Бисермен тоқу технологиясы
№5 көру қабілеті бұзылған балалардың арнайы (түзету) мектеп-интернаты мемлекеттік коммуналдық мекемесі
Технология пәні мұғалімі: Жоламанова Қуанышкүл Әбілдақызы
Мәдени-эстетикалық пәндер бірлестігі апталығы аясында ұйымдастырылған «Жас шеберлер» көрмесі
Өнерлінің өрісі кең
Бұл іс-шара оқушылардың сәндік-қолданбалы өнерге қызығушылығын арттырып, еңбектің қадірін сезінуге, әсемдік пен сұлулықты түсінуге жетелейді.
Мақсаты
Сәндік-қолданбалы қолөнердің шығу тарихы, түрлері, қолөнер туындыларының мазмұны және жасалу жолдары туралы жүйелі мағлұмат беру.
- Оқушылардың икемділігін, іскерлігін, шеберлігін қалыптастыру.
- Әсемдік пен сұлулықты түсінуге тәрбиелеу, биік адамгершілік құндылықтарды нығайту.
- Ой-өрісін, рухани байлығын, қызығушылығын дамыту.
- Еңбек мәдениетіне, ұқыптылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.
Іс-шара барысы
1-кезең
Ұйымдастыру
Көрме кеңістігін дайындау, жұмыс тәртібін белгілеу.
2-кезең
Негізгі бөлім
Оқушылар жұмыстарын таныстыру және орындалу техникасын түсіндіру.
3-кезең
Қорытынды
Жұмыстарды саралау, пікір алмасу, нәтижені түйіндеу.
1) Көрмені ұйымдастыру және таныстыру
6–9-сынып оқушыларының қолымен дайындалған өнер және шығармашылық туындылары көрмеге орналастырылып, көрермен назарына ұсынылады. Жұмыстардың идеясы, мазмұны және қолданылған материалдары туралы қысқаша таныстырылым жасалады.
2) Жасалу техникасы туралы әңгімелеу
Сәндік-қолданбалы өнер — халықтың сан ғасырлық тәжірибесі мен табиғатты терең түсінуінен туған, шеберлік пен талғамды тоғыстырған құнды мұра. Шынайы туынды шебердің маңдай терін, парасатын, дүниетанымын және өзіндік қолтаңбасын айқын көрсетеді.
Сәндік-қолданбалы өнер: негізгі ұғым
Сәндік және қолданбалы өнер — тұрмысқа қажетті әрі көркемдік мәні бар бұйымдарды жасайтын шығармашылық сала. Оған жиһаз, зергерлік әшекейлер, ою-өрнекпен безендірілген заттар, сәндік құрал-жабдықтар, сувенирлер, құмыралар, сый кеселер және басқа да бұйымдар жатады.
Кілем тоқу
Кілем сәндік-қолданбалы өнерге жатады және көбіне шалу әдісімен тоқылады. Кілем түкті және түксіз болып бөлінеді.
Түк салып тоқу өнері Қызылорда, Торғай, Қостанай, Шымкент өңірлерінде кең дамыған.
Гобелен
Гобелен — суретті, түксіз, қабырғаға ілінетін немесе жерге төселетін қолмен тоқылған «кескіндеме кілем». Бұл — сәндік-қолданбалы өнердің көрнекті түрі.
Гобеленнің отаны — Франция. Орта ғасырларда Гобелен ағайындылары негізін қалағандықтан, осы атаумен белгілі болған.
Гобелен өнері: тарихы және мәні
Гобелен өнері XX ғасырдың басынан бастап дербес суретшілік туынды ретінде Франция, Италия, Испания, Германия елдерінде қарқын алып, кейін Ресейге, Балтық бойына, Кавказға тарады. Қазақтың дәстүрлі алаша мен тақыр кілем тоқу өнері бұл бағытқа жақын болғандықтан, гобелен қазақ топырағында да тез қабылданды.
Гобеленді қазақы дәстүрмен сабақтастыра қарастырсақ, оны алашаның заманауи түрі ретінде тануға болады: құрылымы ұқсас, айырмасы — технологиялық және стильдік интерпретациясында.
Түкті кілем тоқуда кей тұстарда түкті 10–15 мм шамасында ұзындау қалдырып, кей жерін тақырлай қысқарта отырып, бейне мен фактура үйлестіріледі. Гобелен тоқу үлкен сезімталдық пен дәлдікті талап етеді; негіз құру үшін ағаштан жасалған станок қажет.
Бұл өнер түрі оқушыларды әсемдікті түсінуге баулиды, адамгершілік қасиеттерін қалыптастырады, ой-өрісін кеңейтіп, рухани байлығын арттырады. Халық мұрасын бүгінгі күнмен жалғауда гобеленнің үлесі жыл өткен сайын арта түсуде.
