Қазақша рефераттар

Сабақтың тақырыбы. Жаңа сабақ түсіндіру

Сабақтың тақырыбы: Қозғау белгілері

Бұл сабақта қозғау белгілерінің (диез, бемоль, бекар) маңызы мен қызметі түсіндіріліп, оларды тоналдылық құруда қолдану жолдары зерттеу тәсілі арқылы меңгертіледі.

Сабақтың мақсаты

  • Білімділік: қозғау белгілерінің маңызы мен атқаратын міндетін меңгерту, музыкалық сауаттылықты арттыру.
  • Тәрбиелік: әнге қызығушылықты арттыру, эстетикалық тәрбие беру.
  • Дамытушылық: өздігінен іздену арқылы әрбір тоналдылықта жазылған ладты анықтай білу дағдысын дамыту.

Сабақтың сипаттамасы

Типі
Жаңа материалды меңгерту
Түрі
Зерттеу сабағы
Әдістері
Түсіндіру, салыстыру, көрнекілік
Көрнекілігі
Плакат, аккордеон, баян, кеспе қағаздар

Пәнаралық байланыс

Математика (құрылым, реттілік), қазақ әдебиеті (мәтін, образ), бейнелеу өнері (көркем бейнелеу).

Негізгі идея: дыбыстардың өзара қатынасы арқылы музыкалық жүйе құрылады, ал тоналдылықты дәл беру үшін қозғау белгілері қолданылады.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Сабақтың мақсаты мен күтілетін нәтижелер түсіндіріледі.

II. Үй тапсырмасын тексеру

«Ой толғау» және «шақыру» бағыты бойынша сұрақ-жауап ұйымдастырылады.

III. Жаңа сабақ (зерттеу арқылы түсіндіру)

Негізгі ұғымдар

  • Кез келген әуенде негізгі дыбыс болады.
  • Дыбыстардың бір-бірімен арақатынасы музыкалық жүйе деп аталады.
  • Әуеннің басы мен соңында айқын сезілетін тірек дыбыстар жүйесі негізгі топ ретінде танылады.
  • Негізгі топқа сүйеніп құрылған дыбыс қатары лад деп аталады.

Лад түрлері

Музыкалық ладтың негізгі екі түрі бар: мажор және минор. Мажор атауы латын тіліндегі «қатаң, күшті» ұғымымен байланыстырылады. Мажор тоналдылығындағы шығармалар көбіне жарқын, ашық естіледі.

Гамма дегеніміз не?

Бір дыбыстан келесі аттас дыбысқа дейін биіктігі бойынша ретімен тізбектеліп құрылған дыбыс қатары гамма деп аталады.

До мажор гаммасының құрылымы

Мысал ретінде до нотасынан басталатын до мажор гаммасын алайық. До мажор гаммасы келесі заңдылықпен құрылады:

Тон – тон – жарты тон – тон – тон – тон – жарты тон

Ескерту: бұл арақатынас сақталуы үшін басқа мажор гаммаларында қозғау белгілері жиі қажет болады.

Қозғау белгілері

Музыкалық дыбыстарды жарты тонға жоғарылату немесе төмендету үшін арнайы белгілер қолданылады. Олар қозғау белгілері деп аталады.

Диез

Дыбысты жарты тонға жоғарылатады.

Бемоль

Дыбысты жарты тонға төмендетеді.

Бекар

Диез бен бемольдің әсерін жояды.

Жазылу тәртібі

  • Қозғау белгілерін қайта-қайта қайталамас үшін олар көбіне кілттен кейін, жол басында (тоналдық белгілері ретінде) жазылады.
  • Нота ішінде белгілі бір дыбыстағы өзгерісті тоқтату үшін бекар белгісі сол нотаның қасына қойылады.

Ре мажор мысалы

Ре мажорда фа мен до дыбыстары жарты тонға жоғарылатылады, яғни кілттен кейін тоналдық белгісі ретінде екі диез жазылады.

Фа мажор мысалы

Фа мажорда III және IV басқыштар арасындағы арақатынас тұрақты сақталуы үшін IV басқыш (си) жарты тонға төмендетіледі, яғни бір бемоль қолданылады.

Қорытынды: қозғау белгілері дыбысты жарты тонға жоғарылату немесе төмендету үшін ғана емес, кез келген тоналдылықта мажор мен минор дыбыс қатарын дұрыс құрып, музыкалық жүйені нақтылау үшін қажет.

IV. Бекіту

С. Қалиевтің сөзіне жазылған Ә. Бейсеуовтің «Біз шадыман баламыз» әнін үйрену. Әннің қай тоналдылықта жазылғанын анықтау.

V. Қорытынды

Тақырыпты қорытындылау үшін Венн диаграммасы әдісі қолданылады (мажор мен минорды, сондай-ақ диез бен бемольдің қызметін салыстыру).

VI. Бағалау

Оқушылардың белсенділігі, тапсырманы орындауы және тоналдылықты анықтау дәлдігі бойынша бағаланады.

VII. Үй тапсырмасы

  • «Біз шадыман баламыз» әнін жаттау.
  • Мәтін бойынша сурет салу.
  • Си мажор гаммасын құру.