында көзқарас жазу.
  3. 3 Майлықожа Сұлтанқожаұлы туралы қосымша дерек іздеу.

13) Қорытынды ой

1 минут

Тәуелсіздік бізге әділдікті жырлаудан тайсалмаған, батыл да қайсар тұлғаларды терең тануға мүмкіндік берді. Ел болашағы — тікелей жастардың қолында. Сондықтан әрқайсымыз ел дамуына адал еңбекпен үлес қосуға ұмтылайық.

Дәйексөз

«Мен сіздер, бүгінгі жастар, ерекше ұрпақ екендеріңізді қайталаудан жалықпаймын. Сіздер тәуелсіз Қазақстанда өмірге келдіңіздер және сонда ержетіп келесіздер. Сіздердің жастық шақтарыңыздың уақыты – біздің еліміздің көтерілу және гүлдену уақыты. Сіздер осы жетістіктер рухын және табысқа деген ұмтылушылықты бойларыңызға сіңірдіңіздер».

Н. Ә. Назарбаевтың халыққа жолдауынан (мәтіндегі нұсқа бойынша берілді)