Болашақ ұрпақтың танымдылық белсенділігін дамыту ақыл - ой тәрбиесінің бip міндеті ретінде күш бүгінге дейін күн тәртібінен түспей келеді
5–6 жастағы балалардың сөйлеу тілін ойын арқылы дамыту және сыни тұрғыдан ойлау технологиясы бойынша құзыреттілікті қалыптастыру — мектепке дейінгі білім берудегі маңызды міндеттердің бірі.
Танымдық белсенділік — ақыл-ой тәрбиесінің өзегі
Болашақ ұрпақтың танымдық белсенділігін дамыту ақыл-ой тәрбиесінің басты бағыттарының бірі ретінде өзектілігін жойған емес. Бұл аспект баланың ойлау операцияларының, танымдық үдерістерінің және қабілеттерінің дамуына тікелей байланысты.
6–7 жастағы баланы дамытудағы шешуші факторлар
6–7 жастағы баланы оқу-тәрбие үдерісінде дамытудың басты шарты — баланың өздігінен әрекет етуі және танымдық белсенділігі. Ғалымдар С. Л. Рубинштейн, Д. П. Годовикова, Т. А. Куликова, А. И. Сорокинаның еңбектерінде 6–7 жастағы балалардың:
- білуге құштарлығы;
- танымдық қызығушылығы;
- коммуникативтік сұрақтары мен түрткісі
танымдық белсенділіктің көрсеткіштері ретінде қарастырылатыны айтылады.
Танымдық белсенділіктің деңгейлері
А. П. Усова «Балабақшадағы оқыту» еңбегінде мектепке дейінгі балалардың оқу әрекетіндегі танымдық белсенділігін үш деңгейге бөліп қарастырады және осы теорияны практикада басшылыққа алуды ұсынады.
Педагогтің рөлі және кәсіби жауапкершілік
6–7 жастағы балалардың танымдық белсенділігін дамыту балабақша педагогтерінің ұйымдастыру шеберлігіне тікелей байланысты. Сондықтан бүгінгі күні тәрбиеші-педагог мамандарын даярлауда тек теориялық біліммен шектелмей, кәсіби іс-әрекеттің ғылыми негіздерін практикада қолдану, практикалық біліктілік пен дағдыны қалыптастыруға ерекше көңіл бөлінеді.
Ең басты талап
Баланың бақыты мен тағдырына жауапкершілікпен қарап, оның дене, физиологиялық және психологиялық даму заңдылықтарын түсіну — тәрбиеші үшін негізгі кәсіби талап.
Балабақша педагогі өзін «тек тәрбиешімін» деп шектемей, жалпы мәдениетін, кәсіби біліктілігі мен даярлығын жүйелі түрде жетілдіруі қажет.
Мектепалды жастағы баланың психологиялық ерекшеліктері
6–7 жастағы балаларда қоршаған ортаны танып-білуге деген қызығушылық басым болады. Бұл кезеңде баланың өзіндік ішкі позициясы қалыптасып, екі негізгі қажеттілігі айқындалады: өзіндік дамуға ұмтылу және белгілі бір әлеуметтік қатынасқа түсу қажеттілігі.
Танымның табиғи кеңістіктері
Бала айналадағы әлемді ойын, еңбек, серуен және сабақ барысында педагог-тәрбиешімен, ересектермен, құрдастарымен қарым-қатынас арқылы танып біледі.
Қадағалауды қажет ететін үдерістер
Тәрбиеші баланың мінез-құлқын, сана-сезімінің жетілу деңгейін және таным үдерістерінің дұрыс бағытта қалыптасуын үнемі бақылап, қолдап отыруы тиіс.
- түйсік
- қабылдау
- ес
- ойлау
- сөйлеу
- зейін
Осы ерекшеліктерді ескере отырып, оқу-тәрбие үдерісін мақсатты түрде ұйымдастыру қажет. Тәрбиеші-педагог — мектепалды жастағы балалардың танымдық белсенділігін қалыптастыратын, олардың мүмкіндігін ашатын негізгі тұлға.
Қазіргі үрдіс және қорытынды
Қазіргі таңда мектеп оқушыларының танымдық белсенділігін арттыру мәселесі жоғары деңгейде шешіліп, оқытудың жаңа технологиялары енгізілуде және олардың сапалы нәтижелері байқалып отыр. Осы тәжірибені мектепке дейінгі кезеңде де жүйелі қолдану — 5–6 жастағы балалардың ойын арқылы сөйлеу тілін дамытуға және сыни тұрғыдан ойлау технологиясы бойынша құзыреттілігін қалыптастыруға берік негіз болады.