Оқушы білімінің өлшеуіштері - білімнің беріктігі, толықтығы және жүйелілігі
Оқушылардың үлгермеу себептері
Оқу әрекетін ұйымдастырудың нәтижесі оқушының білім деңгейімен анықталады. Қазіргі таңда мемлекеттік стандарттың орындалуын талап ету — бірінші кезектегі міндеттердің бірі. Оқушы білімін бағалаудың негізгі өлшемдері: білімнің беріктігі, толықтығы және жүйелілігі.
Оқу үдерісі дұрыс ұйымдастырылғанның өзінде де нашар оқитын, үлгерімі төмен оқушылар кездеседі. Бұл құбылыс әртүрлі себептерге байланысты: бір сыныпта бірдей жағдайда оқитын оқушылардың үлгерімі бірдей болмауы көбіне олардың жеке психологиялық ерекшеліктерімен түсіндіріледі. Кейбірі материалды тез меңгерсе, енді бірі баяу қабылдап, түсінбей қалуы мүмкін.
Үлгерімнің төмендеуіне әсер ететін негізгі факторлар
- Жеке қабылдау қарқыны: бір оқушы тез түсінеді, екіншісі баяу меңгереді.
- Денсаулық жағдайы: әлсіздік, жасырын аурулар, шаршағыштық оқу нәтижесіне тікелей ықпал етеді.
- Ынтаның төмендеуі: нәтижесіз оқу қызығушылықты әлсіретіп, өзін-өзі бағалауға соққы береді.
- Сәтсіздік тәжірибесінің жиналуы: қайталанған қиындық балада «менің қолымнан келмейді» деген тұрақты сенім қалыптастырады.
Денсаулық — үлгерімнің жасырын өзегі
Оқушылардың артта қалуының және сабақта да, үйде де тұрақты жұмыс істей алмауының себептерінің бірі — денсаулықтарының нашарлығы. Уақыт өте келе баланың рухани өмірі, дамуы, ойлау қабілеті, зейіні, еңбекке төзімділігі мен дене күшінің өзара байланысы айқын байқалады.
Сырттай сау көрінетін балалар
Кейбір балалардың өңі жайнап тұрғанымен, тереңірек көңіл бөлгенде жасырын кеселдер анықталуы мүмкін. Мұндай жағдайлар көбіне оқу жүктемесі артып, әр минут ой еңбегін талап ететін тапсырмалармен толтырылған сәтте байқалады.
Шектен тыс қарқынның салдары
Әдеттен тыс ой еңбегі кейбір балаларда шамадан тыс қимылға, мазасыздыққа әкеледі; көздері солғындап, көзқарасы бұлдырап, қимылы әлсірейді. Мұндай қарқын тіпті сау балалардың өзіне де ауыр тиюі мүмкін.
Оқу — механикалық үдеріс емес, адамдық қатынас
Бала табиғатынан білуге құмар, ал мектеп табалдырығын алғаш аттағанда оның жанарынан білімге деген ынта байқалады. Сондықтан оқу — білімді механикалық түрде «беріп қою» емес, адамдық өзара қатынастарға негізделген күрделі үдеріс. Оқушы — алдымен адам, содан кейін еңбеккер.
Оқушы еңбегінің нәтижесін көргенде ғана жетістікке ұмтылады. Ал нәтижесіз оқу білімге деген ынтаны біртіндеп жояды. Мұндай жағдайда бала күн сайын өз еңбегі туралы жағымсыз пікір естуі мүмкін; уақыт өте келе ол еңбектегі сипаттаманы өзінің тұлғалық сипаты ретінде қабылдап, «мен де жаманмын» деген сенімге бекінеді.
Намыс, нәзіктік және сәтсіздіктің ізі
Ішкі тірек — адамдық намыс
Баланың жан дүниесінде ерекше жасырын орын бар: ол — адамдық намыс. Бұл сезім нәзік әрі сезімтал; оны оңай жаралап алуға да, немқұрайдылыққа айналдырып алуға да болады.
Бастауыш кезеңнің маңызы
Әсіресе оқу жолының алғашқы сатысында, бастауышта бұл мәселе өте өзекті: бала әлі қиындықты жеңудің тәсілдерін толық меңгермейді, сондықтан сәтсіздік оған ауыр тиеді.
Қайталанған сәтсіздік
Бір сәтсіздіктен кейін екіншісі келсе, бала ұзақ уақыт күйзелуі мүмкін. Жан дүниесі жараланып, біртіндеп «бәрібір» деген күйге түседі — бұл оқу мотивациясының үзілуіне әкеледі.