Қазақша рефераттар

Биік тау

Сабақтың барысы

Бұл сабақ табиғатты танып-білуге арналған «саяхат» форматына құрылған: оқушылар алдыңғы білімін еске түсіріп, картадан негізгі белгілерді анықтап, таулар туралы жаңа түсініктерді өмірлік мысалдармен бекітеді.

I. Ұйымдастыру кезеңі

Табиғат суреттері арқылы сабаққа психологиялық дайындық жасалады. Әр оқушы табиғат туралы қысқаша ой бөліседі.

Тақырыпқа кіріспе ұрандары

  • Табиғаттың кереметі.
  • Табиғатты аялайық, қорғайық.
  • Таза ауа мен мөлдір су — ортақ байлығымыз.
  • «Неткен сұлу, неткен көркем — осы менің туған өлкем!»

II. Үй тапсырмасын тексеру

Алдыңғы тақырып — жер бедерінің жазыққа қатысты түрлері: жазық, төбе, жыра. Оқушылар сұрақтар арқылы негізгі ұғымдарды нақтылайды.

Қайталау сұрақтары

  • Жазық деп нені айтамыз?
  • Жыра қалай пайда болады?
  • Жыраның сайдан айырмашылығы қандай?

Негізгі түйін

Жазық жерлер шаруашылыққа қолайлы: елді мекендер салынады, егін егіледі, жолдар жүргізіледі.

Картадағы түстер нені білдіреді?

  • Жасыл — ойпатты жазықтар
  • Сарғыш — қыратты жазықтар
  • Қоңыр — таулар

III. Жаңа сабақ: Таулар

Жер бетінің ерекше биік бөліктері тау деп аталады. Таулар биіктігіне қарай шартты түрде биік және аласа таулар болып бөлінеді.

Таудың төбе мен қыраттан айырмашылығы

  • Тау — жер бедерінің ең биік әрі айқын көтеріңкі пішіндерінің бірі.
  • Төбе — биіктігі төмендеу, жеке-дара көтеріңкі жер.
  • Қырат — біршама көтеріңкі, кең аумақты алып жатқан жазықтау өңір.

Аласа таулар туралы

Аласа тауларда көбіне қар мен мұз тұрақты жатпайды. Қазақстанда аласа таулар Сарыарқа өңірінде көп кездеседі.

IV. Зерттеу деректерімен танысу

Оқушылар нақты мысалдар арқылы таулардың табиғи ерекшеліктерін сипаттауды үйренеді: өлшемдерін салыстырады, биіктігін оқиды және жергілікті табиғатқа тән құбылыстарды талдайды.

Қарқаралы өңірі

Қарқаралының тау сілемдері әсем табиғи ерекшеліктерімен көпшілікті қызықтырады. Қарқаралы — облыстың оңтүстік-шығысындағы тау атауы.

Ұзындығы
40 км
Ені
20–25 км
Ең биік нүктесі
1338 м

Өлшемдерді түрлендіру (есептеу дағдысы)

  • 40 км = 40 000 м
  • 25 км = 25 000 м
  • 1338 м = 133 800 см

Алатау

Алатауда қар тұрақты жатады. Бұл — Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы тау жүйесі.

Негізгі сипаттамалар

  • Биіктігі шамамен 3500–4000 м.
  • Шығыс пен батысқа қарай біртіндеп аласа таулармен жалғасады.
  • Табиғаты ерекше: жиі қатты жел соғады.
  • Бұлақтар, сарқырамалар, мөлдір көлдер, ағысы жылдам өзендер кездеседі.

V. Оқулықпен жұмыс

Мәтінді тізбектеп оқи отырып, оқушылар таулардың құрамын және белгілі орындар арқылы тақырыпты нақтылайды.

Тау жыныстары

Таулар тығыз әрі қатты тау жыныстарынан тұрады.

Гранит Әктас Құмтас

Медеу және Шымбұлақ

Кіші Алматы шатқалында Медеу мұз айдыны және жоғарырақта Шымбұлақ тау шаңғысы курорты орналасқан.

Азиада–2011: спорт және инфрақұрылым

Медеу спорт кешенінің мұз айдыны әлемге әйгілі. Мұнда коньки тебуден халықаралық жарыстар өтіп тұрады. Азиада–2011 қарсаңында Медеу мұз айдыны мен Шымбұлақ орталығы жаңғыртылды.

Жалпы медаль

70

Алтын

32

Күміс / Қола

21 / 17

Бұл ойындар Қазақстан үшін маңызды оқиға болып, елдің спорттағы жетістігін әлемге танытты.

VI. Сергіту сәті және ой қозғау

Сергіту

Ақындардың таулар туралы жыр жолдарынан үзінділер айту арқылы сергіту сәті ұйымдастырылады.

Ой қозғау

«Таулар туралы мен не білемін?» тақырыбында қысқаша пікірлесу. Негізгі мысал ретінде Алатау алынады.

Таулардың пайдасы

  1. 1Тау — демалып, қыдырып тынығуға қолайлы орын.
  2. 2Жайлауда мал жайылады.
  3. 3Шипажайлар орналасады: Көкшетау, Баянауыл, Қарқаралы.
  4. 4Тау етегінде егін егіледі, жеміс бағы мен бақша өсіріледі.
  5. 5Спорт пен туризм дамиды (Медеу, Шымбұлақ).

VII. Сабақты бекіту (тест)

1) Жазықтар бөлінеді:

  • A) Таулы және қыратты
  • B) Тегіс және төбелі
  • C) Гүлді және орманды

2) Бетінде төбе көп кездесетін жазық қалай аталады?

  • A) Таулы жазық
  • B) Төбелі жазық
  • C) Гүлді жазық

3) Тау неден түзіледі?

  • A) Топырақтан
  • B) Судан
  • C) Граниттен

4) Қазақстанның таулары:

  • A) Тянь-Шань
  • B) Памир
  • C) Қарқаралы таулары

VIII. Үй тапсырмасы

  • «Таулар» тақырыбы бойынша мәтінді түсініп оқу, мазмұнын айту.
  • Таулар туралы қосымша деректер жинау.
  • Таулардың суретін салу.

IX. Бағалау

Оқушылардың сабаққа қатысу белсенділігі, карта және мәтінмен жұмыс істеуі, зерттеу деректерін түсіндіруі және тест тапсырмаларын орындауы негізінде бағаланады.