Темекінің зияндары
Сабақтың мақсаты
«Бірінші байлық – денсаулық» деп дана халқымыз айтқандай, бұл сабақтың мақсаты – болашақ еліміздің әрбір азаматын зиянды әдеттерден (ішімдік, нашақорлық, шылым шегу) сақтандыру. Олардың денсаулыққа да, болашақ ұрпаққа да жау екенін түсіндіріп, өркениетті қоғамға лайық зиянды әдеттерге қарсы тұра алатын білімді тұлға тәрбиелеу.
Негізгі бағыт
Зиянды әдеттердің жеке адамға, отбасына және қоғамға келтіретін зардабын нақты деректер арқылы ұғындыру.
Күтілетін нәтиже
Денсаулық мәдениетін қалыптастырып, саналы таңдау жасауға және қысымға қарсы тұруға дағдыландыру.
Тәрбие сағатының барысы
Оқушылар екі топқа бөлінеді: «Болашақ» және «Денсаулық сақшылары».
Мұғалімнің кіріспе сөзі
Денсаулық – адамның жаны мен тәнінің амандығы. Халқымыздың тіршілігі мен бірлігі, жарқын келешегі көбіне денсаулық мәдениетінің қаншалықты қалыптасуына байланысты. Денсаулық – ел дамуының басты тірегі. Әркім денінің сау болғанын қалайды, алайда кейбір замандастарымыз мұны ескермей, түрлі зиянды әрекеттерге бой алдырып жатады.
Темекі туралы жалпы мәлімет
Темекі – майдалап, кептіріліп, қолдануға дайындалған жапырақтан жасалатын өнім. Оның құрамында никотин және 4 мыңға жуық улы зат бар. Темекінің тарихи отаны – Америка. Америка ашылғаннан кейін темекі Еуропада кең таралды.
Темекінің құрамында ең көп мөлшерде болатын зат – никотин алкалоиді. Никотин – улы болғандықтан медицинада дәрі ретінде қолданылмайды. Бір қорап темекідегі никотин мөлшерін адамға ине арқылы енгізсе, ол өлімге әкелуі мүмкін.
Темекінің зияны туралы деректер
Мидың қатерлі ісігі
99%
жағдайы темекімен байланысты деп көрсетіледі.
Миға қан құйылу
85%
тәуекел темекі шегумен артады.
Өкпе қатерлі ісігі
90%
темекіге қатысты болуы мүмкін.
Тамақ қатерлі ісігі
99%
қауіп темекімен күшейеді.
Сондай-ақ темекінің салдарынан өмірімен қоштасқан адамдар саны есірткіге байланысты өлім-жітімнен 13 есе көп екені айтылады.
Есірткі қолданудың негізгі себептері
Есірткіге әкелетін жол көбіне «бір рет қана» деген ойдан басталады. Алайда бір-екі рет көрудің өзі адамды қауіпті тәуелділікке жетелеуі мүмкін.
Жеке себептер
- Білімсіздік: есірткінің қаншалықты қауіпті екенін білмеу, мәселеге жеңіл қарау.
- Қызығу: еліктеу, «көріп көру» ниеті; кейде бұқаралық ақпарат құралдарының ықпалы да әсер етеді.
- Әуестік: «бір-ақ рет» деген алдамшы сенім.
- Өзін көрсету: қауіп-қатерді ұнату, күшін дәлелдеуге ұмтылу.
Әлеуметтік және орта факторлары
- Қысым: жаман орта мен достардың итермелеуі.
- «Мода» әсері: айналадағы адамдарға еліктеу.
- Қоршаған орта: орта бұзылған болса, жаман әдеттің жұғуы жеңілдейді.
- Рухани әлсіздік және тұрмыстық қиындық: иманның әлсіздігі, жоқшылықтың күйзеліске итермелеуі.
Түйін: «Өзіңді ұстай білсең, тартынып; өмірің бар алда әлі солмайтын…» Осы ойды негізге ала отырып, жаман әдеттен жирендіретін мақал-мәтелдер мен ұлағатты сөздерді ортаға салуға болады.
Сұрақ-жауап: «Ол кім? Бұл не?»
Бұл бөлімде «Болашақ» тобына сұрақтар қойылады.
1) Есірткінің әлеуметтік салдары қандай?
Отбасының бұзылуы, қылмыстың артуы.
2) Құрамында этил спирті бар. Ол не?
Ішімдік.
3) Темекі құрамындағы негізгі улы зат?
Никотин.
4) СПИД неліктен қорқынышты?
Ауру анықталғаннан кейін өмір сүру ұзақтығы шектелуі мүмкін; ең қиыны – толық жазып жіберетін емі жоқ.