Бейнелеу өнерімен байланыстыру
Музыка пәні
6-сынып • Жаңа сабақ
Сабақтың мақсаты
Қазақстандағы вальс жанрының қалыптасуы туралы түсіндіру, Латиф Хамидидің шығармашылығын таныстырып, «Қазақ вальсі» әнін үйрету.
Білімділік
Латиф Хамидидің шығармашылығы туралы білімді толықтыру және «Қазақ вальсі» әнін меңгерту.
Дамытушылық
Вальс жанры арқылы танымдық белсенділікті арттыру; ән иірімдерін дәл есту, мелодиялық ерекшеліктерді сезіну және дұрыс орындау дағдысын дамыту.
Тәрбиелік
Музыка арқылы Отанды сүюге, рухани-адамгершілік құндылықтарға, еңбекқорлық пен өнерге жақын болуға тәрбиелеу.
Әдіс-тәсілдер мен ресурстар
Әдіс-тәсілдер
- Сұрақ-жауап, түсіндіру
- СТО технологиясы: «Алты телпек», топтастыру
- Өзін-өзі бағалау, топтық жұмыс
- Сергіту сәті, шығармашылық тапсырмалар
Көрнекілік және байланыс
Көрнекілік
Интерактивті тақта, тақырыптық слайдтар, бейнематериал, стикерлер.
Пәнаралық байланыс
Әдебиет, өнер, тарих, бейнелеу өнері, хореография.
Сабақ барысы
I. Қызығушылықты ояту
Оқушылар сыныпқа вальс әуенімен кіреді. Сабақтың алғашқы бөлігі — көңіл күйді үйлестіру және тақырыпқа бағыттау.
-
1) Әндетіп амандасу
Ырғақ арқылы ортақ көңіл күй қалыптастырылады.
-
2) Психологиялық тренинг
Мен мықтымын.
Мен әдемімін.
Мен өнерлімін.
Мен білімдімін.
Мен кез келген қиындықты жеңе аламын!
-
3) Тақырыпты болжау
Интерактивті тақтадан вальстің бірнеше түрінен үзінді көрсетіледі. Оқушылардан: «Бүгінгі сабақ қандай тақырыпқа арналады?» деген сұрақ қойылады.
-
4) Топқа бөліну
Сынып 6 топқа бөлінеді. Әр топтың алдында телпек (шляпа) қойылады — бұл «Алты телпек» әдісі бойынша жұмыс істеуге дайындық.
II. Мағынаны тану
Сабақ тақырыбы: «Қазақ вальсі». Жұмыс форматы — топтық талдау және тыңдалым.
Алдымен бейнематериалға назар аударамыз: Бибігүл Төлегенованың орындауындағы «Қазақ вальсі» әні тыңдалады.
Ақ телпек — дерек және мәлімет
- Вальс қалай пайда болды?
- Әннің жазылу тарихы мен тағдыры туралы не білеміз?
Сары телпек — жетістік және күшті тұстар
- Неліктен «Қазақ вальсі» сәтті шықты?
- Алғашқы орындаушысы кім?
Қара телпек — сын тұрғысынан қарау
- Әннің әлсіз тұстары бар ма?
- Бүгінгі жастар бұл ырғаққа билей ме? Неліктен?
Көк телпек — талдау және себеп
- «Не үшін?» және «Неге байланысты?» сұрақтарына жауап іздеу
- Музыка мен тарихи-мәдени контекст арасындағы байланысты анықтау
Жасыл телпек — шығармашылық
- Ән ырғағына вальс қимылдарын көрсетіп беру
- Қысқа шумақ/өлең құрастыру
Қызыл телпек — сезім және әсер
- Бүгінгі сабақтан қандай әсер алдыңыз?
- Би қимылдары ән ырғағымен үйлесті ме?
Музыка сауаты: ырғақ пен өлшем
Сұрақ
Вальс неше өлшемде орындалады?
Негізгі ұғым
Вальс көбіне 3/4 өлшемімен сипатталады.
Тапсырма
3/4 өлшемінің схемасын дәптерде көрсету.
Талқылау сұрақтары
- Вальсті қай кезде және қай жерде билейді?
- Вальс ырғағындағы қандай әндерді білеміз?
Практика
- Дауыс жаттығулары
- Ән орындау: Ш. Қалдаяқов — «Ана туралы жыр»
- Ән үйрету: Л. Хамиди — «Қазақ вальсі»
Білесің бе?
Шара Жиенқұлова (1912–1991)
Шара Жиенқұлова — қазақтың халық билерін жасап, сахна мәдениетіне енгізген әйгілі биші, Қазақстанның халық әртісі.
- Шығармашылық жолын Қазақ драма театрында актерліктен бастады.
- М. Әуезовтің «Еңлік-Кебек» және «Қарагөз» спектакльдерінде Еңлік пен Қарагөз рөлдерін сомдады.
- 1934 жылдан Қазақ опера және балет театрында еңбек етті.
- «Айман-Шолпан», «Қыз Жібек», «Жалбыр», «Ер Тарғын» операларына би қойды.
- 1938 жылы алғашқы ұлттық балет «Қалқаман–Мамырда» Мамыр партиясын орындады.
- «Амангелді» фильмінде Балым рөлін сомдады.
Өнерлер тоғысы: ән, би және сурет
Шараның биі көрерменнің ыстық ықыласына бөленіп, айдында қалқып жүзген аққудай әсер қалдырғаны айтылады. Осы әсерге тәнті болған қылқалам шебері Гүлфайрус Ысмайылова бишіге арнап «Қазақ вальсі» атты туындысын жазады.
Суретте күн сәулесімен шағылысқан алтын реңк басым: Шара мың бұрала билеп тұрған сәт бейнеленген. Суретші биді бір сәтке тоқтатқандай көрінгенімен, бишінің қол қимылы мен жарасымды көйлегі қозғалыстың жалғасып жатқанын сездіреді.
Осылайша Л. Хамидидің әні «Қазақ вальсі» ретінде кең танылып, ал бейнелеу өнерінде дәл осы атаумен ерекше, қайталанбас көркем туынды дүниеге келеді.
Қорытынды идея
«Қазақ вальсі» — тек ән ғана емес, ұлттық мәдениеттегі жанрлық ізденіс пен талғамның көрінісі. Әнді тыңдау, талдау, орындау және қимылмен сезіну арқылы оқушы музыка табиғатын тереңірек ұғынады, ал өнердің әр саласы бір-бірін толықтырып, тұтас әсер қалыптастырады.