Қазақша рефераттар

Оқшау сөздер

8-сынып қазақ тілі: жылдық жоспар және күнделікті сабақ жоспары

Бұл материал 8-сыныпқа арналған қазақ тілі пәні бойынша жылдық күнтізбелік жоспардың бір бөлігі және күнделікті сабақ жоспарының үлгісі ретінде ұсынылады. Негізгі назар — «Сөйлемнің бірыңғай мүшелері» тақырыбына аударылады.

Тақырыптар тізімі

  • 16. Сөйлемнің бірыңғай мүшелері
  • 17. Оқшау сөздер
  • 18. Қаратпа сөздер
  • 19. Қыстырма сөздер
  • 20. Одағай сөздер

Сабақ туралы қысқаша мәлімет

Сабақтың тақырыбы
Сөйлемнің бірыңғай мүшелері
Сабақтың түрі
Аралас сабақ
Сабақтың әдістері
Сұрақ-жауап, шығармашылық жұмыс
Көрнекіліктер
Плакат, деңгейлік тапсырмалар, қосымша материалдар
Пәнаралық байланыс
Әдебиет, орыс тілі

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Сөйлемнің бірыңғай мүшелері туралы түсінік қалыптастыру; білім деңгейін тиянақтау, жинақтау және тереңдету; сөздік қорды дамыту.

Дамытушылық

Есте сақтау қабілетін жетілдіру; салыстыру арқылы ажырату дағдыларын дамыту; жинақылыққа, тез әрі ұтымды жауап беруге үйрету.

Тәрбиелік

Салт-дәстүрді білетін, ұлттық құндылықтарды құрметтейтін азамат тәрбиелеу.

Сабақтың барысы

1) Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушылармен амандасу, түгендеу.
  • Оқу құралдарын тексеру, сыныптың тазалығына көңіл бөлу.
  • Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

2) Үй тапсырмасын пысықтау

Үйге берілген тапсырманы сұрау. Оқушылардың өткен сабақты қаншалықты меңгергенін анықтау үшін бірнеше сұрақ қою.

3) Жаңа сабақты түсіндіру

Бірыңғай мүшелер — сөйлемдегі қызметі, тұлғасы және сұрақтары бірдей болып, бір ғана ортақ мүшемен байланысатын сөздер. Сөйлемнің тұрлаулы мүшелері де, тұрлаусыз мүшелері де бірыңғай мүше түрінде келе алады.

Мысал және талдау

Түйе, жылқы, өгіз көлік ретінде пайдаланылады, оны шанаға, арбаға жегеді, мінеді.
(«Жеті қазына»)
  • Бірыңғай бастауыштар: Не? — түйе, жылқы, өгіз.
  • Бірыңғай толықтауыштар: Неге? — шанаға, арбаға.
  • Бірыңғай баяндауыштар: Қайтеді? — жегеді, мінеді.

Бірыңғай мүшелердің түрлері

Бірыңғай анықтауыштар: «Жылқы — қазақтың кәделі, бағалы, қымбат қазынасы.» Мұндағы кәделі, бағалы, қымбат — бірыңғай анықтауыштар. Сұрағы: Қандай?

Бірыңғай пысықтауыштар: «Сиыр терісінен илеп, барлық ат әбзелдерін оюлап, өрнектеп, өріп жасайды.» Мұндағы оюлап, өрнектеп, өріп — бірыңғай пысықтауыштар. Сұрағы: Қалай?

Байланысу жолдары және тыныс белгілері

Бірыңғай мүшелер жалғаусыз да, жалғаулықтар арқылы да байланысады: мен, да/де, және, әрі, я, не, немесе.

Мысал: «Арба да, дөңгелектер де, адамдар да қызғылт шаңның ішінде.»

Егер жалғаулық шылаулар қайталанбай, бір-ақ рет қолданылса, арасына үтір қойылмайды.

Мысал: «Жақып пен Ербол жолға шықты.»

Жалпылауыш сөздер

Кейде бірыңғай мүшелердің алдында немесе соңында жалпылауыш сөздер қолданылады. Жалпылауыш сөз қызметінде жалпылау, сілтеу есімдіктері және сан есімдер жұмсалуы мүмкін.

Мысал: «Үйге Әсия, шешем, мен — үшеуміз ғана кірдік.»

Мысал: «Мінезі де, түрі де — бәрі өзім.»

Егер жалпылауыш сөз бірыңғай мүшелердің алдынан келсе, жалпылауыш сөзден кейін қос нүкте қойылады, ал бірыңғай мүшелердің арасына үтір қойылады.

Мысал: «Өнеркәсіпке керекті заттар мыналар: тас көмір, мұнай, мыс, жез, қорғасын — барлығы Қазақстан жерінен табылады.»

4) Жаттығумен жұмыс

63-жаттығу: төмендегі өлеңде бірыңғай сөйлем мүшелерінің тыныс белгілері қойылмаған. Тиісті тыныс белгілерін қойып, сөйлем мүшелерін анықтаңдар.

5) Білімді бекіту

Өтілген тақырып бойынша сұрақтар қойылады. Түсінбеген тұстарға түсіндіру жұмысы жүргізіледі.

  1. 1. Сөйлегенде немесе жазғанда бірыңғай мүшелер қандай мақсатпен қолданылады?
  2. 2. Бірыңғай мүшелер барлық сөз таптарынан бола ала ма?
  3. 3. Жалпылауыш сөздер не үшін қажет?

Бағалау

Оқушылардың үй тапсырмасын орындауы және жаңа сабаққа белсенді қатысуы бойынша бағалау жүргізіледі.

Үй тапсырмасы

64-жаттығу.

Қажет болса, толық нұсқасын қараңыз.