Оқушылардың жауаптары. Сабақ жоспары
Кіріспе: тәуелсіздік туралы ой
Бұл сабақтың өзегі — тәуелсіздік ұғымын оқушы санасында нақтылай түсу және ел бостандығы жолында күрескен Мұстафа Шоқайдың өмірі мен қызметін таныстыру. Сабақ барысында оқушылар өз пікірін жүйелі жеткізуге, тарихи мәтінмен жұмыс істеуге және негізгі ұғымдарды тілдік тапсырмалар арқылы бекітуге бағытталады.
С. Тойлыбаевтан үзінді
Желбіресін байрағың желді күнде,
Биіктесін мәртебең, елдігің де.
Таныта бер, Қазақстан, бар әлемге,
Керегіңнің кеңдігін, теңдігін де!
Сыныппен талқылау
- Өлеңде Қазақстанның тәуелсіздігі мен мәртебесі айтылады.
- Ақын Тудың биікте желбіреуін — ел беделінің белгісі ретінде көрсетеді.
- Қазақстанды әлемге таныту идеясы — елдік пен теңдікті бекемдеу ниетімен үндес.
«Тәуелсіздік» десе…
Оқушылар тақтаға өз ойларын жазады және сынып болып топтастырады. Мақсат — ұғымдарды нақтылау, байланыстыру, дәлелдеп айту.
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Қазақстан Республикасының тәуелсіздігі туралы білімді жүйелеу; жинақталған білімді қолдана отырып, сөздік қорды толықтыру және ойды ауызекі тілде жеткізу дағдысын қалыптастыру.
Дамытушылық
Тіл байлығын, шығармашылық қабілетті, логикалық ойлауды дамыту; берілген материалды тиянақты меңгерту және ойлау белсенділігін арттыру.
Тәрбиелік
Отанды сүюге, туған жерге сүйіспеншілікке тәрбиелеу; жас ұрпақты бейбітшілікті сақтауға баулу.
Мұстафа Шоқай: тәуелсіздік жаршысы
Тәуелсіздіктің қадірін түсіну үшін, сол жолда құрбан болғандар мен күрескен тұлғалардың еңбегін білу маңызды. Бүгінгі сабақ ХХ ғасырдың басында елінің еркіндігі үшін күрескен көрнекті қайраткер — Мұстафа Шоқайға арналады.
Туған жылы мен жері
1890 жыл, қазіргі Қызылорда облысы.
Мақсаты
Тәуелсіз Түркістан мемлекетін құру идеясын қолдау, халықтың бостандығы үшін күресу.
Қайтыс болған жылы
1941 жыл, 27 желтоқсан (Германия).
Мәтін (оқылымға)
Қазақ ойшылы, мемлекет және қоғам қайраткері Мұстафа Шоқай 1890 жылы қазіргі Қызылорда облысында дүниеге келген. Ол Отанын шексіз сүйді, тәуелсіз Түркістан мемлекетін құруды армандады. 1920 жылы шетелге кетуге мәжбүр болды. Шетте жүрсе де Түркістан халықтарының өмірін танытуға арналған газеттер мен журналдарды ұйымдастырды. Орта Азия мен Қазақстан халықтарының бостандығы үшін күресті. Алайда ұлы тұлға туған жерінде мәңгілік тыныстау бақытына жете алмады: Мұстафа Шоқай 1941 жылдың 27 желтоқсанында Германияда қайтыс болды. Бүгінде елімізде Мұстафа Шоқай туралы көптеген кітаптар жазылып, деректі фильмдер түсірілді.
Дереккөз: «Тарихи тұлғалар энциклопедиясы», 2008.
Сөздік жұмысы
Тірек сөздер (қазақша → орысша)
- Жаршысы
- вестник
- Кетуге мәжбүр болды
- был вынужден уехать
- Топырағы бұйырмады
- похоронен не на своей земле
- Бостандығы үшін күресті
- бороться за свободу
Сөз тіркестерін құрастыру
- Тәуелсіздік жаршысы
- Шетелге кетуге мәжбүр болды
- Елінің бостандығы үшін күресті
- Туған жерінің топырағы бұйырмады
Грамматикалық тапсырма
Тапсырма: мәтіннен туынды зат есім және күрделі зат есім сөздерді тауып, екі бағанға бөліп жазыңдар.
Туынды зат есімдер
- Ойшыл
- Жаршы
- Қайраткер
Күрделі зат есімдер
- Қызылорда
- Орта Азия
Бекіту: «Жетіқарақшы» интеллектуалдық ойыны
Оқушылар сұрақтарды таңдап, жылдам әрі нақты жауап береді. Мақсат — мәтін мазмұнын, тарихи деректерді және негізгі түсініктерді бекіту.
Сұрақтар
- 10. Мұстафа Шоқай нені армандады?
- 20. Алаш қозғалысына неше жыл толды?
- 30. Желтоқсан оқиғасына неше жыл толды?
- 40. Мұстафа Шоқай қашан дүниеге келді?
- 50. Мұстафа Шоқай қай жерде жерленген?
- 60. Қазақстан тәуелсіздігін қашан алды?
- 70. Елінің бостандығы мен тәуелсіздігі үшін күрескен қоғам қайраткерлерін ата.
Жауаптар (үлгі)
- 10. Елінің бостандығын қорғауды және тәуелсіз Түркістан мемлекетін құруды армандады.
- 20. 90 жыл.
- 30. 23 жыл.
- 40. 1890 жылы, қазіргі Қызылорда облысында. Ескерту: бастапқы мәтінде бұл сұрақ жауабында жыл қате берілген. Дұрысы — 1890.
- 50. Берлин қаласындағы мұсылмандар зиратында жерленген.
- 60. 1991 жылы 16 желтоқсанда.
- 70. Т. Рысқұлов, М. Дулатов, А. Байтұрсынов, С. Сейфуллин, М. Шоқай.
Қорытынды және тәрбиелік түйін
Ұлы тұлғалар армандаған тәуелсіздік араға жарты ғасыр салып жүзеге асты. Бүгінде Қазақстан — әлемге танылған тәуелсіз мемлекет. Мұстафа Шоқай аңсаған дербес елдің тізгіні — келешек ұрпақтың, яғни сендердің қолдарыңда. Осы жауапкершілікті түсіну — бүгінгі сабақтың ең маңызды нәтижесі.
Б. Момышұлының өсиеті
Мен немере сүйіп отырған адаммын. Балаларды өте жақсы көремін. Балалардың болашағы үшін сұрапыл соғыста ер азабын мейлінше көрген жанмын. Соғыста Отанымыздың бостандығы мен тәуелсіздігін қорғап қалдық. Балаларыма, немере, шөберелеріме айтар жалғыз тілегім: Отанды сүйер ұлан болыңдар! Өз Отаныңа лайықты азамат болып өсіңдер!
Үй тапсырмасы
Мұстафа Шоқай туралы қысқаша эссе жазу немесе мәтін бойынша 5 сұрақ құрастыру.
Бағалау
Топтық жұмысқа қатысу, мәтінді түсіну, сұрақтарға жауап беру және грамматикалық тапсырманы орындау бойынша бағаланады.