Қазақша рефераттар

Сәуірбай Досханның орындауында Ақбаян әні

Тәрбие сағатының тақырыбы

«Әні тірі ағаның жаны тірі, аралап жүр қазақтың кең даласын»

Мақсаты

  • Білімділік: Сыр өңірінің тума таланты, өнер саңлағы Бексұлтан Байкенжеевтің өмір жолымен таныстыру, әндерін орындау арқылы ақын-сазгер өнерін насихаттау.
  • Дамытушылық: Оқушылардың ой-өрісін дамыту, әнге деген құштарлығын арттыру.
  • Тәрбиелік: Отанға, тілге және ән өнеріне деген құрметін күшейту.

Көрнекіліктер

  • Интерактивті тақта
  • Суреттер
  • Өлеңдер жинағы
  • Кітап көрмесі

Жоспар

  1. I Қысқа ғұмыр өнегесі
  2. II Ән қанатында
  3. III Әнші жайындағы жылы лебіздер
  4. IV Оқушылар шығармашылығы

Барысы

Мұғалімнің кіріспе сөзі

Алаштың анасы атанған Сыр бойы, соның ішінде ежелден өнерді қастерлеген, табиғатынан әнге әуез, жырға құмар Жаңақорған өңірі мәдениет пен әдебиетті, өнерді өрге бастырған дара тұлғаларға бай.

Солардың бірі — Республикаға еңбегі сіңген мәдениет қызметкері, композитор Бексұлтан Байкенжеев.

Ән жоқ жерде тірлік болуы мүмкін емес: ән адамды әлдилейді, тербетеді, ұйықтатады. Бексұлтан Байкенжеев те осындай құдіретті әуенімен халқын әлдилеген өнерлі жан.

Ендеше ән мен жырға толы Сыр өңірінің өнер саңлағы Бексұлтан Байкенжеевке арналған тәрбие сағатымызды бастауға рұқсат етіңіздер.

Жүргізушілердің ашылу сөзі

1-жүргізуші

Сәлеметсіздер ме, құрметті ұстаздар, қонақтар және ата-аналар! «Әні тірі ағаның жаны тірі, аралап жүр қазақтың кең даласын» атты тәрбие сағатымызды ашық деп жариялаймыз.

2-жүргізуші

Сыр өңірінің тума таланты — композитор, әнші Бексұлтан Байкенжеевтің туғанына 64 жыл толуына орай 8 «Ә» сыныбы дайындаған тәрбие сағатына қош келдіңіздер!

Ән — ұлт жанының үні

Данышпан қазақ қашанда жақсы әнді жан серігі санап, өнер атаулының ішіндегі ең асқақ шың ретінде бағалаған. Сол себепті ән мен жыр — адам бойындағы құдіреттің көрінісі.

«Құлақтан кіріп бойды алар,
Жақсы ән мен тәтті күй.
Көңілге түрлі ой салар,
Әнді сүйсең менше сүй».

— Абай

Сырдың ақ топырағына аунап, шөңгесі мен тікеніне аяғын тілгілеп өскен Бексұлтан ағамыз да ән мен жырды кем сүйген емес. Сондықтан болар, оның 80-нен астам әні бүгінде елдің ауыл кештерінде де, сахна төрінде де асқақ сезіммен орындалып келеді.

Өлең жолдары

Қарақат көз, алма мойын, ақ құба,
Ай боп туып, таң боп әлде атты ма?
Бірде әуен, бірде қыздың бейнесі,
Кімге барып қонар екен бақ мына?!

Мұғалім сөзі: «Ақбаян» әні туралы

Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі, жезтаңдай әнші жерлесіміз Мәдина Ералиева жұртшылыққа кеңінен танылуына «Ақбаян» әнінің ықпалы зор болғанын атап өткен.

Орындау

«Ақбаян» — Сәуірбай Досханның орындауында

Сөзі: Әбдімәлік Сыздықов

Сол бір кеште аялады тәтті арман,

Жан сырымды жая алмадым, Ақбаян.

