Саяхатымыздың бірінші аялдамасы
Тәрбие сағаты туралы
Тақырыбы
Табиғатты аяла (3-сынып)
Мақсаты
Оқушылардың қоршаған ортаға деген сүйіспеншілік құндылықтары туралы түсінігін кеңейту; табиғатты қорғауға, елін-жерін сүюге, мейірімділікке тәрбиелеу; экологиялық тәрбие беру.
Сабақтың жүру барысы
I. Ұйымдастыру бөлімі
Қайырлы күн, балалар! Таңертең ояна салысымен терезені ашып, Табиғат-Анаға көз саламыз. Дәл бүгін табиғат бізді немен қуантты, бізге нені аңғартады? Ендеше, сендерді Табиғат-Анаға саяхатқа бірге шығуға шақырамын. Келісесіңдер ме?
Бүгінгі саяхатымыздың тақырыбы: «Табиғатты аяла».
Саяхатымызды бастамас бұрын табиғатпен амандасайық. Барлығымыз орнымыздан тұрып, мына өлең жолдарын бірге оқиық:
Қайырлы күн, күнім, далам, орманым,
Қайырлы күн, гүлім, құсым, көлдерім,
Қайырлы күн, өсімдіктер, жәндіктер,
Қайырлы күн, бар тіршілік иесі!
Өте жақсы. Орнымызға отырайық. Балалар, жалпы табиғат дегеніміз не? Оған нелер жатады?
II. Бірінші аялдама: «Тіршілік атаулының бар арманы — ауа»
Ендеше, ауа туралы не білеміз? Ойымызды ортаға салайық.
Табиғат байлықтарының ішінде тіршілік атаулының өмір өзегі — ауа.
Тіршілікте не дейсің ғой ең қымбат,
Тіршілікте адам қымбат, сен қымбат.
Ал адамға ауа қымбат бәрінен,
Ауа қымбат, алатын дем қымбат.
- Маңыздылығы: адам небәрі 1–2 минут қана дем алмай тұра алады. Сондықтан халқымыз «Ауадай қажет» дейді.
- Мәселе: автокөлік, зауыт-фабрика түтіндері ауаны ластап, оның мөлдірлігін бұзады. Ластанған ауадан адамдар түрлі ауруға шалдығады.
- Қорытынды үндеу: табиғат бізге демалу үшін ауаны сыйлайды. Ендеше, оның сенімін ақтайық — ауаны ластамайық.
Болмасын ауа ешкімнің арман-мұңы,
Ауадан асқан жан жоқ жалғанда ұлы.
Ойлашы, кімге керек боламыз біз,
Жұтудан таза ауаны қалған күні.
Мұғалім: Ауасыз өмірді елестету мүмкін емес. Ауаны ластамау — әрқайсымыздың борышымыз. Ал тіршілікті сусыз елестету мүмкін бе?
III. Екінші аялдама: «Тіршілік көзі — су»
Су — табиғаттың ең бағалы байлығы. «Судың да сұрауы бар» деген сөз бекер айтылмаған.
Табиғаттың көркін ажарландырып, жер бетін саялы баққа айналдыратын байлық көзі — су.
- Қазақстанның су байлығы: өзендер, көлдер, теңіздер мол. Бірақ суды шамадан тыс, есепсіз пайдалану оның азаюына әкеліп соғады.
- Арал теңізі: суы азайып, тартылып қалды. Бұл — экологиялық қасіреттің айқын мысалы.
- Каспий теңізі: мұнай қалдықтарымен ластанып, балықтар уланып жатыр. Бұл — адам қолымен жасалған қатыгездік.
Ойлау керек Арал жайын, ел жайын,
Пәк табиғат тозып жатыр жыл сайын.
Өзімізді асыраушы табиғаттай ананы,
Азаматтық арыңменен аялауға тұр дайын.
Мұғалім: Су — қара жердің сәні, табиғаттың жаны. Ал табиғатты әдемілікке бөлейтін не? Ол — өсімдіктер.
IV. Үшінші аялдама: «Табиғат байлығы — өсімдіктер»
Өсімдіктер мен ағаштар табиғатты түрлендіріп, жер бетін құлпыртады. Халқымыз «Әкеңнен мал қалғанша, тал қалсын» деп бекер айтпаған.
- Өсімдіктердің рөлі: табиғаттың «жасыл кілемі» — тіршіліктің тынысы, көркі.
- Қауіп: ысырапсыз пайдалану салдарынан өсімдіктердің кейбір түрлері азайып барады. Соған байланысты шамамен 300-ге жуық түр Қызыл кітапқа енгізілген.
- Ой: әр азамат өсімдіктерді қорғаудың маңызын саналы түрде ұғынбаса, ешқандай тыйым табиғатты толық құтқара алмайды.
Көзін ашып бақ өсір бұлағыңа,
Айналсын құтты қоныс тұрағыңа.
Жайқалсын өлкемізде саялы бақ,
Бөленіп күннің нұрлы шуағына.
Мұғалім: Өлкемізді саялы баққа айналдыру — әрқайсымыздың қолымыздан келеді. Ал табиғатымызды әсем әнге бөлейтін не? Ол — құстар.
V. Келесі аялдама: «Орман сәні — құстар»
Құстар — табиғаттың әні де, сәні де. Олардың әсем үні көңілімізді тербетіп, табиғатты тірілтіп тұрғандай әсер береді.
- Қанатты достар: құстар — табиғат сақшылары, орман мен егіннің қорғаушылары.
- Халық құрметі: ата-бабамыз құстарды қадірлеген; батыр ұлдарын сұңқарға, қыздарын аққуға теңеген.
- Дерек: Қазақстанда құстардың 480 түрі бар. Азайып кеткен түрлер Қызыл кітапқа енгізіліп, қорғауға алынған.
Табиғат-Ана адамзатқа қажеттінің бәрін сыйлаған: дем алу үшін ауа, тіршілікке нәр беретін су, ғажайып жасыл әлем, орман-тоғайдың сәні — құсы мен аңын берген. Сондықтан табиғатты қорғау — өз өмірімізді қорғау.
Практикалық бөлім
VI. Тренинг
«Мейірімділікті табиғаттан үйрен»: оқушылар шаттық шеңберіне тұрып, қасындағы досына оның жақсы қасиеттерін білдіретін жылы сөздер айтады.
VII. Шығармашылық жұмыс
«Егер табиғатқа тіл бітсе…»: оқушылар табиғат тақырыбында жазған шығармаларын оқиды.
VIII. Бейнебаян
«Қазақстан экологиясы» тақырыбы бойынша бейнебаян тамашалау.
Қорытынды
Табиғат — біздің ортақ үйіміз. Ауаны таза ұстап, суды қадірлеп, өсімдіктерді көбейтіп, құстарды қорғау арқылы біз өз болашағымызды аялаған боламыз.