Көшпелі ғұмыр кешкен бабаларымыздан қалған қасиетті бесіктің, балаға айтылатын бесік жырының бала өміріне пайдалылығын ұғындыру
Сабақтың барысы
Сабақ құрылымы оқушыларды көңіл күйге келтіруден бастап, өткенді бекіту, жаңа тақырыпты ашу және қорытындылауға дейінгі кезеңдерді қамтиды.
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылармен сәлемдесу.
- Оқу құралдарын даярлау.
Шаттық шеңбері
Күнге қарап күлеміз,
Иіліп сәлем береміз.
Бақыт, шаттық сыйлайсың,
Күнім, саған сенеміз.
II. Өткенді қайталау
«Жаздыгүні шілде болғанда» тарауын қорытындылау үшін тест жұмысы орындалады. Оқушылар өзін-өзі бағалап, дұрыс жауаптар тақтада көрсетіледі.
Жаңа сабақ: «Сарқылмас қазына»
Бұл тарауда ұлттық рухани мұраға қатысты бірнеше тақырып қарастырылады. Бүгінгі сабақтың өзегі — «Бесік жыры».
Тарауда қамтылатын тақырыптар
- Бесік жыры
- Төрт түлік туралы жырлар
- Ертегілер
- Шешендік сөздер
- Мақал-мәтелдер
- Жұмбақтар
Әңгіме өзегі: бесік деген не?
Бесік — көшпелі ғұмыр кешкен бабаларымыздан қалған қасиетті мұра. Қазақта «Ел боламын десең, бесігіңді түзе» деген ұлағатты сөз бар. Бұл — бесіктің ұлттық тәрбие құралы ретіндегі маңызын айқындайды.
Көшіп-қонған елдің өмір салтына бейімделген бесіктің ерекшелігі көп: ықшам, жеңіл, тұрмысқа қолайлы, сәби денсаулығына пайдалы. Бесік көбіне қайың, тал секілді оңай иілетін әрі жеңіл ағаштардан жасалады.
Бесіктің құрамы
Бесік 15 бөліктен тұрады:
- Бел ағаш
- Екі бөген
- Төрт жақтау
- Төрт шабақ
- Екі сабау
- Екі жорға
Халық ұғымында бесікте дұрыс бөленіп өскен баланың дені сау, тәрбиесі түзу болады. Сондықтан баланы бесікке бөлеудің мәні ерекше.
Бесік жырының орны
Бала бесікке бөлегеннен кейін анасы (не үлкендер) қоңыр, әсем үнмен бесік жырын айтып, сәбиді жұбатады. Бесік жыры — мейірімнің, тілек пен тәрбиенің нәзік өрімі.
Тәжірибелік бөлім
Дәптермен жұмыс
Дәптерді ашып, бүгінгі күннің жадын және тақырыпты жазып алу.
Бейнесюжет
Үлгілі ұстаз, көпті көрген ана, бүгінде әже атанып отырған Жұмағайша мұғалімнің бейнесюжетін тамашалау.
Сергіту сәті
Бесік, бесік, бесік,
Сен арқылы білімге аштық есік.
Сенен алған тәрбиенің негізінде,
Келеді ұрпақтарың түзу өсіп.
Оқулықпен жұмыс
Оқулықтың 302-бетін ашып, «Бесік жырын» түсініп, тізбектей оқу.
Дәстүр сабақтастығы: тұсау кесу
Қаз-қаз басып жүре бастаған сәбидің тұсауын кесу рәсімінде тілек мәні ерекше. Тұсау үш түрлі ниетпен кесіледі:
1) Өсу, өнудің нышаны
«Тұқымы шөптей көктеп өссін» деген тілекпен аяғына шөптен есілген жіп байланып, сол жіп кесіледі.
2) Дәулет пен береке
«Малы көп, күйі семіз болсын» деген ырыммен тік ішекпен кесу дәстүрі айтылады.
3) Адалдық пен әділдік
«Біреудің ала жібін аттамайтын, шыншыл болсын» деген ниетпен ала жіппен кеседі.
Ойталқы
Бұрын ата-бабамыз баланы бесікке бөлесе, қазіргі кезде бесіктің орнын көбіне түрлі арбалар алмастырып келеді. Бұл өзгерісті бейнесюжет арқылы талқылауға болады.
Сабақты бекіту
Төмендегі сұрақтар арқылы оқушылар жаңа тақырыпты қаншалықты меңгергенін көрсетеді:
- Анасы баласын қалай жұбатады?
- Өлең неліктен «Бесік жыры» деп аталады?
- Баланың тұсауын кесерде неше түрлі жіп қолданылады?
- «Көп қиыннан өтерсің» деген жолдың мағынасын түсіндір.
Үй тапсырмасы
Өзің білетін бесік жырын дайындап келу және сынып алдында орындау.
Қорытынды
Бүгінгі сабақта оқушылар бесіктің мәні, жасалу ерекшелігі, сондай-ақ бесік жырының тәрбиелік маңызы туралы мағлұмат алды. Қасиетті құндылықтарды қадірлеп, сақтай білейік.
Бағалау: сабақ барысындағы белсенділік пен жауап сапасына қарай жүргізіледі.