Оқушыларды адамзаттың ғаламдық проблемаларымен таныстыра отырып, бейбітшілікті сақтау проблемасына талдау жасау
Жаңа білімді меңгерту: ой қозғау және талдау
Сабақтың негізгі бағыты — жаһандық проблемаларды жүйелі түсіндіру және бейбітшілікті сақтаудың маңызын ғылыми деректермен негіздеу. Оқушылар жергілікті деңгейден бастап әлемдік деңгейге дейінгі мәселелерді салыстырып, себеп–салдар байланысын анықтайды.
Қызығушылықты ояту
-
1) Жергілікті және мемлекеттік проблемалар
3 минут ішінде өзіңіз білетін мәселелердің тізімін жасаңыз: сіздің өңіріңізде және ел деңгейінде қандай проблемалар бар?
-
2) Жұппен пікір алмасу
3 минут ішінде жұбыңызбен талқылап, жазғандарыңыздан 3–4 нақты мысал келтіріңіз.
Мағынаны тану: оқулықпен жұмыс
-
Тақырыппен танысу
Оқулық мәтінін оқуға 10 минут беріледі.
-
Жетекші ұғымдарды анықтау
Жаңа тақырып бойынша негізгі түсініктерді бөліп алып, олардың мағынасын талдаймыз: ғаламдық проблема, милитаризм, конверсия.
Топтық жұмыс: ғаламдық проблемаларды топтастыру
Уақыт: 5 минут, одан кейін 1 минут қорытынды талдау. Әр топ өз бағыты бойынша мәселені нақты дерек пен мысал арқылы дәлелдеп қорғайды.
I топ: Табиғи–климаттық проблемалар
Ғаламдық залалы бар табиғи апаттар қатарына ірі жер сілкіністері, жанартаулардың атқылауы, гейзерлер белсенділігі, цунами, алапат дауылдар жатады. Тапсырма: осындай құбылыстардың таралу аймағын, салдарын және алдын алу/бейімделу шараларын талдаңыз.
II топ: Әлеуметтік–экономикалық проблемалар
- Азық-түлік қауіпсіздігі мәселесі.
- ЖҚТБ (ВИЧ/СПИД) — қоғам үшін өзекті қауіп.
- Семей ядролық полигонының әлеуметтік және экологиялық салдары.
- Мұнай қалдықтары арқылы ластану проблемасы.
Тапсырма: әр тармақ бойынша себептері, салдары және мүмкін шешімдерін ұсыныңыз.
III топ: Саяси бағыттағы проблемалар
- Бейбітшілікті сақтау және қарусыздану мәселесі.
- Екінші дүниежүзілік соғыс тәжірибесі.
- Хиросима мен Нагасакиге атом бомбасының тасталуы: ядролық қарудың салдары.
- Экономикалық артта қалған елдер мәселесі.
- Ядролық қаруы бар мемлекеттер және қауіпсіздік дилеммасы.
- Босқындар дағдарысы.
- Терроризм.
Тапсырма: қауіптердің өзара байланысын көрсетіп, халықаралық ынтымақтастықтың рөлін түсіндіріңіз.
Топтардың жауаптары тыңдалып, интерактивті тақтадағы қосымша материалдар арқылы негізгі ойлар нақтыланады және толықтырылады.
Ғылыми деректер: жаһандық қауіптерді түсіндіретін екі модель
Ядролық қыс концепциясы
Ядролық жарылыстар нәтижесінде жаппай өрттер туындап, атмосфераға көп мөлшерде күйе, күл және улы газдар таралады. Ұсақ бөлшектерден түзілген қою бұлт күн сәулесінің жерге жетуін тежеп, оны кері шағылыстырады. Нәтижесінде жер бетін қараңғылық — «ядролық түн» басады.
Бұл құбылыс планетаның радиациялық балансын бұзып, температураның қысқа уақыт ішінде шамамен 15–20 °C төмендеуіне әкелуі мүмкін. Атмосфералық циркуляция түбегейлі өзгерсе, осындай ауқымды климаттық апат бірнеше апта ішінде бүкіл Жерге жайылып, тіршіліктің жойылу қаупін күшейтеді. Ядролық қыстың математикалық үлгілерінің жасалуы — ядролық апаттың планеталық масштабын және адамзат үшін орны толмас зардап ықтималдығын көрсетеді.
Парниктік әсер туралы ғылыми болжам
Климатолог-ғалым М. И. Будыко және басқа зерттеушілердің болжамдары бойынша климаттың ұзақ мерзімді жылынуы ғаламдық өзгерістерге әкеледі. Соңғы жүз жылда Жердің орташа температурасы шамамен 0,6 °C көтерілгені көрсетіледі.
Егер жылыну үрдісі күшейіп, орташа температура 3–4 °C артса, Антарктида мен Гренландия мұздықтарының, сондай-ақ Солтүстік Мұзды мұхиттағы мұз жамылғысының еру қаупі өседі. Мұндай өзгерістер Дүниежүзілік мұхит деңгейінің күрт көтерілуіне соқтырып, қазіргі адамзат қоныстанған аумақтардың елеулі бөлігін су басу қаупін арттырады.
Талқылауға арналған қорытынды сұрақ
Табиғи-климаттық, әлеуметтік-экономикалық және саяси қауіптер бір-бірін қалай күшейтеді? Бейбітшілікті сақтау қандай жағдайда тұрақты даму үшін шешуші факторға айналады?