1930 жылдардағы аштық, шаруалар. Сабақтың көрнекілігі
Сабақтың тақырыбы: 1931–1933 жылдардағы ашаршылық
Бұл сабақ 1931–1933 жылдардағы ашаршылықтың себептері мен салдарын, сондай-ақ жаппай ұжымдастыру саясатына қарсы шаруалар қозғалысын тарихи деректер негізінде түсіндіруге бағытталған.
Сабақтың мақсаты
- Білімділік: шаруалардың жаппай ұжымдастыруға қарсылығын, Созақ, Жетісу, Маңғыстау өңірлеріндегі көтерілістердің барысын талдау; ашаршылық кезеңіндегі ащы шындықты дерек арқылы көрсету.
- Дамытушылық: дереккөздермен, кесте мен сызбалармен жұмыс істеу арқылы сабақ мазмұнын ашу дағдыларын қалыптастыру; жастарға елдің саяси өмірін дұрыс бағамдауға бағыт беру.
- Тәрбиелік: Отан тарихына сүйіспеншілік пен ұлтжандылық сезімін ояту.
Сабақтың түрі
Ашық сабақ.
Сабақтың әдістері
- Интерактивті тақтамен жұмыс
- Баяндау
- Сұрақ-жауап
- Салыстыру
- Картамен жұмыс
Көрнекіліктер мен ресурстар
Сабақтың құрылымы
- 1 Ұйымдастыру: амандасу, сыныпты түгелдеу, назарды сабаққа аудару.
- 2 Үй тапсырмасы: өткен материалды қайталау және талқылау.
- 3 Жаңа сабақ: ашаршылық және ұжымдастыруға қарсы қарсылық қозғалыстары.
- 4 Тапсырмалар: кесте, дерек, карта негізінде жұмыс.
- 5 Бекіту: сұрақ-жауап арқылы негізгі ойларды нақтылау.
- 6 Қорытынды: тарихи сабақ пен азаматтық жауапкершілікті түйіндеу.
- 7 Бағалау: белсенді оқушылардың жұмысын әділ бағалау.
- 8 Үй тапсырмасы: тақырыпты меңгеруді жалғастыру.
Жаңа сабақ мазмұны
1) 1931–1933 жылдардағы ашаршылық
1929–1930 жылдардың қысында жұт болды. Алдыңғы тақырыптарда ұлт зиялыларының, соның ішінде Ғ. Мүсірепов, Қ. Қуанышев, М. Ғатаулин және басқалардың өз наразылықтарын ашық білдіргені, И. Сталин мен Ф. Голощекинге айыптау хаттар жолдағаны айтылған.
ОГПУ деректері бойынша қазақтар Батыс Сібірге, Орта Поволжьеге, Қалмақстанға, Тәжікстанға, Солтүстік өлкеге және басқа аймақтарға қоныс аударған. Бірнеше жүз мың қазақ Қытайға, Моңғолияға, Иранға және Ауғанстанға босып кеткен.
Ауыр салдар: 1931–1933 жылдары аштықтан, суықтан және әртүрлі аурулардан шамамен 2,1 млн қазақ және 200–250 мың өзге ұлт өкілдері қаза тапты.
2) Жаппай ұжымдастыруға шаруалардың қарсылығы
Ұжымдастыру саясаты қоғамның әлеуметтік құрылымына ауыр соққы болып тиді. Нәтижесінде бірқатар өңірлерде ұйымдасқан қарсылық күшейіп, көтерілістер орын алды. Төмендегі кесте сол оқиғалардың бір бөлігін хронология бойынша жүйелейді.
| Жылы/күні | Оқиға | Басшылар |
|---|---|---|
| 1928 | «Байлардың шаруашылығын тәркілеу туралы» қаулы | Ф. И. Голощекин |
| 1929 | Қостанай округіндегі көтеріліс | Тәліп Мұсабаев |
| 1929 | Сырдария округі, Бостандық ауданындағы көтеріліс | А. Бекежанов, С. Қадиев, А. Смағұлов |
| 1930 | Созақ ауданындағы көтеріліс | С. Шолақов |
| 1930 | Жетісудағы көтеріліс | Е. Жанбаев, Қ. Қалиев, Ғ. Сатырбаев |
| 1930 | Ақтөбе, Қостанай және Қызылорда округтеріндегі көтерілістер | А. Қанаев, Ж. Бәйімбетов, М. Саматов, И. Сатыбалдин |
| 1930, 20 ақпан | Өскемен мен Зырян аудандарындағы көтеріліс | — |
| 1931 | Маңғыстаудағы көтеріліс | — |
Қарсылық түрлері
- Ұжымшар қозғалысының белсенділеріне қарсы әрекеттер
- Партия, кеңес, комсомол қызметкерлері мен сот орындаушыларына шабуылдар
- Өзін-өзі қорғайтын қарулы жасақтар құру
- Ашық көтеріліске шығу
Келіссөз және талаптар
Қарақұмға Ә. Жангелдин бастаған үкімет комиссиясы келді. Сарбаздар атынан келіссөздерді Ж. Бәйімбетов, Д. Қараев және А. Әйменов жүргізгені айтылады.
Ескерту: дереккөзде көтерілісшілердің нақты талаптары толық берілмеген; сабақ барысында қосымша құжаттармен нақтылау ұсынылады.
Қорытынды және тарихи жады
Тарих сахнасында 74 жыл өмір сүрген Кеңес Одағының әр кезеңінде әртүрлі құбылыстар болды. Алайда қазақ халқы үшін орны толмас қасіретке айналған қаралы беттер де жеткілікті.
Елбасы Н. Назарбаевтың жарлығымен 31 мамыр — қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күні болып жарияланды. Бұл — ашаршылықта қаза тапқан миллиондардың рухына тағзым әрі келер ұрпақтың ата-бабалар бастан өткерген қасіретті ұмытпауына арналған тарихи еске салу.
ҚР Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың 1931–1933 жылдардағы ашаршылық құрбандарына арналған ескерткіш монументтің ашылу рәсіміндегі сөзінен мазмұндама.
Сабақ соңында қуғын-сүргін құрбаны болған ата-бабаларымызды еске алып, бір минут үнсіздік жариялау ұсынылады.