Бала кезінде Мұхтарды Шоңқа деп атайтынбыз
Сабақтың тақырыбы
Мұхтар Әуезовтің «Қараш-Қараш оқиғасы» хикаяты.
Сабақтың мақсаты
1) Білімділік
М. Әуезовтің өмірі мен әлемдік әдебиетке қосқан үлесін таныту. Хикаяттағы тарихи тұлға арқылы оқушыларды шындықты тануға жетелеу. Мағжан Жұмабаев пен Шерхан Мұртаза шығармаларымен байланыстыра отырып, кейіпкерлерге мінездеме бергізу.
2) Дамытушылық
Оқушыларды өткен тарихқа үңілдіру, көркем шығармаға қызығушылығын арттыру, туған өлке тарихын сөз ету.
3) Тәрбиелік мәні
Оқушылардың туған еліне, халқына, Отанына сүйіспеншілік сезімін ояту; адамгершілікке, адалдыққа баулу.
Сабақтың сипаты
Сабақтың түрі
Іздену сабағы, аралас сабақ.
Сабақтың типі
Жаңа білімді меңгерту.
Көрнекілігі
Интерактивті тақта, бүктеме, нақыл сөздер, карта.
Пәнаралық байланыс
Қазақ тілі, география, тарих.
Технология
Сатылай кешенді талдау технологиясы.
Сабақтың барысы
-
1) Ұйымдастыру
Сабаққа дайындық, сыныптың назарын шоғырландыру, жұмыс мақсатын айқындау.
-
2) Оқушылардың назарын жаңа сабаққа аудару
Әлем тәнті болды «Абай жолына»,
Біз қараймыз жүріп өткен жолына.
Дана Мұхтар, дара Мұхтар бүгінде,
Табылар әр қазақтың үйінде.Осы ой арқылы ел баласы бола білген Мұхтар Әуезовтің өмірі мен шығармашылығына назар аударамыз. -
3) Жаңа сабақ
Сырттай саяхат: жазушының туған жері
Бүгін біз Мұхтар Әуезовтің туып-өскен өңіріне ойша саяхат жасаймыз: Абай ауданы, Бөрілі ауылы, Аяққорған қыстағы. Осы шаңырақта жазушы дүниеге келген. Сондай-ақ әкесі Омарханның бейіті де осы өңірде орналасқан.
Алдыңғы білімді белсендіру: сұрақ-жауап
Сұрақ:
Осы уақытқа дейін жазушының қандай шығармаларымен таныстыңдар?
Мысалы жауаптар: «Әжемнің әңгімесі», «Көксерек», «Біржан сал ауылында» әңгімелері.
Сұрақ:
Әуезов шығармалары негізінде түсірілген қандай фильмдерді көрдіңдер?
Мысалы жауаптар: «Көксерек», «Асуда атылған оқ».
Зерттеу жұмысы: топтарға бөлу
Жазушының өмірі мен шығармашылығын зерттеу үшін оқушылар «Әдебиетшілер», «Зерттеушілер», «Тарихшылар» топтарына бөлінеді. Әр топқа зерттеу тапсырмалары ұсынылады.
Талдау жоспары
1-блок
- Болашақ ұлы жазушының есімінің қойылу тарихы
- Ата үмітін ақтау
2-блок
- Хикаяттың жазылу себебі
- Киноүзінді
- Проблемалық сұрақ
Әдебиетшілер баяндамасы: есімінің қойылу тарихы
Мұхтар Омарханұлы Әуезов 1897 жылғы 28 қыркүйекте Абай ауданындағы Бөрілі қыстағына жақын Аяққорған өңірінде дүниеге келген.
Түркі, араб-парсы әдебиеттерінен хабардар Әуез ата «мұхтар» сөзінің «азат, білімді, таңдаулы» деген мағына беретінін көңіліне түйіп, сүйікті келіні Нұржамалдан туған немересіне Мұхтар деп ат қояды.
Кішкентай Мұхтар атасы Әуез бен әжесі Дінәсілдің қолында тәрбиеленеді. Әуез қарт ұлы ақын Абайдың адал досы болған. Сол кезеңде сауатты адамдар аз, кітап тапшы еді. Осындай жағдайда ол Абай өлеңдерін көшіртіп, түптетіп алып, оны оқулық орнына пайдаланып, балаларын араб әрпімен хат танытады. Ұстаздық әдісінің өзегі — Абай өлеңдерін бірінен соң бірін жаттату.
Бір күні Әуез атаның алдына 5–6 жасар кең маңдайлы, бұйра шашты бала Мұхтар да шәкірт болып тізе бүгеді. Мұхтардың бала кезіндегі сүйікті ойындарының бірі — әйзік.
Естелік
Мұхтардың ағасы Ахмет Әуезовтің айтуынша, ауыл балалары арасында әйзік ойыны Мұхтар мен Шоңқаға қиынға соққан. Бала кезінде Мұхтарды Шоңқа деп атаған, себебі сақаны шиырып ата алмай, ойын тәртібін жиі бұзған. Сол себепті олар көбіне асықтан ұтылып қалатын. Мұндайда Шоңқа өзімен теңдес балалардан жеңілгеніне намыстанып, жылап жіберетін кездері де болған.
Келесі қадам
Осы деректерді негізге алып, «Қараш-Қараш оқиғасы» хикаятының жазылу себептерін, кейіпкерлер жүйесін және көтерген мәселелерін топтық талдау арқылы тереңдетуге болады. Киноүзінді көрсетіліп, проблемалық сұрақтар арқылы пікірталас ұйымдастырылады.