Қазақша рефераттар

Нұртуған жырау шығармалары

Тақырып

Сыр сүлейлерінің шығармалары. Нұртуған жырау (презентация түрінде).

Мақсаты

Өз заманының шындығын, ақиқатын, сыншылдығын жырлап, қоғамның келеңсіз тұстарын өткір сынаған, «Сырдың сүлейі» атанған Нұртуған жыраудың өресі биік, құнды мұраларын келешек ұрпаққа насихаттау және үлгі ету.

Міндеттері

  • Нұртуған жыраудың құдіретті сөз өнерінің барша қасиеті бойынан табылатын тума талант, дарабоз дарын иесі екендігі туралы түсінік беру.

  • Талант иесінің туындыларының дүниеге келуі ұлт өнері үшін, оның бүгінгі тарихы мен болашағы үшін ерекше құндылық екенін таныту.

Зерттеу әдістері

Сұрақ-жауап

Ақпаратты нақтылау және ойды тереңдету тәсілі.

Талдау

Мәтіндер мен деректерді салыстыра зерделеу.

Пікірлесу

Көзқарастарды жинақтап, тұжырым жасау.

Жобаның жоспары

  1. Кіріспе: Сырдың сүлейлері

    Сыр өңірінен шыққан дарынды ақын-жазушылар, шешендер мен жыраулардың рухани мұрасы.

  2. Негізгі бөлім

    • Нұртуған жыраудың өмірі
    • Нұртуған жыраудың қасиеттері
    • Нұртуған жырау шығармалары
    • Нұртуған мектебі
    • «Мен — тілші»: Нұртуған жырау туралы сұхбат

  3. Қорытынды

    Тарихи-танымдық түйіндер мен тәрбиелік мәні.

  4. Ұсыныстар

    Өңірлік мәдени бастамаларға арналған нақты қадамдар.

Кіріспе

Қазақтың Сыр өңірінен шыққан дарынды, сөзге шешен ақындар, шешендер және жыраулар аз емес. Бұл ғылыми жобада Сыр сүлейлері туралы сөз қозғап, сол дәстүрдің көрнекті өкілі — Нұртуған жыраудың шығармашылық мұрасын таныту көзделеді.

Негізгі бөлім

Нұртуған жыраудың шығармашылық әлемі

Нұртуған 1920 жылдан бастап өмірінің соңына дейін нақыл-терме, толғау, тарихи дастан, тұрмыстық жыр секілді жыр үлгілерін жазып, қазақ әдебиетінің бірнеше жанрына қомақты үлес қосты. Оның шығармашылығы сан салалы әрі мазмұндық тұрғыдан терең.

Жыраудың Исатай–Махамбет туралы тарихи туындылары бар. Сондай-ақ ол Ұлы Абайды өмір бойы пір тұтып, бірнеше өлең арнаған. Абайды ұлық тұтуды насихаттап, оның өнегесіне табанды түрде үйренуге күллі Алаш баласын шақырғаны — ақындық бағдарын айқындайтын маңызды қыр.

Тәрбиелік мәні

Нұртуғанның нақыл-өсиетке құрылған жырлары жас ұрпақты тәрбиелеуге, адамгершілікке жетелеуге бағытталған. Баланы жастайынан дұрыс тәрбиелеп, болашаққа бағдарлау идеясы оның көптеген шығармаларында өзек болады.

Сұхбат және жергілікті мәдени орта

Жобаны зерттеу барысында ауданымыздағы Нұртуған Кенжеғұлұлы атындағы мәдениет үйінің директоры Айна Тұяқовамен сұхбат жүргізілді. Сұхбат барысында жыраулық дәстүрдің сабақтастығы, «үкілі домбыраны» серік еткен өнерпаздардың бүгінгі тынысы туралы пікірлер айтылды.

Жергілікті ортада Нұртуған жырларын орындап, дәстүрлі өнердің жүгін көтеріп жүрген тұлғалар бар. Сол үлгі мені де жігерлендіріп, болашақта жыраулық жолды жалғауға деген арманымды күшейтеді.

Ой бөлісу

Жырау туралы пікір алмасу, дәстүрді ұғыну және насихаттау.

Мәдени кеңістік

Ауданымыздағы Жыраулар үйі — рухани сабақтастықтың тірі мектебі.

Қорытынды

Жыраулар мұрасы — атадан мирас болған сөз маржаны. Ол арқылы халқымыздың басынан өткен тарихи кезеңдерді танып, елдік құндылықтың қадір-қасиетіне көз жеткіземіз. Әдебиет тарихы — ел тарихы, халық тарихы екені осы мұралар арқылы айқындалады.

Халық жырауды әрдайым қадір тұтқан: ел толқыған шақта, бүліншілік туғанда, сырттан жау төнгенде ақыл-кеңес сұраған. Мұндай кезде жырау жұртшылықты сабырға шақырып, күш-қуат беріп, істің немен тынатынына қатысты болжам-тұжырымдарын айтқан.

Жыраулар көбіне шығармаларын ақыл-нақыл, өсиет түрінде жеткізеді. Толғаулардың негізгі тақырыптары — туған жерді, елді сүю, Отанды қорғау, бірлікке үндеу және адамгершілік қасиеттерді дәріптеу.

Ұсыныстар

  • Ауданымызда Сыр сүлейлеріне арналған аллея ашылса.

  • Ауданымыздағы Жыраулар үйінде Нұртуған жырау жырларын орындайтын жас шәкірттер тәрбиеленсе.

  • 7–8 оқушыдан тұратын Нұртуған шәкірттерінің қатысуымен ұлттық аспаптар оркестрі құрылса.

  • Мектептерде жырау атындағы үйірмелер ашылса.

Пайдаланылған әдебиеттер

  • Нұртуған Кенжеғұлұлы. Шығармалары

    ФОЛИАНТ баспасы, Астана, 2008.

    Кітап

Аннотация

Қазақ тілінде

Бұл ғылыми жобада ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың басында өмір сүрген даңғайыр ақын Нұртуғанның ұрпақ тәрбиесіне айрықша ықпал ететін нақыл-өсиеттері мен толғаулары қарастырылды. Ақынның заманға, қоғамға, адамға деген қатынасын, мінез-құлық сипаттарына қатысты көзқарасын танытатын шығармаларының тәрбиелік, тағылымдық мәні айқындалды.

На русском языке

В данном научном проекте исследуется творчество выдающегося поэта-импровизатора Нуртугана, жившего в конце XIX — начале XX веков. Особое внимание уделяется его назидательным словам, эпическим произведениям и песням, отражающим взгляды автора на нравы времени, общества и человека. Их воспитательное значение для подрастающего поколения неоспоримо.