Сөйлемге қандай мағына беріп тұрғанын байқау
Қыстырма сөздер
Бұл сабақ қыстырма сөздер туралы түсінікті қалыптастыруға арналған: олардың мағынасына қарай бөлінуін және қыстырма сөздері бар сөйлемдерде тыныс белгілерінің қойылуын меңгерту көзделеді.
Білімділік мақсаты
Қыстырма сөз ұғымын түсіндіру, мағынасына қарай түрлерін ажырату, сөйлемде тыныс белгілерін дұрыс қою.
Дамытушылық мақсаты
Жаттығу арқылы шығармашылық ойлауды, өз бетімен жұмыс істеуді, ойды дәлелдеп айту дағдысын дамыту.
Тәрбиелік мақсаты
Сауаттылыққа, ынтымақтастық пен ізденіске, жауапкершілікке баулу.
Сабақтың сипаттамасы
- Сабақ типі:
- жаңа сабақ
- Түрі:
- дәстүрлі
- Әдіс-тәсілдері:
- түсіндіру, талдау, жинақтау, сұрақ-жауап
- Көрнекіліктер:
- интерактивті тақта, слайдтар, сөзжұмбақ, ребус, тірек сызбалар
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылардың зейінін сабаққа шоғырландыру.
- Психологиялық ахуал қалыптастыру.
Қазақ тілім — өз тілім, ана тілім,
Абай, Мұхтар сөйлеген дана тілім.
Қастерлейді ұлы-қызым мәңгі сені,
Балалығым, бақытым — қазақ тілім.
Сыныппен әңгіме: еліміздегі маңызды мерекелер мен іс-шаралар туралы сұрақтар қойылады (мысалы, Тәуелсіздіктің мерейтойы). Тәуелсіздікке жету жолындағы мақсаттар және халыққа жолдауды жариялаған тұлға туралы пікірлесу ұйымдастырылады.
Сабақтың түйіні: «Елдің болашағы — білімді ұрпақ». Оқушылар білімдерімен ел дамуына үлес қосуға ынталандырылады.
II. Үй тапсырмасын тексеру
57-жаттығу: бірыңғай мүшелерді табу және қандай жағдайда үтір қойылатынын байқау.
Қосымша сұрақ: бірыңғай мүшелер шылаулар арқылы байланысқанда үтір не себепті кей жағдайда қойылмайды (немесе қойылады)?
Бірыңғай мүшелер туралы еске түсіру
- Барлығы бір сұраққа жауап береді.
- Сөйлемде бір ғана мүшенің қызметін атқарады.
- Көбіне бір сөз табынан болады.
III. Жаңа сабақты меңгертуге дайындық
1) Ребус шешу: қар, шаңғы, сағат, тырма суреттері арқылы «Қыстырма» сөзі шығарылады.
2) Мәтінмен жұмыс (59-жаттығу): қарамен жазылған сөздерге назар аударып, олардың сөйлемге қандай реңк беріп тұрғанын талдау. Сол сөздерді алып тастап оқып көру арқылы байқау жүргізіледі.
Ереже (ой тұжырым)
Сөйлемде сөйлеушінің айтылған ойға қалай қарайтынын білдіретін, бірақ өздері сөйлем мүшесі болмайтын сөздер бар. Мұндай сөздер қыстырма сөздер деп аталады.
Дәптермен жұмыс (көркем жазу)
Көп білім алу үшін, әрине, көп оқу керек.
IV. Өз бетімен жұмыс
60-жаттығу: қыстырма сөздердің астын сызып, сөйлемге үстеп тұрған мағынасын сызба көмегімен түсіндіру (интерактивті тақтамен).
V. Сергіту сәті
Қасиетті жердің, егеменді елдің
Біз — шыныққан шымыр ұланы.
Самғай биік ұшқан, ғарыш төрін құшқан
Құрыш қанат қайсар ұланы.
Сергіп алған соң, оқушылар қайсарлықтарын білімдерімен дәлелдейді.
VI. Тәуелсіздік тағылымдары және қыстырма сөздердің тыныс белгілері
61-жаттығу: қыстырма сөздерді табу, олардың сөйлемнің қай жерінде келіп тұрғанын анықтау және тыныс белгісінің қойылуына тұжырым жасау.
Сөйлем басында
Қыстырма сөзден кейін үтір қойылады.
Сөйлем ортасында
Екі жағынан үтір қойылады.
Сөйлем соңында
Үтір қыстырма сөздің алдында қойылады.
Ескерту: қыстырма сөздер көбіне ерекше интонациямен айтылады.
Жылдар сыр шертеді
-
1991 ж. — Ел Президенті сайланды, Қазақстан тәуелсіз мемлекет ретінде жарияланды.
-
1992 ж. — Жаңа мемлекеттік рәміздер бекітілді.
-
1993 ж. — Ұлттық валюта — теңге енгізілді.
-
1994 ж. — Ата заң қабылданды.
-
1995 ж. — Ел астанасы Алматыдан Астанаға көшірілді.
-
1996 ж. — Жаңа астананың ресми тұсаукесері өтті.
-
2006 ж. — Мемлекеттік Әнұран қабылданды.
VII. Тақтамен жұмыс
62-жаттығу: сөйлемдерді тиісті тыныс белгілерін қойып, көшіріп жазу.
Талап: ойды дәлелдеп айтуға үйрену.
VIII. Қорытындылау
Жаңа білімді бекіту үшін сөзжұмбақ шешіледі.
IX. Бекіту: қыстырма сөздің негізгі белгілері
Қыстырма сөздер сөйлемде:
- сөйлеушінің айтылған ойға көзқарасын білдіреді;
- сөйлем мүшесі болмайды;
- сұраққа жауап бермейді;
- ойды нақтылап, түрлі реңк үстейді.