Қазақстандағы гобелен мектебі
- Қазақ гобеленінің негізін қалаған суретші — Құрасбек Тыныбеков.
- Қазақ қыздары арасынан осы салаға алғаш жол салған — Бәтима Зәуірбекова.
Белгілі туындылар
«Ана», «Дала мадоннасы», «Сәукеле киген қыз», «Ұзату», «Күту» және т.б.
Гобелен өнерінің дамуына үлес қосқан суретшілер: Қ. Тыныбеков, Б. Зәуірбекова, Н. Павленко және т.б.
Гобелен тоқу кезеңдері
-
1) Гобеленші-суретші: тоқылатын гобеленнің эскизін шағын қағазға түсіреді.
-
2) Гобеленші-бояушы: суреттегі түстерге сай жіптерді алу үшін ақ жіптерді өсімдік тектес табиғи бояулармен (жапырақ, тамыр, ағаш қабығы) бояйды.
-
3) Гобеленші-картоньер: шағын эскизді гобелен өлшеміне сай картонға үлкейтіп, бояулы түрде сызады.
-
4) Гобеленші-тоқымашы: картоньер дайындаған үлгі бойынша тоқу жұмысын орындайды.
Көрмеде қамтылатын өзге бағыттар
Гербарий
Гербарий — кептірілген өсімдіктер коллекциясы. Латын тілінен аударғанда «шөптер кітабы» деген мағына береді. Гербарийде шөптермен қатар ағаш жапырақтары мен гүлдер де сақталады.
Икебана
Икебана — өсімдік түрлерінен құрастырылатын гүл шоғын жасау өнері.
Панно
Панно — қоғамдық мәдени орындарды немесе үй ішін көркемдеу үшін жасалатын сәндік туынды.
Бисер (моншақ) тоқу
Негізгі тоқу тәсілдері
- Параллель тоқу
- Дөңгелек тоқу
- Инемен тоқу
- Ілгекпен тоқу
Қауіпсіздік ережелері
- Сымды және бисерді ауызға салуға болмайды.
- Сымды қайшымен қию қажет.
- Сымды көзге жақын ұстамаңыз.
Бисердің шығу тегі және таралуы
Бисердің отаны — Ежелгі Египет. Египет пен Сириядан бисер жасау технологиясы Рим империясына тараған. Кейін Италия, Греция, Германия, Испания, Францияда дамып, уақыт өте Шығыс халықтарына, Африкаға, Үндістанға, Америкаға, Тынық мұхит аралдарына, Еуропа мен Азияға кеңінен жайылды.
Атаулары
- Молдавияда: гарданы
- Ресейде: бисер
- Қазақстан, Қырғызстанда: моншақ, су моншақ
Моншақпен сәндік жұмыстар жасау тарихы терең. Ертеде моншақ тау хрусталі мен асыл тастардан жасалған. Бағалы тастарға алмас, лағыл, изумруд, сапфир, табиғи інжу, александрит, янтарь, маржан және басқа да тастар жатады.
Аппликация
«Аппликация» атауы латын тіліндегі «жабыстыру», «қиыстыру» деген мағынадан шыққан. Аппликация қолданылатын материалына қарай үш бағытқа бөлінеді.
1) Қағаз аппликация
Түрлі түсті қағаздар арқылы орындалады.
2) Мата/киіз аппликация
Мата, киіз, тері, шүберек және т.б. материалдар пайдаланылады.
3) Табиғи материал
Сабан, ши, қамыс сияқты табиғи материалдар қолданылады.
Қолданылуы
Аппликация көне дәуірлерде-ақ (біздің заманымызға дейін) Греция өнерінде кездескен. Қазіргі кезде сәндік аппликация қораптарды, ашық хаттарды, қабырға газеттерін, альбомдар мен папкаларды безендіруде кең қолданылады. Үлгі арқылы түрлі түсті қағаздардан гүлдердің алуан түрін жасауға болады.
Жасалу жолдары
- Суретті түрлі түсті қағаз бетіне қарындашпен салып, қайшымен қиып алыңыз.
- Қиылған бөліктерді желімдемес бұрын қағаз бетіне үйлестіріп қойып, орнын қарындашпен белгілеңіз.
- Әр бөлшекті нөмірлеп, ретімен белгіленген орынға желімдеңіз.
Сюжеттік аппликация әртүрлі мазмұндағы тапсырмаларды орындауға мүмкіндік беріп, оқушының композициялық ойлауын дамытады.
Қорытынды
Еркін әрі әртүрлі тақырыпта орындалған шығармашылық жұмыстар оқушылардың дербес ойлауына, өз бетінше шешім қабылдауына және шығармашылықпен жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. Бұл өз кезегінде қызығушылықты арттырып, еңбекке құрмет пен эстетикалық талғамды қалыптастырады.