Планеталар тобына сұрақтар
Сабақтың мазмұны мен бағыты
Тақырып
Күн жүйесіндегі планеталарға саяхат
Сабақтың түрі
Саяхат сабақ
Әдіс-тәсілдер
- Сұрақ–жауап
- Сәйкестендіру
- Кестемен жұмыс
Көрнекілік
- Бейнеролик
- Компьютерлік презентация
- Интербелсенді тақта
Мақсаттар
Білімділік
- Күн жүйесіндегі планеталар туралы білімді саралау және тереңдету.
- Өздігінен жұмыс жасау дағдыларын дамыту.
Тәрбиелік
- Топта бірлесіп жұмыс жасау мәдениетін қалыптастыру.
Дамытушылық
- Ойлау қабілетін, мәнерлі сөйлеуді дамыту.
- Қорытынды жасауға үйрету.
- Есте сақтау және елестету дағдыларын жетілдіру.
- Шапшаңдыққа тәрбиелеу.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру
Оқушыларды түгендеу, сыныптың (топтың) сабаққа дайындығын тексеру.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Оқушылар 3 топқа бөлініп, үй жұмысы «иә/жоқ» жауаптары арқылы тексеріледі.
«Ғалымдар» тобы
-
Күн жүйесіндегі планеталар 2 топқа бөлінеді ме? Иә
-
Күнге ең жақын орналасқан планета — Меркурий ме? Иә
-
Меркурийдің беткі жоғары температурасы −400°C па? Жоқ
-
Жерге ұқсас планета — Юпитер ме? Жоқ
-
Шолпанның жоғары температурасы шамамен +500°C па? Иә
«Ғарышкерлер» тобы
-
Жердің серігі — Ай ма? Иә
-
Тіршілік бар планета — Жер ме? Иә
-
Күн жүйесінде Марс 7-орында ма? Жоқ
-
Меркурий, Шолпан, Жер, Марс — жер тобына жата ма? Иә
-
Юпитер, Сатурн, Уран, Нептун — алып планеталар ма? Иә
«Планеталар» тобы
-
Тоқтар Әубәкіров — тұңғыш қазақ ғарышкері ме? Иә
-
Алып планеталар Күнге жақын орналасқан ба? Жоқ
-
Марстың 2 серігі бар ма? Иә
-
Гелиоцентрлік жүйені жасаған — Коперник пе? Иә
-
Күн жүйесінде 9 планета бар ма? Жоқ
III. Кіріспе бөлім
2–3 минут көлемінде бейнеролик көрсетіледі.
Күннің төңірегінде оның тартылыс күшінің әсерінен Жерді қоса есептегенде 8 ірі аспан денесі айналады: Меркурий, Шолпан, Жер, Марс, Юпитер, Сатурн, Уран, Нептун.
Меркурий, Шолпан, Жер, Марс — жер тобына жататын планеталар. Қалғандары — алып планеталар.
Алдын ала берілген тапсырмалар: қызықты деректер
Меркурий
NASA ғалымдарының зерттеулері барысында Меркурийдің бетінен смайликке ұқсайтын нысан түсірілгені туралы дерек айтылады. Сурет ғарыш агенттігінің телескопы арқылы алынған. Зерттеушілер бұл нысанның нақты табиғатын бірден анықтай алмаған. Бұған дейін де кратерлердің бірінен Микки Маус бейнесіне ұқсас пішін байқалғаны жөнінде қызықты мәлімет келтіріледі.
Шолпан
Шолпанның бетін Жерден оптикалық құралмен бақылау қиын, себебі ол қалың бұлтпен жабылған. Сондықтан ғаламшардың физикалық сипаттары радиәдістер мен ғарыштық зерттеулер арқылы анықталған. Шолпанның массасы Жер массасының шамамен 0,815 бөлігіне тең, радиусы 6050 км (Жер радиусының шамамен 0,95 бөлігі), орташа тығыздығы 5,24 г/см³.
Жер
Жер — Күннен есептегенде үшінші ғаламшар және адамзаттың тіршілік бесігі. Ол эллипстік (дөңгелекке жуық) орбита бойымен орташа 29,765 км/с жылдамдықпен қозғалып, Күннен орташа 149,6 млн км қашықтықта 365,24 тәулік ішінде бір айналым жасайды. Табиғи серігі — Ай.
Марс
Арнайы скафандрсыз Марс бетінде адам да, жануар да тіршілік ете алмайды. Атмосфералық қысымның төмендігі соншалық, тірі ағзаның қанындағы оттегі газ күйіне ауыса бастайды. Мұндай жағдайда адам 5–10 секунд ішінде есінен танып, өміріне қауіп төнеді.
Мұғалімнің түсіндірмесі
Планетаның Күнді айнала жүретін жолы орбита деп аталады (латынша: «із», «жол»).
Күнге ең жақын — Меркурий. Одан кейін: Шолпан, Жер, Марс, Юпитер, Сатурн, Уран, Нептун. Олардың өлшемдері әртүрлі: Жерден үлкендері де, кішілері де, шамаластары да бар.
Негізгі ұғым
Планета — өзінен жарық шығармайтын салқын дене. Алайда түнгі аспанда жұлдыз сияқты жылтырап көрінеді, себебі оның беті Күн сәулесін шағылыстырады.
«Планета» сөзі грек тілінен «кезбе жұлдыз» деген мағына береді: планеталар жұлдыздар секілді бір орында тұрмай, аспан әлемінде үздіксіз қозғалады, өйткені олар Күнді айналып жүреді.
Планеталардың пішіні шар тәрізді және барлығы да өз осінен айналады. Күн шығар алдында және кешке Күн батқаннан кейін Шолпан ерекше жарқырап көзге түседі.
IV. Жаңа материалды бекіту
Оқушылар 3 топ бойынша алдын ала тапсырма алып, үйден мағлұмат жинап келеді. Сабақ «Күн жүйесіндегі планеталарға саяхат» форматында қорытындыланады.