Сақ тайпаларының шығу тарихы
Қазақстан тарихы, 6-сынып Тақырып: Сақтардың тарихы, мекендеген жері, қоғамдық құрылысы
«Өзіңнің ұлтыңды танып алмасаң, сен басқа ұлттың кім екенін еш уақытта біле алмайсың».
Сабақтың мақсаты
- Қазақ халқының ата-тегі болған тайпалар мен ұлыстар туралы айта отырып, Орта Азияны мекендеген сақ тайпаларының шығу тегі мен қоныстанған өңірлері туралы толық түсінік беру.
- Оқушылардың белсенділігін арттырып, білімін жетілдіру.
- Оқушыларды отансүйгіштік рухта тәрбиелеу, мәдениетті әрі иманды азамат ретінде қалыптастыру.
Сабақтың түрі
Аралас
Әдісі
Интерактивті
Ресурстар
Карта, кескін карта, суреттер, нақыл сөздер, постер
Сабақтың барысы
Ұйымдастыру кезеңі
Психологиялық ахуал қалыптастыру: мұғалім оқушыларға сәттілік тілейді, оқушылар бір-біріне жылы лебіз айтады.
Өткен тақырыптарға шолу
- 1) Қазақстан тарихы неше бөліктен тұрады? — 4.
-
2)
Ежелгі Қазақстан 4 кезеңге бөлінеді:
- Тас дәуірі
- Мыс дәуірі
- Қола дәуірі
- Темір дәуірі
- 3) Адамзат металдан жасалған құралдарды игере бастаған кезең: энеолит (мысты-тас дәуірі).
- 4) «Темір дәуірі» деп аталу себебі: еңбек құралдарының темірден жасалуы.
-
5)
Темір дәуірінің негізгі ерекшеліктері:
- Шаруашылық құралдарының темірден жасалуы
- Ірі тайпалардың тайпалық одақтарға бірігуі
- Көшпелі мал шаруашылығы мен жыртпалы егіншіліктің қалыптасуы
- Алғашқы мемлекеттердің қалыптаса бастауы
Жаңа сабақтың жоспары
1-бөлім
Сақ тайпаларының шығу тарихы
Ежелгі деректер мен зерттеулер негізінде сақтардың қалыптасуы, дәуірі және тарихи орны.
2-бөлім
Тайпалық құрамы мен орналасуы
Қоныстанған аймақтар, көрші өркениеттермен байланыс және атаулардың әртүрлілігі.
Мұғалімнің бағыт-бағдары
Қазақ халқының ата-тегі болған тайпалар мен ұлыстардың ішінде ежелгі деректерде аты жиі кездесетіндері: сақ, үйсін, қаңлы, сармат, ғұн.
Қазақ тарихын зерттеген ғалымдардың бір бөлігі қазақ халқының арғы тегі ерте заманда Орта Азияны мекендеген сақ тайпаларымен сабақтас екенін айтады. Сақтар шамамен б.з.б. I мыңжылдықта өмір сүрген.
Кейбір зерттеушілер «қазақ» сөзінің төркінін «қас» және «сақ» деген екі құрамнан іздеп, қазақтар түркі және моңғол тектес тайпалардың негізінде қалыптасқан ежелгі халық деген болжам айтады.
Сақтардың әр халықтағы атауы
-
Гректер
Азиялық скифтер
-
Парсылар
Құдіретті еркектер
-
Ирандықтар
Жүйрік атты турлар
Мәліметтер парсы патшалары Дарий мен Ксеркстің жарлықтарынан, Иранның көне кітабы «Авестадан», сондай-ақ грек тарихшылары Геродот, Страбон, Птоломей еңбектерінен алынған.
Сабақтағы жұмыс түрлері
Дайын мәліметті таныстыру
Оқушылар алдын ала дайындаған деректерін ортаға салып, сұрақтарға жауап береді.
«Суреттер сөйлейді»
Негізгі тұлғалар мен нышандар: Алтын адам, Шырақ, Томирис.
Картамен жұмыс
Сақтардың мекендеген аймақтарын карта және кескін карта арқылы белгілеу.
Оқулықпен жұмыс және топтық тапсырма
Оқулық бойынша: «Сақ қоғамы» (55–56-беттер). Топпен талқылап, кластер құрастыру және қорғау.
Сабақты бекіту
Эпиграфты түсіндіру
«Өзіңнің ұлтыңды танып алмасаң, сен басқа ұлттың кім екенін еш уақытта біле алмайсың» деген ойды әр оқушы өз көзқарасы арқылы талдайды.
Сарапшы әдісі (карточкалық сұрақтар)
1-оқушы
- •Сақтар қандай тайпа?
- •Олардың Қазақстанда өмір сүрген уақыты қандай?
2-оқушы
- •Сақтар туралы деректер қайдан алынған?
- •Алтын адам туралы не білесің?
3-оқушы
- •Ирандықтар сақтарды қалай атаған?
- •Томирис туралы не білесіңдер?
4-оқушы
- •«Авеста» қандай кітап?
- •Шошақ бөрікті сақтар Қазақстанның қай өңірін мекендеген?
Сарапшы жауаптарды жинақтап, қорытынды талдау жасайды.
Сабақты қорыту
Ежелгі грек тарихшылары сақтарды батыр, жауынгер, дұшпанына қатал, досына адал халық ретінде сипаттайды. Олар қастасқан жауын аямаған, ерлік көрсеткен сарбаздарды жоғары құрметтеген.
Бағалау және үй тапсырмасы
Бағалау
Оқушылардың белсенділігі, топтық жұмысқа қатысуы және жауаптарының толықтығы бойынша бағаланады.
Үй тапсырмасы
«Сақтардың тарихы, мекендеген жері, қоғамдық құрылысы» тақырыбын қайталау және қысқаша конспект дайындау.