Қазақша рефераттар

Қаңлылардың шаруашылығы

Сабақтың мазмұны мен мақсаттары

Тақырыбы

Қаңлылардың шаруашылығы мен тұрмысы.

Сабақтың мақсаты

Білімділік
Қаңлы мемлекетінде жан-жақты дамыған егіншілік пен мал шаруашылығы, қала мәдениеті, көпсалалы қолөнер және сауда қатынастары болғанын ашып көрсету.
Дамытушылық
Шығармашылық тапсырмалар арқылы оқушылардың ойлау, талдау және қорытынды жасау қабілетін дамыту.
Тәрбиелік
Қаңлылардың адамзат өркениетіне қосқан үлесін таныта отырып, тарихи мұраға құрмет сезімін қалыптастыру.

Сабақтың түрі

Аралас сабақ.

Әдіс-тәсілдер

  • Сұрақ-жауап
  • Ой толғау
  • Баяндау
  • Миға шабуыл
  • Ізденіс жұмысы

Көрнекілігі

  • Интерактивті тақта
  • Қазақстан картасы
  • Тірек сызбалар

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  1. 1 Оқушылармен амандасу.
  2. 2 Оқушыларды түгелдеу.
  3. 3 Сабаққа қажетті құрал-жабдықтарды дайындау.
  4. 4 Топқа бөлу: «Алғырлар», «Тапқырлар», «Білгірлер».

II. Үй тапсырмасын сұрау

Ой толғау сұрақтары арқылы өткен тақырыпты бекіту.

1) Қаңлылар туралы деректер

Қандай дереккөздерде кездеседі және ол деректерде қаңлылар туралы не айтылады?

2) Мекендеген аумақ

Қаңлылар қоныстанған жерлерді атап, картадан көрсету.

3) Деректердің басым бөлігі

Қаңлылар туралы мәліметтер көбіне қай елдің деректерінде ұшырасады?

4) Билік жүйесі

Қаңлы елін кім басқарды?

5) Әкімшілік бөлініс

Қаңлы елі неше бөлікке бөлінді?

6) Көкмардан қаласының маңызы

Көкмардан қаласы ғалымдарға қандай мәлімет берді?

III. Жаңа сабақ жоспары

Негізгі тақырып: Қаңлылардың шаруашылығы мен тұрмысы. Бұл бөлімде шаруашылықтың түрлері, өндіріс, сауда және мәдени-діни өмірдің сипаты қарастырылады.

Мағынаны тану бағыттары

  • Қаңлылардың шаруашылығы
  • Металл өндірісі
  • Сауда қатынастары
  • Мәдениеті және діни нанымдары

Баяндау мазмұны

  • Егіншілік пен мал шаруашылығының ерекшеліктерін түсіндіру.
  • Металл өндіру тәсілдерін сипаттау.
  • Шет елдермен сауда байланыстары болғанын дәлелдермен көрсету.
  • Мәдениеттің дамыған қырларын жүйелеу.

IV. Топпен жұмыс

Әр топ тақырыпты талдап, қорытындысын сызба, кесте немесе қысқа тезистер түрінде ұсынады.

I топ: Егіншілік және отырықшылық

Сызба құру

Негізгі бағыт

Қазақстанның оңтүстігінде егіншілік басым дамыды. Қолөнер, мал шаруашылығы, аңшылық және сауда-саттық та қатар өрістеді.

Отырықшылық және қалалар

Арал өңірі мен Ташкент маңында отырықшылық нығайып, ежелгі қоныстар мен қалалар қалыптасты.

Егіншілік ерекшелігі

  • Сырдария аңғарларында дәнді және бау-бақша дақылдары өсірілді.
  • Жер тас және металл кетпендермен өңделді.
  • Егін алқаптарын суару үшін арық жүйелері пайдаланылды: Зах арығы (оң жағалау), Хан арығы (сол жағалау).
  • Астық қоры мен қыш ыдыстарды сақтау мәдениеті дамыды.

II топ: Мал шаруашылығы және кәсіп

Талдау

Мал түрлері

Қаңлылар жылқы, қой, ешкі және сиыр өсірді. Мал жазғы жайылымға шығарылып отырды.

Жайылым аймақтары

Жайлаулардың бір бөлігі Орталық Қазақстан аумақтарымен байланыстырылады.

Аңшылық пен құс аулау

Қазба деректерінде қоныстардан елік, тауешкі, арқар, киік сүйектері жиі кездеседі. Бұл қосымша кәсіп ретінде аңшылықтың болғанын көрсетеді. Сондай-ақ қаз, үйрек, бірқазан сияқты құстарды аулау да кең тараған.

Тұрмыс және тұрмыстық өндіріс

Әйелдер жүннен киіз басып, иірілген жіптен киім және түрлі төсеніштер тоқыған.

III топ: Металл өндірісі

Жүйелеу

Негізгі бағыттар

  • Темір ұсталығы
  • Қола құю және зергерлік іс

Өндіріс орталықтары

Металл өндірісінің ірі орталықтары ретінде Шаш пен Илақ аймағындағы қалалар мен қоныстар аталады. Ерекше маңызды орталықтардың бірі — ежелгі Құлата қаласы.

Ауқымы және технологиясы

  • Құлата орталығы шамамен 50 гектар аумақты қамтыған.
  • Кенді балқыту және байыту үшін дөңгелек әрі төртбұрышты пештер қолданылған.

Негізгі түйін

Қаңлылар қоғамында отырықшы егіншілік пен көшпелі-жаңылыс мал шаруашылығы өзара ұштасып, қала мәдениеті, қолөнер және металлургия дамыған. Суару жүйелері, өндіріс ошақтары мен археологиялық айғақтар олардың шаруашылығы көпсалалы, тұрмысы күрделі әрі ұйымдасқан болғанын көрсетеді.