Көк теңіздей буырқанған, толқыған

Жүрегіңнен сая таптым, Ақбаян, Ақбаян.

Жас жүрегім іздеп жалғыз өзіңді,

Еске аламын мөлдір қара көзіңді.

Көңілімнің аңсағаны өзіңсің,

Сөндірмеші сол сезімді, Ақбаян, Ақбаян.

І. Қысқа ғұмыр өнегесі

Әсем әуен бойыңа қуат, ойыңа нәр, түріңе әр береді — бұл өнердің күші. Ал осындай өнерді тудырған өнер иелерінің бірі — Бексұлтан Байкенжеев.

Бексұлтан ағамыз — ғұмыры қысқа болғанымен, өнер жолында өнімді еңбек етіп, соңында мәңгілік мұра қалдырған тұлға.

1-оқушы

Бексұлтан Байкенжеев 1949 жылы 7 қарашада Жаңақорған ауданы Қосүйеңкі елді мекенінде дүниеге келген. 1966 жылы аудандық №51 орта мектепті бітіргеннен кейін аудандық мәдениет бөлімінде автоклуб меңгерушісі болып қызмет атқарды.

2-оқушы

1968 жылы Қызылорда педагогикалық институтының музыка факультетіне түсіп, 1972 жылы бітіріп шықты. Сол жылдан бастап өмірінің соңғы күндеріне дейін аудан орталығындағы Әлшекей атындағы өнер мектебінің директоры қызметін атқарды.

2-жүргізуші

Бексұлтан Байкенжеевтің артында төрт ұл, бір қызы қалды. Бүгінде әкесінің өнерін жалғастырып жүрген екі ұлы бар. Үлкен ұлы Әбсұлтан Өтепбергенов Бексұлтан Байкенжеев атындағы шығармашылық өнер мектебін басқарып отыр.

3-оқушы

Бексұлтан Байкенжеев облыс орталығында ұйымдастырылған «Сыр сұлуы», «Нұргүл» ән-би ансамбльдерінің құрамында әнші ретінде өнер көрсетті. Болгария, Германия елдерінде, сондай-ақ Мәскеу, Кишинев, Нөкіс, Алматы, Жамбыл қалаларында болып, сахна төрінде шығармашылығын танытты.

ІІ. Ән қанатында

Бұл бөлімде Бексұлтан Байкенжеевтің әндері арқылы оның шығармашылық болмысы, әуен әлемі, халық жүрегіне жол тапқан сырлы сазы кеңірек таныстырылады.

  • Таңдаулы әндерден үзінділер орындау
  • Әндердің шығу тарихына шолу жасау
  • Ән әуезі мен мәтін мәнерін талдау

ІІІ. Әнші жайындағы жылы лебіздер

Бұл бөлімде өнерпаз туралы естеліктер, әріптестерінің пікірлері, сахнадағы серіктестерінің жүрекжарды лебіздері және оның өнерінің ел жадындағы орны айтылады.

Өнерлі тұлғаға берілген ең үлкен баға — халықтың ықыласы. Ән — ұрпақтан ұрпаққа жететін аманат, ал сол аманатты арқалаған сазгердің аты өнермен бірге жасайды.

ІV. Оқушылар шығармашылығы

Оқушылар өз әсерін өлең, эссе, сахналық көрініс, музыкалық орындау арқылы жеткізіп, Бексұлтан Байкенжеев мұрасының тәрбиелік мәнін ашады.

Эссе

Композитордың шығармашылығынан алған ой-толғам, ұлттық өнердің қадірі туралы жеке көзқарас.

Өлең оқу

Ән мен жырдың қасиеті, Сыр өңірінің рухы туралы көркем сөз.

Музыкалық орындау

Таңдаулы әндерден үзінді орындап, сахналық мәдениетті дамыту.